Rybnik - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta Rybnika. Zapoznaj się również z: inne miejscowości o tej nazwie.

Dawny Ratusz

Bazylika św. Antoniego

Kościół Matki Boskiej Bolesnej tzw. „Stary Kościół”

Sąd rejonowy

Pomnik św. Jana Nepomucena

Nowa Synagoga (zburzona w 1940 r.)

Mapa powiatu rybnickiego z początku XX w.

Pieczęć miasta Rybnika z 1669 roku

Panorama Rybnika i okolic z góry Grzybówka

Zalew Rybnicki

Szpital Wojewódzki

Widok na Plac Wolności z Focus Mall

Pomnik Jana Pawła II

Fontanna na Placu Wolności

Figura św. Jana Nepomucena

Rybnik – miasto na prawach powiatu położone w południowej Polsce, w województwie śląskim. Największy ośrodek centralny aglomeracji rybnickiej i Rybnickiego Okręgu Węglowego. Historycznie leży na Górnym Śląsku.

Arkadiusz Nowak (ur. 28 listopada 1966 w Rybniku) – katolicki prezbiter, kamilianin, od 2007 roku prowincjał polskiej prowincji zgromadzenia, zaangażowany w działania dla dobra chorych w szczególności osób zakażonych wirusem HIV, Prezes Instytutu Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej.
Toruń (niem. Thorn, łac. Thorunia, Torunium) – miasto w województwie kujawsko-pomorskim. Prawobrzeżna część miasta leży na Pomorzu, lewobrzeżna część położona jest na Kujawach. Miasto leży nad Wisłą i Drwęcą. Duży ośrodek gospodarczy, kulturalny i naukowy.

Rybnik składa się z 27 dzielnic zamieszkiwanych przez 141,4 tys. mieszkańców oraz jest siedzibą powiatu rybnickiego ziemskiego. Zajmuje 14 miejsce na liście największych miast Polski wg powierzchni i 25 miejsce na liście największych miast polski wg ludności. Jest również na 9 miejscu pod względem wielkości w województwie śląskim wg ludności.

Meksyk – dzielnica Rybnika położona na południe od Śródmieścia. Na zachodzie graniczy z Zamysłowem. Granicę z tymi dzielnicami wyznacza linia kolejowa. Na południu Meksyk graniczy z Chwałowicami, a na wschodzie z Ligotą-Ligocką Kuźnią. Dzielnica ta jest objęta obecnie realizowanym projektem budowy systemu kanalizacji sanitarnej.
Odra (czes. i dł. Odra, niem. Oder, gł. Wodra, łac. Viadua, Viadrus) – rzeka w Europie Środkowej, w zlewisku Morza Bałtyckiego, na terenie Czech, Polski i Niemiec. Pod względem całkowitej długości jest drugą (po Wiśle) rzeką Polski. Biorąc pod uwagę tylko jej część w granicach Polski jest trzecią rzeką pod względem długości (po jej dopływie Warcie).

Po śląsku jak i w języku czeskim słowo rybnik oznacza staw rybny (analogicznie jak w języku polskim np. karmnik, paśnik).

Położenie

Rybnik położony jest na Płaskowyżu Rybnickim będącym częścią Wyżyny Śląskiej, na terenie Górnego Śląska. Najwyższym wzniesieniem jest Góra Grzybówka 291 m n.p.m. Przez miasto przepływają rzeki Ruda i Nacyna oraz kilka potoków. Pod względem geologicznym Rybnik położony jest w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym obejmującym cały Rybnicki Okręg Węglowy oraz Górnośląski Okręg Przemysłowy. Miasto graniczy z następującymi powiatami: rybnickim, raciborskim, wodzisławskim, gliwickim, Żory.

Pilchowice (niem. Pilchowitz) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie gliwickim, w gminie Pilchowice, siedziba gminy Pilchowice. Ok. 1300-1742 miasto.
Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po roku 1701 wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 roku wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego.

Podział administracyjny

Miasto Rybnik podzielone jest na 27 dzielnic. Stanowią one pomocniczy, szczebel samorządu miejskiego. Większość spośród dzielnic ma charakter przedmiejski, Maroko-Nowiny mają charakter wielkiego osiedla z wielkiej płyty, a jedynie Smolna, Śródmieście, Północ i Paruszowiec mają charakter czysto miejski (tj. b. gęsta zabudowa wielorodzinna).

Prawo i Sprawiedliwość (PiS) – polska partia polityczna zarejestrowana sądownie 13 czerwca 2001 (pierwszy komitet lokalny PiS powstał już 22 marca 2001), założona na fali popularności uzyskanej przez Lecha Kaczyńskiego podczas pełnienia przez niego funkcji ministra sprawiedliwości (od czerwca 2000 do lipca 2001). Działacze PiS starszej generacji wywodzą się w większości ze środowisk dawnej AWS (PC, SKL i ZChN) oraz ROP.
Rybnicki Okręg Węglowy (ROW) – duży polski okręg przemysłowy skupiający kilka dużych polskich miast oraz mniejszych miejscowości na terenie Górnego Śląska, zamieszkanych łącznie przez ok. 650 tysięcy mieszkańców. Powierzchnia ROW-u zajmuje 1300 km². Centralnym miastem regionu jest Rybnik. Inne duże miasta to Jastrzębie-Zdrój, Żory, Racibórz[potrzebne źródło], Wodzisław Śląski. Na terenie Rybnickiego Okręgu Węglowego działa Jastrzębska Spółka Węglowa S.A. skupiająca w sobie kopalnie Jas-Mos, Borynia, Zofiówka, Pniówek i Krupiński. Istniała także mniejsza Rybnicka Spółka Węglowa S.A., w której skład wchodziły kopalnie Marcel, Chwałowice, Jankowice oraz Rydułtowy-Anna. Po zamknięciu RSW, kopalnie przejęła Kompania Węglowa S.A.

