Rym - Polski Serwis Naukowy

Rym – powtórzenie jednakowych lub podobnych układów brzmieniowych w zakończeniach wyrazów zajmujących ustaloną pozycję w obrębie wersu (w poezji) lub zdania.

Rym pełni funkcję wierszotwórczą, instrumentacyjną i semantyczną (znaczeniową). W poezji współczesnej rymy mają mniejsze znaczenie niż w tradycyjnej, w wielu zaś jej przejawach zupełnie nie występują.

Rodzaje rymów

Podział ze względu na przestrzeń akcentującą:

Rym daktyliczny (proparoksytoniczny) pada na zgłoskę trzecią od końca (akcent proparoksytoniczny). Rymy tego rodzaju pojawiają się w wierszu polskim relatywnie rzadko.

Rym częstochowski — rodzaj połączenia rymowego wyrazów w wierszu, rymowance, piosence będący zestawieniem banalnym, powszechnie znanym, zbyt często stosowanym. Świadczy o niskim kunszcie autora.

męskie (oksytoniczne) – oparte na akcencie oksytonicznym, właściwe wierszowi sylabotonicznemu, jak "zew – krew"

żeńskie (paroksytoniczne) – posługujące się akcentem paroksytonicznym, nieodłączne od wiersza sylabicznego, np. "woda – uroda"

daktyliczne (proparoksytoniczne) – w języku polskim rzadkie, związane z akcentem proparoksytonicznym: "zakochać się – rozszlochać się", "metafizyka – ryzyka"

bogate – charakteryzują się nagromadzeniem współbrzmień spółgłoskowych, np. „piąstkom – cząstkom”,

ubogie – nie posiadają wielu współbrzmień, np. „te – swe, mi – śni”,

głębokie (pogłębione) – obszar współdźwięczności wychodzi poza granice ustalone przez miejsce akcentowanej samogłoski; są równocześnie rymami bogatymi, np. „łabędzie – tak będzie”,

dokładne (pełne, ścisłe) – utrzymują pełną identyczność głoskową na obszarze współdźwięczności,

niedokładne (przybliżone) – nie operują identycznością głosek w obrębie obszarów rymowych, np. „domy – mody”,

składane – ich przestrzeń rozciąga się poza granice pojedynczego wyrazu, np. „do dna – chłodna”,

łamane – tworzą ekscentryczny efekt intonacyjno–semantyczny, są stylistycznie sfunkcjonalizowane (patrz: "Gdy się człowiek robi starszy" Tadeusza Boya-Żeleńskiego),

przygodne – pojawiają się sporadycznie, np. „tyleż tędy co wszędy”,

gramatyczne – utworzone z wyrazów, których współbrzmienie wynika z identyczności końcówek gramatycznych, np. „spotkałem – uściskałem”,

niegramatyczne – utworzone z wyrazów należących do różnych kategorii gramatycznych, np. „świat cały – bez chwały”,

banalne (oklepane, częstochowskie) – utworzone z wyrazów często zestawianych ze sobą w pozycjach rymowych, tworzą ciąg wyeksploatowanych skojarzeń, np. „dal – żal”,"ojczyzna – blizna", "kochać – szlochać",

rzadkie (wyszukane, trudne) – przeciwieństwo rymów banalnych, charakteryzują się niezwykłością doboru wyrazów,

egzotyczne – wprowadzają słowa obce, np. „trytonów – pantalonów”,

homonimiczne – powtarzanie tych samych wyrazów, np. „stokroć – stokroć”,

kalamburowe – ujawniają dwuznaczność wyrazów i więzi znaczeniowe, np. „bogiń – albo giń”,

asonans – rym oparty na identyczności samogłoskowej, np. „plama – trawa”,

konsonans – rym oparty na identyczności spółgłoskowej, np. „gong – gang”.

Rodzaje układów rymów

Podział ze względu na miejsce rymów w wierszu:

Rym egzotyczny - rym rzadki (wyszukany, niebanalny), który powstał w oparciu o słowa obce, nieprzyswojone w polszczyźnie, mające brzmienie całkiem odmienne niż wyrazy rodzime. Prawdziwym mistrzem rymu egzotycznego był Julian Tuwim.

Semantyka - dział językoznawstwa, zajmujący się znaczeniem w języku, a także relacją formy znaku językowego do treści oznaczanej w ujęciu synchronicznym i diachronicznym. Semantyka bada ponadto relacje między znaczeniem podstawowym wyrazu, a jego znaczeniem w konkretnym wypowiedzeniu.

końcowe – w zakończeniu wersu

początkowe (inicjalne)

wewnętrzne – obejmujące wyrazy wewnątrz jednego wersu

zewnętrzne – obejmujące wyrazy zewnętrzne jednego wersu

parzyste (sąsiadujące) – dwa kolejne wersy mają tzw. układ AABB

krzyżowe (przeplatane): np. w pierwszym i w trzecim wersie – układ ABAB

okalające – układ ABBA

monorymy – układ AAAA

Zobacz też

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o rymie

Rymowanka

Bibliografia

Aleksandra Okopień-Sławińska, Rym, w: Michał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów literackich, ISBN 83-04-04417-X, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1998, s. 487-492 (bibl.).

Michał Głowiński, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Zarys teorii literatury, ISBN 83-02-02519-4, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1986, s. 211-229.