Książę Yorku

Ryszard Plantagenet KG (ur. 21 września 1411, zm. 30 grudnia 1460 pod Wakefield) – członek angielskiej rodziny królewskiej i jedna z najbardziej prominentnych postaci w Anglii w czasie rządów Henryka VI, ojciec królów Edwarda IV i Ryszarda III.

Dzieciństwo

Jego ojcem był Ryszard Conisburgh, 3. hrabia Cambridge, młodszy syn Edmunda Langleya, 1. księcia Yorku, syna Edwarda III. Matką Ryszarda była Anna Mortimer, córka Rogera Mortimera, 4. hrabiego Marchii, wnuczka Filipy Plantagenet, córki Lionela z Antwerpii, starszego brata 1. księcia Yorku. Ryszard był więc od strony i matki, i ojca potomkiem Edwarda III, co dawało mu poważne prawa do angielskiej korony.

Ryszard wcześnie został sierotą. Jego matka zmarła przy jego narodzinach, zaś ojciec uwikłał się w spisek przeciw królowi Henrykowi V i został ścięty w Southampton 5 sierpnia 1415 r., zaś jego włości skonfiskowane.

25 października 1415 r. pod Azincourt zginął stryj Ryszarda Edmund Norwich, 2. książę Yorku. Edmund był bezdzietny, więc wszystkie jego tytuły i posiadłości przeszły na Ryszarda, który w tym momencie stał się posiadaczem jednej z największych angielskich fortun. Została ona pomnożona w 1425 r., kiedy zmarł bezdzietnie wuj Ryszarda Edmund Mortimer, 5. hrabia Marchii, młodszy brat matki młodego księcia Yorku. Ryszard przejął więc rodowe włości Mortimerów – hrabstwa Marchii i Ulsteru, a także ich pretensje do korony (Edmund i jego ojciec byli wyznaczeni przez Ryszarda II na następców tronu).

Dorastanie

Opiekunami młodego Ryszarda zostali Ralph Neville, 1. hrabia Westmoreland i sir Robert Waterton. Ten pierwszy zaręczył w 1424 r. Ryszarda ze swoją córką Cecylią, która została później żoną księcia Yorku. Po śmierci Westmorelanda w 1425 r. opiekę nad Ryszardem przejęła jego żona Joanna Beaufort.

19 maja 1426 r. Jan Lancaster, 1. książę Bedford, pasował Ryszarda na rycerza. W październiku 1429 r. Ryszard poślubił Cecylię Neville. 6 listopada uczestniczył w koronacji 5-letniego Henryka VI w Westminsterze na króla Anglii, zaś 16 grudnia 1431 r. w Paryżu na króla Francji. Wreszcie 12 maja 1432 r. otrzymał bezpośredni zarząd nad swymi włościami, które koncentrowały się w Lincolnshire, Northamptonshire, Yorkshire, Wiltshire, Gloucestershire (odziedziczone pod Edmundzie Norwichu), w Walii i na walijskim pograniczu (odziedziczone po Mortimerach).

We Francji

Pierwszym poważnym zadaniem Ryszarda było objęcie w 1436 r. namiestnictwa Francji, która coraz bardziej wymykała się Anglikom z rąk. Po sukcesach Henryka V nie pozostało już ani śladu. Odparcie Anglików spod Orleanu przez Joannę d'Arc oznaczało początek odwrotu Anglików z zajmowanych terenów. Namiestnik, książę Bedford, próbował ratować co się da z angielskich posiadłości, ale zmarł w 1435. Tego samego roku jedyny angielski sojusznik na kontynencie, książę Burgundii – Filip III Dobry, doszedł do porozumienia z królem Francji Karolem VII, co zakończyło wojnę domową, ciągnącą się od 1407 r.

W 1436 r. Anglicy utracili Paryż, zaś Ryszard porzucił nadzieję na rozszerzenie posiadłości angielskich i starał się ratować co się da. Udało mu się umocnić angielskie pozycje w Normandii, ale w 1437 r. nieprzychylna mu Rada Regencyjna odwołała go do Anglii.

Kiedy zawiodły nadzieje na pokój z Francją, York w 1440 r. powrócił na kontynent. W 1443 r. York popadł w konflikt z Janem Beaufort, 1. księciem Somerset, który na polecenie Henryka VI wszczął nieudaną wojnę w Gaskonii. Somerset zmarł niedługo później, ale wzajemna zawiść Ryszarda i Beaufortów przetrwała.

We Francji Ryszard starał się unikać starć z silniejszym, lepiej wyposażonym i zorganizowanym przeciwnikiem. Zamiast tego metodą układów starał się utrzymać resztki angielskich posiadłości – Normandię i Gujennę oraz zaprowadzić w tych prowincjach ład i porządek.