Warunki naturalne

Klimat

Klimat Rybnika jest łagodny, wpływają na to bliskie sąsiedztwo rzeki Odry, kompleksy leśne w Parku Krajobrazowym Rud Wielkich, a przede wszystkim bliskie sąsiedztwo Bramy Morawskiej. Średnia temperatura roczna kształtuje się w granicach +7 °C do + 8 °C. Najcieplej jest w lipcu, najzimniejszym zaś miesiącem jest styczeń. Opady kształtują się w granicach 600-900 mm rocznie. Miasto leży w strefie wiatrów słabych i bardzo słabych. Średnia roczna prędkość wiatru – 2,2 m/s.

Związek Walki Zbrojnej (ZWZ) (SSS) - Siły Zbrojne w Kraju podczas II wojny światowej, w okresie od 13 listopada 1939 do 14 lutego 1942, a następnie przemianowane na Armię Krajową.
Ligota-Ligocka Kuźnia - dzielnica Rybnika, położona po wschodniej stronie dzielnic Śródmieście i Meksyk. W dzielnicy zlokalizowanych jest najwięcej w Rybniku sklepów wielkopowierzchniowych – Makro, Tesco, Media Markt, OBI, Meble Agata oraz Praktiker. Liczba mieszkańców ok. 3500. Dzielnica ta jest objęta obecnie realizowanym projektem budowy systemu kanalizacji sanitarnej.

Rzeźba terenu

Historia

Początki

Dokładne początki Rybnika nie są znane. Pierwsze ślady pobytu człowieka na terenie obecnego miasta datuje się na ok. osiem tysięcy lat przed naszą erą. Znalezione przedmioty przemawiają za tezą, że w czasach panowania Rzymu prowadzona była wymiana handlowa z plemionami Celtów. Przodkowie rybniczan pochodzą z ze słowiańskiego plemienia Gołęszyców, zamieszkujących tereny Rybnika we wczesnym średniowieczu.

Speedrower, pot. żużel na rowerach – sport kolarski, wzorowany na sporcie żużlowym – z kolarstwa zaczerpnięto sprzęt, a z żużla schematy rozgrywek i regulamin.
Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Według Żywota św. Metodego tereny dzisiejszej południowej Polski (w tym także Rybnik) przyjęły chrzest z Wielkich Moraw (przypuszczalnie przed 906, gdyż w tymże roku państwo Wielkomorawskie przestało istnieć). W wydanym w 1922 Krótkim zarysie historii miasta Rybnika przy okazji opisu kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny znajdującym się na Górze Cerkwickiej czytamy: (...) zbudowany prawdopodobnie (...) na miejscu pogańskiej kontyny, zamienionej podług tradycji na świątynię chrześcijańską przez pierwszego w tych stronach misjonarza Osława, ucznia św. Metodego. Z tych i innych informacji możemy określić prawdopodobny czas chrztu Rybnika na ok. 900...

Ratusz (niem. Rathaus, dosł. dom rady) – reprezentacyjny budynek użyteczności publicznej, zwykle tradycyjna siedziba samorządowych władz miejskich. Ratusz budowano najczęściej na planie prostokąta i nadawano mu formę monumentalną.
Unia Europejska (oficjalny skrót w Polsce: UE) – powstały . W określeniu europejskości Unii naczelną rolę odgrywają czynniki historyczne i kulturowe oraz wspólna tożsamość i identyfikacja z wartościami demokratycznymi.

Średniowiecze

W średniowieczu Rybnik był osadą rybacką, leżącą na ważnym szlaku handlowym w księstwie raciborskim. W okolicach pełno było stawów rybnych, od których miasto wzięło swoją nazwę.

Szlak handlowy przebiegał przez takie miasta jak Kraków, Oświęcim, Wodzisław Śląski i Racibórz, co dawało mu szansę rozwoju – w II poł. XIII w. Rybnik zmienił statut z osady na miasto. Miasto lokowane było na prawie niemieckim na przełomie XIII i XIV w.

Rybnik do 1336 (później także w latach 1521-1532) był pod władaniem Piastów. Z tamtego okresu zachował się średniowieczny zamek piastowski. W latach 1336-1521 miastem rządzili czescy Przemiślidowie.

Chałupki (niem. Annaberg) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie raciborskim, w gminie Krzyżanowice nad granicą z Republiką Czeską przy dawnym przejściu granicznym Chałupki-Bogumin.
Otto Landsberg (ur. 4 grudnia 1869 w Rybniku, zm. 9 grudnia 1957 w Baarn w Holandii) – niemiecki polityk żydowskiego pochodzenia, minister sprawiedliwości w pierwszym, demokratycznie wybranym, rządzie Republiki Weimarskiej, negocjator traktatu wersalskiego, jako jedyny ze strony niemieckiej nie złożył podpisu pod "dyktatem".

