Ryjkonosy - Polski Serwis Naukowy

Ryjkonosy, długoszki (Macroscelidea) – rząd niewielkich, naziemnych ssaków łożyskowych o wydłużonym nosie i cienkich, krótkich kończynach.

Występowanie

Zamieszkują najbardziej na północ wysunięte obszary Afryki Północnej oraz większość Afryki subsaharyjskiej. Nie występują w Afryce Zachodniej i na Saharze. Zajmują różnorodne siedliska – od obszarów suchych lub kamienistych po zarośla i lasy tropikalne.

Charakterystyka

Ich cechą charakterystyczną jest długi, elastyczny nos w kształcie ryjka, długie i cienkie kończyny, duże oczy i długi, cienki ogon. Kończyny tylne są dłuższe od przednich, skoczne. Ryjkonosy osiągają do ok. 30 cm długości ciała (bez ogona). Budową szkieletu przypominają wiewióreczniki. Mają dobrze rozwinięte zmysły słuchu i wzroku.

Łożyskowce, ssaki wyższe (Eutheria) – takson klasyfikowany w randze infragromady (czasem podgromady lub szczepu), obejmujący ssaki żyworodne, u których występuje łożysko. Należą do nich wszystkie współczesne ssaki z wyjątkiem stekowców i torbaczy. Pierwsze ssaki łożyskowe (eomaia) pojawiły się 125 mln lat temu.

Afrotery (Afrotheria) – hipotetyczny klad ssaków zaproponowany na podstawie wyników badań molekularnych dla ssaków wywodzących się z kontynentu afrykańskiego, łączący trąbowce, syreny, góralki, mrówniki, ryjkonosy oraz Afrosoricida (tenrekowate i złotokrety).

Długoszki są aktywne głównie za dnia, co – obok większego mózgu – odróżnia je od większości owadożernych (Insectivora). Niektóre gatunki poruszają się skokami podobnie do antylop. Odżywiają się owadami i pokarmem roślinnym.

Taksonomia

Ryjkonosy były do niedawna słabo poznane. Dawniej zaliczano je w randze podrzędu do owadożernych lub tupajów, zajęczaków, a nawet kopytnych. Wyniki badań genetycznych sugerują ich przynależność do kladu afroterów (Afrotheria) – zwierząt wywodzących się z Afryki.

Owadożerne – niewielkie ssaki łożyskowe o prymitywnej budowie, żywiące się głównie owadami. Zasiedlają licznie wszystkie kontynenty z wyjątkiem Australii i Antarktydy. Prowadzą podziemny lub naziemny tryb życia.

Wiewióreczniki, tupaje, ryjówki nadrzewne (Scandentia) – rząd ssaków łożyskowych. Dawniej były zaliczane do owadożernych (Insectivora), a czasem do naczelnych (Primates), z uwagi na stosunkowo duży mózg. Wiewióreczniki z wyglądu przypominają wiewiórki ale nie są z nimi blisko spokrewnione.

Do rzędu ryjkonosów zaliczana jest jedna rodzina:

ryjoskoczki (Macroscelididae)

obejmująca kilkanaście gatunków żyjących współcześnie oraz kilka wymarłych, znanych z zapisu kopalnego Afryki od eocenu.

Przypisy

Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 243. ISBN 83-01-14344-4.
Simons et al., Early tertiary elephant-shrews from Egypt and the origin of the Macroscelidea, Proc. Natl. Acad. Sci. USA 88 (1991) (format pdf) (en)

Bibliografia

Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.
Myers, P.: Macroscelidea (ang.). (On-line), Animal Diversity Web, 2000. [dostęp 4 maja 2008].
Mały słownik zoologiczny: ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.
Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 243. ISBN 83-01-14344-4.

Ryjoskoczkowate, ryjoskoczki (Macroscelididae) – jedyna rodzina w obrębie rzędu ryjkonosów. Należy do niej kilkanaście współcześnie żyjących oraz kilka wymarłych gatunków niewielkich afrykańskich zwierząt, wcześniej zaliczanych do owadożernych.

Czarna Afryka (także: Afryka Subsaharyjska) – nazwa stosowana dla określenia części Afryki na południe od Sahary, zamieszkanej w większości przez ludność czarnoskórą. Potocznie wyróżnia się Murzynów, Buszmenów, Hotentotów, Pigmejów, ale faktycznie ludność czarnoskóra Afryki dzieli się na negroidów właściwych (ludy Bantu i ludność Afryki Zachodniej) oraz Nilotów (Etiopia, Somalia, a także takie plemiona jak Masajowie).