Podczas nieobecności Ryszarda, jego brat Jan był bliski objęcia tronu. Ryszard wybaczył mu jednak ciągłe spiskowanie i, dla zachowania spokoju, wyznaczył go na swojego następcę w miejsce Artura z Bretanii. Z całą siłą rozpoczął się konflikt Ryszarda z Filipem. Kiedy król Francji zaatakował fortecę Ryszarda Château-Gaillard, ogłosił, że "nawet jeśli jej mury będą z żelaza, on i tak ją zdobędzie". Ryszard odpowiedział, że "nawet jeśli jej mury będą z masła, on i tak ją obroni".

Zdeterminowany obronić przed Filipem andegaweńskie posiadłości na kontynencie, Ryszard sprzymierzył się ze swoim teściem, królem Sanchem VI z Nawarry, hrabią Flandrii Baldwinem IX oraz hrabią Boulogne Renaldem, którzy najechali ziemie króla Francji. Pozycja Ryszarda uległa wzmocnieniu, kiedy jego siostrzeniec, książę Otton Welf, został w 1198 r. wybrany królem niemieckim. Dzięki tym sojuszom i własnym talentom dowódczym, Ryszard odniósł nad Filipem szereg zwycięstw. Niedługo po wyjściu z niewoli, w 1194 r., pokonał Filipa pod Freteval i zdobył jego archiwum finansowe. W 1198 r. wygrał bitwę pod Gisors. Ruszając do ataku wypowiedział słowa "Bóg i moje prawo" (franc. Dieu et mon Droit, ang. God and my Right), które po dziś dzień jest mottem Królestwa Anglii.

W marcu 1199 r. wieśniacy z Limousin odkryli niedaleko Chalus prawdopodobnie pochodzący z czasów rzymskich skarb. Według prawa przypadał on władcy tej ziemi, czyli wicehrabiemu Aimarowi V. Dowiedział się o tym jednak król Ryszard, który bardzo potrzebował pieniędzy. Król ogłosił, że wicehrabia powinien mu oddać część skarbu. Zebrał najemników i ruszył na ziemie wicehrabiego. Ten konsekwentnie odmawiał podzielenia się odkryciem, więc Ryszard zniszczył ziemie wicehrabiego ogniem i mieczem i obległ zamek Châlus-Chabrol.

Śmierć i sukcesja

Grobowiec Ryszarda w opactwie Fontevraud w Akwitanii

Wczesnym wieczorem 25 marca 1199 r. Ryszard spacerował wokół zamku doglądając prac oblężniczych. Nie założył na siebie zbroi. Z zamku co jakiś czas dawali o sobie znać łucznicy, ale ich działaniom poświęcano niewielką uwagę. Jeden z obrońców, który w jednej ręce trzymał łuk a w drugiej patelnię, którą chronił się od strzał oblegających, upatrzył sobie za cel króla (prawdopodobnie nie wiedział nawet do kogo celuje). Wystrzelił pierwszą strzałę, od której król się uchylił. Druga strzała trafiła Ryszarda w lewe ramię, tuż poniżej karku. Król próbował wyciągnąć strzałę w swoim namiocie, ale bezskutecznie. Wezwany chirurg (zwany przez Hovedena "rzeźnikiem") usunął grot. Rana pozostała jednak nieodkażona i przez nią wdała się gangrena. Podobno umierający król rozkazał przyprowadzić przed swoje oblicze łucznika, który wystrzelił feralną strzałę. Człowiek ten, nazywany przez kronikarzy Peterem Basilim, Johnem Sabrozem lub Bertranem de Gurdun, był jeszcze chłopcem. Zapytany przez króla dlaczego strzelił do niego, chłopak miał odpowiedzieć, że był to akt zemsty za śmierć jego ojca i braci. Ryszard wybaczył mu, uwolnił i obdarował 100 szylingami. Niedługo później wyruszyli gońcy z ostatnią wolą króla. Ryszard swoje ziemie oddawał młodszemu bratu, Janowi, a majątek siostrzeńcowi, Ottonowi.

Ryszard zmarł we wtorek, 6 kwietnia, leżąc w ramionach swojej matki. Kronikarz napisał, że król zmarł śmiercią lwa zabitego przez mrówkę. Kiedy król umarł, kapitan najemników imieniem Mercadier, aresztował niefortunnego łucznika i powiesił go na drzewie. Wnętrzności i mózg Ryszarda zostały pochowane w katedrze w Charroux w Akwitanii, jego serce spoczywa w katedrze w Rouen, zaś ciało zostało pochowane obok grobu jego ojca w opactwie Fontevraud.

Śmierć Ryszarda oznaczała początek końca imperium andegaweńskiego. Pod nieudolnymi rządami jego brata odpadały kolejne prowincje, które włączał do swojego państwa Filip August.

Opinie o życiu i panowaniu Ryszarda nie są jednoznaczne. Dawna historiografia chwaliła jego rycerskie czyny, nowsza gani go za zaniedbywanie spraw wewnętrznych Anglii. Był, jak napisał Steven Runciman, złym synem, złym mężem i złym królem, ale dzielnym i znakomitym żołnierzem.

Ryszard w kulturze

Średniowiecze

W latach 60. XIII w. popularna była historia o minstrelu Ryszarda, Blondelu, który poszukując uwięzionego króla chodził od zamku do zamku śpiewając pieśń znaną tylko im obydwu. Pewnego dnia dotarł do zamku, gdzie uwięziony był Ryszard, który odpowiedział na śpiew trubadura. Ta historia stała się kanwą opery André Ernesta Modeste'a Grétry'ego, Richard Coeur-de-Lion z 1784 r.

W świecie arabskim wierzono, że Ryszard stał się po śmierci złym duchem. Pochodząca z połowy XIII w. Starofrancuska kontynuacja Wilhelma z Tyru twierdzi, że arabskie matki, chcąc zdyscyplinować niegrzeczne dzieci, mówią im: Przyjdzie po ciebie król Ryszard.

Późniejsza literatura

Na stałe w literaturze Ryszard zagościł w epoce romantyzmu. Był bohaterem poematu epickiego Eleanor Anne Porden Coeur de Lion. Występował również w dwóch powieściach sir Waltera Scotta - Ivanhoe i Talizmanie. Jest również bohaterem sztuki Jamesa Goldmana Lew w zimie, gdzie jest przedstawiony jako homoseksualista. Pojawia się w książkach Grahama Shelby'ego Królowie próżnych zamierzeń i Diabeł jest na wolności. Występuje w powieści Norah Loft The Lute-Player oraz Eleanor Hibbert Serce lwa. W powieści szwedzkiego pisarza Jana Guillou jest ukazany jako bezlitosny zabójca muzułmanów. W powieściach dla dzieci jest z reguły przedstawiany jako bohater, np. w Królu-krzyżowcu Ronalda Welcha.

Film

Postać Ryszarda pojawiała się w następujących filmach:

Telewizja

Opowieści o Robinie Hoodzie

Początkowo jedynym królem, który występował w opowieściach o Robinie Hoodzie był "król Edward". Osobę Ryszarda powiązano z tą legendą dopiero w 1521 r. w Historia majoris Britannae, tam Angliae quam Scotiae. Legendę tę upowszechnił Walter Scott w Ivanhoe.

Filmy o Robin Hoodzie, w których pojawiała się postać Ryszarda:

Gry Komputerowe:

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Ryszard I Lwie Serce