W XV w., z powodu wojen husyckich, miasto uległo niemalże całkowitemu zniszczeniu.

Habsburgowie

W XVI w. Rybnik i okoliczne tereny znajdował się pod rządami dynastii Habsburgów. Okres ten nie sprzyjał rozwojowi miasta, ponieważ często zmieniający się właściciele starali się zapełnić swoje kieszenie, niż zadbać o rozwój miasta. W tym czasie Rybnik zyskał prawo do jarmarków. Targowisko stanowił plac rybnickiego Rynku, który stanowił centralną część miasta. Rynek był głównie miejscem handlu, lecz odbywały się tam także przedstawienia, zebrania czy egzekucje.

Zakon Braci Mniejszych (łac. Ordo Fratrum Minorum, pot. franciszkanie) – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących. Założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu. Zakon ten w 1517 r. na mocy bulli Ite et vos ad vineam meam został podzielony na Zakon Braci Mniejszych zwanych Obserwantami, oraz Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych. W 1619 r. pełną niezależność uzyskała trzecia gałąź: Zakon Braci Mniejszych Kapucynów. Wszystkie trzy zakony są oparte na tej samej regule, napisanej przez św. Franciszka i zatwierdzonej przez papieża Honoriusza III 29 listopada 1223 r. Posiadają wspólne dziedzictwo historyczne i duchowe. Różne konstytucje oraz przełożeni stanowią jednakże o ich odrębności prawnej.
Park Kozie Góry w Rybniku – jest największym i najstarszym parkiem miejskim w Rybniku. Położony jest w dzielnicy Meksyk przy ulicy Chwałowickiej. Cechą charakterystyczną jest jego położenie na terenie mocno pofałdowanym. Park liczy prawie 7 ha powierzchni. Atrakcją parku jest ścieżka zdrowia przy której usytuowane są przyrządy do ćwiczeń.

W tamtym okresie Rybnik był jednym z najmniejszych miast na Górnym Śląsku. Jego nieliczni mieszkańcy utrzymywali się głównie z rzemiosła, handlu, rolnictwa.

Rybnik w Prusach

Granice Prus w 1740 roku sięgnęły Rybnika. W II połowie XVIII w. Rybnik został sprzedany królowi pruskiemu, Wilhelmowi Fryderykowi II, uzyskując statut wolnego miasta królewskiego, co wpłynęło na poprawę życia rybniczan, m.in. zniesiono poddaństwo oraz zaczęto przebudowę miasta – drewniane budynki zastąpione zostały murowanymi.

Szlak Architektury Drewnianej w województwie śląskim, o długości 1060 km obejmuje 93 zabytkowe obiekty i zespoły architektury drewnianej: kościoły, kaplice, dzwonnice, chałupy, karczmy, leśniczówki, pałacyk myśliwski, skanseny i obiekty gospodarcze - młyn wodny i spichlerze.
Plac Wolności w Rybniku (do roku 1922 "Neuer Ring") – plac znajdujący się w centrum Rybnika, położony jest na wschód od Rynku. Od placu rozchodzą się w przeciwnych kierunkach ulice Łony i 3 Maja. W otoczeniu placu znajduje się Teatr Ziemi Rybnickiej oraz galeria handlowa Focus Mall.

W XIX w. Rybnik osiągnął kolejne stadium rozwoju, stając się miastem powiatowym. Rozwój przemysłu (przede wszystkim górnictwo i browarnictwo) oraz doprowadzenie do Rybnika linii kolejowych (1856) przyczyniło się do wzrostu liczby mieszkańców miasta.

Po zakończeniu I wojny światowej Rybnik był ważnym miejscem, jednym z głównych ośrodków, w których planowano powstania śląskie. Działało tu wiele polskich organizacji m.in. już od 1898 roku Towarzystwo Gimnastyczne Sokół, którym kierował Florian Piecha, Uniwersytet Ludowy, Towarzystwo Polek, Bank Ludowy, Towarzystwo Śpiewu „Seraf”, Polski Czerwony Krzyż, Towarzystwo Czytelni Ludowych.

Wojny husyckie – wojny religijne toczone pomiędzy husytami a Luksemburgami w Czechach w latach 1419-1436. Były one prowadzone przez czeskich husytów (głównie taborytów i Sierotki) przeciwko krucjatom organizowanym przez cesarza Zygmunta Luksemburskiego przy poparciu papiestwa.
Górny Śląsk (, śl-niem. Oberschläsing, niem. Oberschlesien, czes. Horní Slezsko, łac. Silesia Superior) – kraina historyczna położona na terenie Polski i Czech w dorzeczu górnej Odry oraz początkowego biegu Wisły, południowo-wschodnia część Śląska.

Powstania śląskie

Podczas I powstania śląskiego, w nocy z 17 na 18 sierpnia 1919 r. powstańcy spod Rybnika (z Boguszowic, Chwałowic i Gotartowic) pod dowództwem Wincentego Motyki rozbili placówkę niemieckiego Grenzschutzu w dworze w Gotartowicach. Oddziały te wspomagali ochotnicy z Ligoty Rybnickiej pod dowództwem A. Szymury. Podczas II powstania śląskiego w mieście stacjonowały oddziały alianckie, dlatego powstańcy tylko blokowali miasto.

