Rycerze - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy sztuki teatralnej. Zapoznaj się również z: rycerstwo.

Rycerze (Ιππείς Hippeis) - druga zachowana komedia Arystofanesa, a czwarta pod względem kolejności powstania, wystawiona w 424 p.n.e. na Lenajach. Zajęła w konkursie pierwsze miejsce; była pierwszą sztuką, którą Arystofanes wystawił pod swoim nazwiskiem. Jak w poprzednich sztukach - niezachowanych Babilończykach i zachowanych Acharnejczykach, komediopisarz opowiada się przeciw strategowi Aten, Kleonowi, tym razem przedstawionemu jako Paflagon, jedna z głównych postaci.

Garbarstwo – dziedzina rzemiosła, przemysłu zajmująca się przetwarzaniem (garbowaniem skór) surowych skór i tym samym przetwarzaniem ich w skóry wykończone, które z kolei mogą być wykorzystywane do produkcji długiej listy wyrobów skórzanych użytkowych i wyrobów skórzanych technicznych.

Józef (Jerzy Karol) Szujski (ur. 16 czerwca 1835 w Tarnowie, zm. 7 lutego 1883 w Krakowie) – polski historyk, jeden z krakowskich stańczyków, publicysta, poeta, prozaik. Współzałożyciel Przeglądu Polskiego.

Postacie

Sztuka charakteryzuje się wyjątkowo małą liczbą partii mówionych; występują tu tylko:

Kiełbaśnik (później Agorakritos);

Paflagon (Kleon);

Pan Lud (czyli cały lud ateński) i jego słudzy, rzeczywiści wodzowie ateńscy:

Sługa I (Demostenes);

Sługa II (Nikiasz);

i oczywiście obowiązkowy Chór - tytułowych Rycerzy.

Treść

Nowy sługa Pana Luda, Paflagon, zdołał go omamić i odsunąć od wpływu na niego dwoje pozostałych sług. Ci postanawiają się zwrócić o pomoc do innego człowieka, tak jak Paflagon-Kleon pochodzącego z dołów społecznych, wytwórcę kiełbas - Kiełbaśnika (przy czym Arystofanes wypomina Kleonowi zawód garbarza). Kiełbaśnik w końcu zwycięża, wyznaczając Kleonowi rolę taką, jaką on sam wcześniej pełnił, a sam odmładza Luda tak, aby ten przestał zajmować się sprawami sądowymi i zawarł wreszcie upragniony przez wszystkich pokój (pokój taki został zawarty przez występującego w sztuce Nikiasza w 421 p.n.e. i nazwany pokojem Nikiasza).

Arystofanes z Aten (gr. Ἀριστοφάνης, Aristophanes) (ok. 446-385 p.n.e.) - grecki dramatopisarz, jeden z twórców komedii staroattyckiej. Jego twórczość miała ostre akcenty społeczne i polityczne. Przedstawił w niej bogaty obraz życia Aten swoich czasów. Był zagorzałym przeciwnikiem bogaczy i obrońcą interesów średnich warstw społecznych oraz chłopów. Pierwsze swoje komedie wystawiał pod nazwiskami aktorów, ponieważ sam był zbyt młody, by zgłaszać utwory na zawody teatralne. Ostatnie dwie komedie - Sejm kobiet oraz Plutosa czasami zalicza się już do komedii średnioattyckiej. W sztuce Chmury, wystawionej w 423 p.n.e., opisał działanie soczewki.

Perykles (gr. Περικλῆς Perikles – otoczony chwałą, ur. ok. 495 p.n.e., zm. 429 p.n.e.) – największy ateński polityk, doskonały mówca (ta umiejętność była konieczna do osiągnięcia sukcesu politycznego) i twórca ateńskiej demokracji.

Najczęściej wypomina Arystofanes Kleonowi, oprócz niewłaściwego pochodzenia, oraz sprawę (rzekomego?) przywłaszczenia sobie zwycięstwa Demostenesa nad Spartą pod Pylos (bitwa pod Sfakterią, 425 p.n.e.).

Ciekawostki

jest to jedyna zachowana sztuka Arystofanesa, w której Chór stoi od początku do końca po stronie głównego bohatera (Kiełbaśnika);

ponoć żaden z ateńskich rzemieślników nie podjął się wykonania maski Paflagona, z obawy przed zemstą Kleona, toteż sam Arystofanes wystąpił w jego roli, smarując sobie zamiast tego twarz moszczem winnym;

występuje tu znacznie więcej cytatów i parafraz innych sztuk, niż to miało we wcześniejszych Acharnejczykach; nieliczne cytaty pochodzą z m.in. z zachowanej Medei i z niezachowanego Telefosa Eurypidesa;

komediopisarz pozytywnie przedstawia "starych" bohaterów i dowódców ateńskich, w szczególności Alkibiadesa, Peryklesa, także Formiona;

Rycerze są pierwszą sztuką Arystofanesa, która pojawiła się na deskach teatrów polskich - w Krakowie, w roku 1873, w przekładzie Józefa Szujskiego.

Tłumaczenia

Tłumaczeń dokonywali m.in. Józef Szujski, Bogusław Butrymowicz, Stefan Srebrny i Janina Ławińska-Tyszkowska; według tego ostatniego podane są imiona występujących postaci w tym artykule. Z wydań, najszerzej dostępna jest wersja Ławińskiej-Tyszkowskiej, z serii Biblioteka Antyczna, wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2001, ISBN 83-7255-104-9; dużo rzadsze są inne, jak np. wydanie Rycerzy w przekładzie Butrymowicza w serii BN: BN II 11.

Acharnejczycy - najstarsza zachowana komedia Arystofanesa, a trzecia pod względem kolejności powstawnia, wystawiona w 425 p.n.e. na Lenajach. Zajęła w konkursie pierwsze miejsce; Arystofanes, prawdopodobnie bojąc się możliwych reperkusji ze strony Kleona, wystawił ją pod imieniem Kallistratosa. Najbardziej charakterystyczną cechą sztuki jest silne opowiedzenie się autora przeciw wojnie.

Eurypides (gr. Εὐριπίδης Euripídēs, ur. około 480 p.n.e., zm. 406 p.n.e.) – jeden z najwybitniejszych dramaturgów starożytnej Grecji. Urodzony na Salaminie był synem ateńskiego ziemianina, Mnesarchosa. Zmarł u króla Macedonii, Archelaosa I, w Pelli.

Linki zewnętrzne

Grecki tekst