Kopalnia Węgla Kamiennego Chwałowice - kopalnia węgla kamiennego znajdująca się w Rybniku - dzielnicy Chwałowicach. Kopalnia położona przy drodze wylotowej z Rybnika w kierunku Świerklan.
Tarnowskie Góry (śl.: Tarnowský Góry, niem.: Tarnowitz, czes.: Tarnovice, łac.: Montes Tarnovicenses) – gmina miejska na Górnym Śląsku, w południowo-zachodniej Polsce, na Górnym Śląsku, w województwie śląskim, siedziba powiatu tarnogórskiego, na północnym krańcu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP) i zarazem największe polskie miasto stanowiące odrębną gminę, którym rządzi burmistrz, a nie prezydent miasta. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.

W tej sytuacji 20 marca 1921 odbył się Plebiscyt na Górnym Śląsku. W Rybniku zdecydowana większość (71% albo 4714) głosowała za Niemcami, natomiast w powiecie Rybnik 65%, albo 52347 głosów ważnych oddano za przyłączeniem do Polski i 27919 (35%) za pozostaniem w Niemczech.

W czasie III powstania śląskiego, o świcie 3 maja 1921 roku 7. kompania Józefa Ochojskiego z 2 baonu pułku rybnickiego nagłym atakiem zdobyła dworzec, pocztę, sąd i drukarnię. O zdobycie szpitala psychiatrycznego ciężkie walki prowadził 2 baon Józefa Płaczki. W tym czasie dwa baony z pułku żorskiego Antoniego Haberki zdobyły Paruszowiec-Piaski. Polegli w czasie walk powstańcy spoczywają na cmentarzu w Rybniku.

Niedobczyce (śl. Ńydobczyce) - dzielnica Rybnika (1955- 1975 samodzielne miasto) położona w południowo-zachodniej części miasta. Niedobczyce położone są na kilku wzgórzach oraz w rozległej dolinie wzdłuż rzeki Nacyny. Od południa Niedobczyce sąsiadują z miastem Radlin, ze wschodu z dzielnicą Popielów, z zachodu Niewiadom, z północnego wschodu z dzielnicą Zamysłów oraz z dzielnicą Zebrzydowice z północnego zachodu.
ROW Rybnik – klub sportowy powstały w 1964 roku w Rybniku z połączenia się dwóch klubów: Górnika Rybnik z Górnikiem Chwałowice (dzielnica Rybnika). W czasach świetności klubu liczył on 13 sekcji, najbardziej popularne: sekcja żużlowa i piłki nożnej. Sekcja żużlowa (od 1994 roku pod nazwą Rybnicki Klub Motorowy) zdobyła 12 mistrzostw Polski oraz 8 wicemistrzostw. Obecnie pod szyldem ROW Rybnik funkcjonują sekcja piłkarska (KS Energetyk ROW Rybnik), grająca w III lidze, oraz pierwszoligowa sekcja koszykówki kobiet pod nazwą KK ROW Rybnik.

II Rzeczpospolita (1922-1939)

Po oficjalnym włączeniu miasta do Polski w dniu 4 lipca 1922 roku, dzięki dobremu położeniu miasto nadal mogło się rozwijać, wzrastała liczba mieszkańców, a w mieście mieściło się starostwo powiatowe. W latach międzywojennych wybudowano nowy gmach Urzędu Miasta, szkoły, nowe drogi, zakładano skwery i odnowiono rynek. Miasto wygrało ogólnopolski konkurs na ukwiecone miasto i otrzymał miano „miasta kwiatów i ogrodów”. Powstały liczne spółdzielnie spożywców, elektryfikacyjne i budowlane.

Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (niem. Habichtsburg znaczy Jastrzębi Gród, Zamek Jastrzębia) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

II wojna światowa

Dalszy rozwój miasta przerwał wybuch II wojny światowej. Rybnik i cały powiat rybnicki stanowiły pierwszy cel okupanta, gdyż „wcinał” się on w głąb Trzeciej Rzeszy. Rybnika broniły kompanie kapitana Kotucza i Ogrodowskiego dysponujące karabinami maszynowymi. Miasto nie mogło liczyć na pomoc z zewnątrz, gdyż w godzinach południowych całe miasto zostało już otoczone przez Niemców, a obrońcy zostali wzięci do niewoli. Duża część ludności Rybnika już pierwszego dnia wojny zmieniła język polski na niemiecki (który w owych czasach był doskonale znany – Górny Śląsk dopiero od kilku lat był w Polsce), polskie flagi zmieniano na hitlerowskie swastyki. Niemniej jednak w czasie II wojny światowej w powiecie rybnickim oraz okolicach działały tajne organizacje niepodległościowe: Śląska Chorągiew Harcerstwa Polskiego, Organizacja Orła Białego, Polska Organizacja Powstańcza, Polska Tajna Organizacja Powstańcza, Tajna Organizacja Niepodległościowa oraz największa z nich Służba Zwycięstwu Polski (SZP). Na bazie SZP powołano w 1940 Związek Walki Zbrojnej, który w lutym 1942 przemianowano na Armię Krajową.

RKM ROW Rybnik – polski klub żużlowy z Rybnika, wydzielony w 1994 z wielosekcyjnego ROW Rybnik. Jeden z najbardziej utytułowanych klubów żużlowych w Polsce. Dwunastokrotny Mistrz Polski.
Kabaret Chwilowo Kaloryfer - kabaret pochodzący z Rybnika, istnieje od 2005 roku. Premiera pierwszego programu „Pierwsze Żeberko” odbyła się w Piano Galery Bar Paleta w Rybniku. Kabaret działa pod patronatem Fundacji Elektrowni Rybnik. Prócz „Pierwszego Żeberka” kabaret napisał jeszcze dwa programy „W 13 dni i 13 sekund dookoła Polski” oraz „Niezła zabawa”.

W Rybniku powstał Inspektorat Armii Krajowej podzielony na obwody: Rybnik, Pszczyna, Wodzisław Śląski i obwód zewnętrzny raciborsko-kozielski. Od marca 1942 inspektoratowi w Rybniku, został podporządkowany podinspektorat w Cieszynie z obwodami: Cieszyn, Jabłonków i Karwina. W inspektoracie zajmowano się działalnością wywiadowczą, działalnością dywersyjno-sabotażową, kolportowaniem tajnych pism, tj. „Zew Wolności”, „Nad Odrą czuwa straż”. Partyzantkę w Inspektoracie w głównej mierze tworzyły osoby, którym okupant zagrażał: powstańcy śląscy, dezerterzy z armii niemieckiej, uciekinierzy z obozów jenieckich, robót przymusowych, więzień i obozów koncentracyjnych. W roku 1942 Niemcy utworzyli w Rybniku jeden z obozów przeznaczonych dla Polaków na Śląsku tzw. Polenlager 97.

Pomnik przyrody – termin ten został wprowadzony przez Aleksandra von Humboldta na przełomie XVIII i XIX wieku, co dało początek kierunkowi konserwatorskiemu w ochronie przyrody.
Czerwionka-Leszczyny (śl. Czyrwjůnka-Leszczyny, niem. Czerwionka-Leschczin) – miasto w województwie śląskim, w powiecie rybnickim. Leży na skraju dwóch konurbacji - rybnickiej i katowickiej.

Dzięki siatce wywiadowczej Inspektoratu o kryptonimie „August” uzyskiwano informacje na temat działalności wojskowej oraz cywilnej okupanta. W obwodzie raciborsko-kozielskim dokonano rozpoznania obrony przeciwlotniczej i produkcji zakładów. Informacje te zostały przekazane aliantom. Siatka działała od marca 1942. W styczniu 1943 została rozbita – hitlerowcy aresztowali 97 osób. Rybnicki Inspektorat Armii Krajowej działał, aż do kwietnia 1945, kiedy zakończono działania wojenne na terenach Śląska.

Monika Soćko (z domu Bobrowska, ur. 24 marca 1978 w Warszawie) – polska szachistka, arcymistrzyni od 1995 r., pierwsza w historii polska szachistka, która otrzymała męski tytuł arcymistrza (w 2008 roku).
Kamień (śl. Kamjyń; niem. Stein; dawn. Kamień pod Rzędówką) – jedna z dzielnic Rybnika. Dzielnica najbardziej odizolowana od układu osadniczego miasta, na zasadzie "półwyspu". Znajduje się w niej ośrodek wypoczynkowy MOSiR, na terenie którego jest hotel Olimpia, korty tenisowe, basen. Kamień posiada lokalny klub piłkarski KP Kamień (awans do a klasy) . Od 1977 r. Kamień jest dzielnicą Rybnika.

Na początku 1945 Wehrmacht tracąc swe pozycje na Górnym Śląsku i przewidując walki ewakuował mieszkańców Rybnika w stronę Raciborza. Armia Czerwona rozpoczęła natarcie na Rybnik 11 marca 1945. Po wyzwoleniu mieszkańcy wracali do miasta dopiero 30 marca 1945, natomiast rybniccy Niemcy osiedlili się w Niemczech. Zniszczone było 25% zabudowy miasta.

Dziennik Zachodni (pełny tytuł Polska Dziennik Zachodni) – regionalna gazeta, dziennik ukazujący się w województwie śląskim i opolskim. Jej siedziba mieściła się w Domu Prasy w Katowicach-Śródmieściu. Wydawany przez spółkę Polskapresse Oddział Prasa Śląska. Zajmuje się szeroką tematyką, przedstawia wydarzenia ze świata, kraju i regionu. Cechą charakterystyczną jest rysunkowy felieton Gwidona Miklaszewskiego, umieszczony na ostatniej stronie.
Bolesław Grzegorz Piecha (ur. 19 września 1954 w Rybniku) – lekarz ginekolog, polityk, poseł Prawa i Sprawiedliwości na Sejm IV, V i VI kadencji (od 2001), były wiceminister zdrowia.

Lata powojenne

Miasto zostało zajęte przez wojska radzieckie 26 marca 1945. Częściowo zniszczone miasto powoli zaczęto odbudowywać. Koncentrowano się przede wszystkim nad rozwojem przemysłu węglowego, co w niedługim czasie spowodowało powstanie Rybnickiego Okręgu Węglowego (ROW). Rozwinęło się także szkolnictwo, kultura i sport.

Socjaldemokracja Polska (SdPl) – polska lewicowa partia polityczna o programie socjaldemokratycznym. Założona 26 marca 2004 przez część działaczy Sojuszu Lewicy Demokratycznej, na skutek rozłamu w tej partii, kwestionujących działania ówczesnego kierownictwa SLD. Zarejestrowana sądownie 19 kwietnia 2004.
III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

W latach 70. XX w. Rybnik powiększył swe terytorium, ponieważ włączonych zostało do niego kilka podrybnickich wiosek i miasteczek. W tym okresie w dzielnicy Rybnicka Kuźnia zostaje otwarta Elektrownia Rybnik, obecnie jedna z największych elektrowni w Polsce. Poza przemysłem rozwijała się oświata, kultura, sport i rekreacja. Powstawały nowe osiedla mieszkaniowe m.in. największe w Rybniku: osiedle Nowiny. Gruntownie zrekonstruowano szkolnictwo.

Platforma Obywatelska (PO) – polska partia polityczna założona jako stowarzyszenie 24 stycznia 2001 (pod nazwą "Platforma Obywatelska Rzeczypospolitej Polskiej" zarejestrowana 5 marca 2002). Jej głównymi założycielami byli Andrzej Olechowski, Maciej Płażyński z AWS i Donald Tusk z Unii Wolności. Skupia osoby o różnych poglądach, głównie konserwatywno-liberalnych i chrześcijańsko-demokratycznych, centroprawicowych i centrowych, określa się jako Nowe Centrum. Należy do Europejskiej Partii Ludowej. Od 2007 Platforma Obywatelska jest największą siłą polityczną w Sejmie oraz Senacie i wspólnie z Polskim Stronnictwem Ludowym tworzy koalicję rządową, która jest zapleczem parlamentarnym rządu Donalda Tuska.
Kościół Ewangelicko-Augsburski w Rzeczypospolitej Polskiej – kościół luterański prawnie działający na terenie Polski, będący członkiem takich organizacji, jak Światowa Rada Kościołów, Światowa Federacja Luterańska, Konferencja Kościołów Europejskich, Polska Rada Ekumeniczna. Organem prasowym wspólnoty jest Zwiastun Ewangelicki. Zwierzchnikiem Kościoła jest bp Jerzy Samiec.

Współczesność

Obecnie Rybnik ponownie przeżywa rozkwit, powstały dwa centra handlowe, nowe drogi. Niedługo miasto zostanie połączone ze światem autostradą. Rozwija się budownictwo, szczególnie jednorodzinne. Wkrótce zakończy się budowa kanalizacji.

Obecnie największą bolączką w mieście jest ruch drogowy, który mimo oddania prawie całej obwodnicy i budowy nowych dróg wciąż jest zbyt duży. Planuje się budowy dróg równoległych do największych szlaków komunikacyjnych, tj. ulic Mikołowskiej, Wodzisławskiej, Żorskiej i Gliwickiej oraz obwodnicy ścisłego centrum.

Bytom (niem. Beuthen in Oberschlesien skrót Beuthen O.S., czes. Bitom, łac. Bithomia, Bethania, śląs. Bytůń) – miasto na prawach powiatu położone w południowej Polsce, w województwie śląskim, na Wyżynie Śląskiej, w centrum konurbacji śląskiej.
Supermarket to w ścisłym znaczeniu sklep o bardzo dużej powierzchni, sprzedający szeroki asortyment towarów codziennego użytku, takich jak żywność, ubrania, kosmetyki, środki czyszczące itp.

Zabytki i atrakcje turystyczne

Osobne artykuły: zabytki Rybnika i Rynek w Rybniku.

Zabytki architektury skupione są one głównie w śródmieściu. Do najważniejszych należą:

Bazylika św. Antoniego, świątynia neogotycka, zbudowana wg projektu Ludwika Schneidera w latach 1903-1906.

Budynek dawnego Starostwa w Rybniku z 1887 r.

Neoklasycystyczny budynek nowego ratusza, wzniesiony w 1928 r.

Klasycystyczny dawny ratusz miejski z wieżą zegarową z 1822 r., obecnie mieszczący muzeum miejskie oraz Urząd Stanu Cywilnego

Kościół ewangelicki zbudowany w 1791 r., odnowiony po pożarze 1875 r.

Zamek piastowski, wzniesiony na początku XIII w., całkowicie przebudowany w XVIII w. według projektu Franciszka Ilgnera

Zespół Szpitalny św. Juliusza, założony przez doktora Juliusza Rogera. Najciekawszym obiektem jest centralna kaplica szpitalna pw. św. Juliusza

Kościół pw. Matki Boskiej Bolesnej, wewnątrz skrzydła późnogotyckiego tryptyku z kościoła WNMP. Gotyckie prezbiterium. Zbudowany według projektu Franciszka Ilgnera w latach 1798-1801

Wieża ciśnień przy skrzyżowaniu ulic Gliwickiej i Kotucza

Figura św. Jana Nepomucena – rzeźba późnobarokowa, wolno stojąca

W pozostałych dzielnicach można wyróżnić:

Maroko-Nowiny – dzielnica leżąca w Centrum Rybnika, granicząca od północnego zachodu ze Śródmieściem. W dzielnicy znajduje się największe w Rybniku osiedle - Osiedle Nowiny, na którym znajduje się pięć rond.
Prawo magdeburskie (prawo niemieckie; łac. Ius municipale magdeburgense, niem. Magdeburger Recht) – prawo miejskie wzorowane na prawie miasta Magdeburga.

Kościół św. Katarzyny z 1534 r. w dzielnicy Wielopole

Kościół św. Wawrzyńca, zbudowany w 1717 r. w dzielnicy Ligocka Kuźnia

Późnobarokowy murowany dwór zbudowany w 1736 r.

Zabytkowa Kopalnia "Ignacy" w Rybniku Niewiadomiu

Familoki, głównie w dzielnicy Chwałowice

Nieistniejące obiekty historyczne:

Nowa Synagoga z XIX w., zburzona w 1940 r.

Stara Synagoga – drewniana bożnica z XIX w.

Oprócz zabytków miasto posiada także liczne atrakcje turystyczne, takie jak:

Kolarstwo górskie (MTB – z ang. mountain biking) – forma kolarstwa, uprawianego za pomocą rowerów górskich, których konstrukcja umożliwia poruszanie się w trudnym terenie.
Okręg wyborczy nr 30 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej obejmuje obszar miast na prawach powiatu: Jastrzębie-Zdrój, Rybnik i Żory oraz powiatów mikołowskiego, raciborskiego, rybnickiego i wodzisławskiego (województwo śląskie). W obecnym kształcie został utworzony w 2001. Wybieranych jest w nim 9 posłów w systemie proporcjonalnym.

Sanktuarium św. Teresy od Dzieciątka Jezus w Rybniku Chwałowicach

Jezioro Rybnickie, przy którym znajduje się ośrodek wypoczynkowy oraz kilka klubów żeglarskich.

Park krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich

Kalwaria golejowska ciągnąca się wzdłuż najwyższego wzniesienia Rybnika – Góry Grzybówki

Zespół Szkół Wyższych w Rybniku, powstał na bazie zabudowań dawnego szpitala. Architektura tego miejsca połączenie zabytków z nowoczesnymi elementami.

Wieża widokowa na terenie zabytkowej kopalni Ignacy

Modernistyczny Zespół Szkół Urszulańskich z 1923 r.

Demografia

Rozwój demograficzny

Rozwój demograficzny Rybnika ściśle związany jest z wcielaniem okolicznych miasteczek i wsi. Największy skok ludności miał miejsce w latach siedemdziesiątych, gdy po wcieleniu m.in. pobliskiego miasta Boguszowice liczba ludności potroiła się. W latach 80. tempo wzrostu ludności spadło, w latach 90. nastąpiła stagnacja a począwszy od 2001 utrzymuje się tendencja spadkowa ludności, która jednak jest wyraźnie niższa niż w pozostałych miastach Polski i Europy. W 2006 przyrost naturalny był dodatni i wynosił 1,3%.

Wielopole — dzielnica Rybnika położona na północ od centralnego obszaru miasta, przy trasie DK78. Liczba mieszkańców ok. 1800. W dzielnicy znajduje się m.in. kościół pw. św. Katarzyny i Matki Boskiej Różańcowej, zabytek pochodzący z 1534 roku. W latach 1945-54 Wielopole było siedzibą gminy Wielopole, a od 1973 roku stało się dzielnica miasta.
Aeroklub Rybnickiego Okręgu Węglowego - to aeroklub w Rybniku-Gotartowicach. Został założony w 1964 roku. Obecnie składa się z sekcji szybowcowej, samolotowej, balonowej, spadochronowej i modelarskiej.

Wykres liczby ludności Rybnika na przestrzeni ostatnich 70 lat

Największą populację Rybnik odnotował w 2001 r. – wg danych GUS 145 015 mieszkańców.

Zapoznaj się również z: Ludność Rybnika.

Struktura wiekowa i zawodowa

Miasto zamieszkuje ponad 141 tys. mieszkańców. W Rybniku przeważa ludność w wieku produkcyjnym (66%), następnie ludność wieku przedprodukcyjnym (22%). Najmniejszy udział (12%) ma ludność w wieku poprodukcyjnym. Jest to znacznie lepsza struktura społeczeństwa niż średnio w województwie. Stopa bezrobocia wynosi 4,6%, a więc w Rybniku jest około 2,6 tys. osób bez pracy, przy czym bezrobocie ciągle spada (z 15% w 2005 roku). Wśród powiatów grodzkich w woj. śląskim niższe od Rybnika bezrobocie mają tylko Katowice i Tychy (odpowiednio: 2,1 i 3,7%). Należy jednak zauważyć, że w Rybniku oprócz tego pracuje około 50 tysięcy mieszkańców okolicznych miejscowości wchodzących w skład aglomeracji rybnickiej.

Kościół Adwentystów Dnia Siódmego (ang. Seventh-day Adventist Church, w skrócie SDA Church) - jest kościołem chrześcijańskim, wywodzącym się z grona denominacji protestanckich, będących wynikiem przebudzenia adwentowego, jakie nastąpiło w pierwszej połowie XIX wieku na terenie Ameryki Północnej.
Gorzyczki – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie wodzisławskim, w gminie Gorzyce, przy granicy z Republiką Czeską. Historia miejscowości ściśle wiąże się z dziejami odległego o około 10 km Wodzisławia i ziemi wodzisławskiej. Gorzyczki są dość dużą wsią i liczą obecnie około 2000 mieszkańców.

Przyroda

Zalew Gzel, jeden z trzech zalewów Zbiornika Rybnickiego

Rzeka Ruda w dzielnicy Stodoły

Zalew Pniowiec, jeden z trzech zalewów Zbiornika Rybnickiego

Księżok – staw

Zieleniec przy Teatrze Ziemi Rybnickiej (z kaskadami wodnymi)

Na terenie miasta znajduje się 6 obszarów zielonych mających status parków oraz kilkadziesiąt obszarów o statusie zieleńców i skwerów. Obecna powierzchnia terenów zieleni miejskiej przekracza 103 ha. Na obrzeżach miasta od strony północnej znajduje się Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich, w którym m.in. do dziś przetrwał kształtowany przez wieki układ przestrzenny oraz zachowała się naturalna i kształtowana ręką ludzką sieć wodna. W Rybniku znajduje się 15 okazów drzew uznanych za pomniki przyrody. Do rybnickich osobliwości przyrodniczych zaliczyć należy także występujące tu unikalne paprocie wodne m.in. salwinia pływająca czy marsylia czterolistna. Do parków Rybnika należą: Park im. św. Jana Sarkandra, Park Kozie Góry, Park Osiedlowy. Do skwerów i zieleńców należą: Skwer z fontanną (obecnie w modernizacji), Zieleniec przy Teatrze Ziemi Rybnickiej, Zieleniec Polskiej Organizacji Wojskowej, Zieleniec przy ul. Wieniawskiego, Zieleniec przy Zamku.

Nacyna - rzeka, dopływ Rudy o długości ok. 14 km. Źródło rzeki znajduje się w Pszowie. Jedna z najbardziej zasolonych rzek w Polsce[potrzebne źródło]. Ze względu na zanieczyszczenia nie wpada ale przepływa pod (w rurze) Zalewem Rybnickim.
Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Parki miejskie

Park im. św. Jana Sarkandra – Śródmieście

Park Kozie Góry – Meksyk

Park Górnika – Chwałowice

Park Osiedlowy – Boguszowice Osiedle

Park im. H. Czempiela – Niedobczyce

Park Na Górce

Pomniki przyrody

Osobny artykuł: Pomniki przyrody w Rybniku.

Jesion wyniosły – ul. Hallera

Wierzba krucha – ul. Hallera

Dwie lipy drobnolistne – przy ul. Arki Bożka

Lipa szerokolistna – przy ul. Gminnej

Głaz narzutowy przy KWK Chwałowice

Lasy

Gospodarka

Elektrownia Rybnik

C.H-R Focus Mall

Na terenie miasta jest około 13 tys. zarejestrowanych podmiotów gospodarczych. Swoje fabryki posiadają tu m.in. Purmo, Tenneco Automotive. Na terenie miasta działa 24-hektarowa Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna (cała strefa przemysłowa ma 54 hektary) oraz Rybnicka Strefa Aktywności Gospodarczej.

Województwo śląskie – jedno z 16 województw, jednostka samorządu terytorialnego i jednostka podziału administracyjnego Polski, obejmująca wschodnią część historycznych ziem Górnego Śląska, polską część Śląska Cieszyńskiego i część zachodniej Małopolski, w tym Zagłębie Dąbrowskie i Zagłębie Krakowskie.
Pływanie – metoda poruszania się w wodzie wykorzystywana przez człowieka oraz zwierzęta. Jest popularną aktywnością rekreacyjną, szczególnie w krajach o cieplejszym klimacie i naturalnych zbiornikach wodnych. Pływanie jest też dyscypliną sportową.

Roczny dochód budżetu miasta w przeliczeniu na jednego mieszkańca w 2005 wyniósł 2 805,42 zł

Górnictwo i energetyka

W mieście działają dwie kopalnie węgla kamiennego wchodzące w skład Kompanii Węglowej: KWK Chwałowice i KWK Jankowice. Po zmianach własnościowych wysoką pozycję na rynku producentów maszyn i urządzeń górniczych odzyskała Rybnicka Fabryka Maszyn RYFAMA S.A. W ostatnich latach wiele fabryk i hut zostało zamkniętych m.in. Huta Silesia, tereny po tych zakładach przekształcają się zazwyczaj na sklepy wielkopowierzchniowe i galerie handlowo-rozrywkowe. Na obrzeżach miasta działa także elektrownia cieplna o mocy ponad 1700 MW.

Wieża ciśnień (wieża wodna) – budynek w formie wieży, na którego szczycie znajduje się zbiornik wody, służący do zapewnienia stabilnego ciśnienia w wodociągu. Pokrywa chwilowy wzrost zapotrzebowania. Zbiornik musi być umieszczony powyżej odbiorców, ponieważ działa poprzez zasadę naczyń połączonych. Umieszczony jest zwykle na szczycie wieży, góry, a czasem nawet wieży na wzniesieniu. Na stacjach kolejowych była używana do zasilania parowozów.
Muzeum w Rybniku powołało Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Rybniku 29 kwietnia 1970 r. Muzeum jest spadkobiercą społecznych Zbiorów Muzealnych Ziemi Rybnicko-Wodzisławskiej (pierwsza ekspozycja pokazana w 1957 r.).

Osobny artykuł: Elektrownia Rybnik.

Handel

W mieście działają dwie galerie handlowo-rozrywkowe Rybnik Plaza oraz Focus Mall, 6 sklepów wielkopowierzchniowych oraz kilkanaście supermarketów i dyskontów.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)