Ryt słowiański - Polski Serwis Naukowy

Ryt słowiański (zwany również głagolickim lub cyrylo-metodiańskim) – słowiańska forma rytu rzymskiego stworzona przez świętych Cyryla i Metodego.

Obrządek utworzony na potrzeby misji wśród Słowian. Książę wielkomorawski Rościsław, sprzyjając chrześcijaństwu, ażeby udowodnić iż nie jest ono „religią niemiecką”, sprowadził w 863 misjonarzy z Bałkanów, Cyryla i Metodego. Ci za zezwoleniem papieskim przetłumaczyli liturgię na język słowiański, a mianowicie na język starobułgarski. Utworzyli obrządek rzymsko-słowiański, a do ksiąg kościelnych utworzyli dla tego języka osobne pismo, zwane głagolicą.

Słowianie – kryterium lingwistyczne, ogół ludności posługującej się językami słowiańskimi, oraz kulturowe, podobne zwyczaje, obrzędy, wierzenia. Najliczniejsza indoeuropejska grupa ludnościowa w Europie, zamieszkująca wschodnią, środkową oraz południową część tego kontynentu, a także północną część Azji.

Bazylika Matki Bożej Większej lub Bazylika Matki Bożej Śnieżnej (wł. Basilica di Santa Maria Maggiore, w liturgii: Rzymska Bazylika Najświętszej Maryi Panny) — bazylika tytularna położona na wzgórzu Eskwilin w Rzymie.

W 867 papież Hadrian II, pomimo oporu części duchowieństwa, zaakceptował ryt słowiański na obszarze Moraw i Pannoni. Na początku 868 w Kościele Marii Maggiore Hadrian odprawił wraz z Cyrylem i Metodym mszę w nowym rycie. Po śmierci Cyryla w 869 papież ponownie potwierdził ryt słowiański bullą Gloria in Excelsis Deo i mianował Metodego swoim legatem. Rok później Metody został uwięziony z inicjatywy przeciwnych nowemu rytowi biskupów niemieckich.

Państwo wielkomorawskie (także Wielkie Morawy - cz. Velká Morava, słow. Veľká Morava, łac. Magna Moravia lub Rzesza Wielkomorawska - cz. Velkomoravská říše, słow. Veľkomoravská ríša) – średniowieczne państwo słowiańskie.

Borys I Michał (bułg. Борис I Михаил, zm. 2 maja 907) – chan bułgarski od 852 do 889. Syn i następca chana Presjana, pierwszy chrześcijański władca Bułgarii. Imię Michał przyjął po chrzcie w roku 864 na cześć bizantyjskiego cesarza Michała III.

Uwolniony w 873 po interwencji papieża Jana VIII Metody wznowił misję na Morawach, zaś w 880 otrzymał od papieża ponowne uznanie rytu słowiańskiego. Uczniowie Metodego rozpoczęli wówczas działalność misyjną, przyczyniając się do popularyzacji obrządku słowiańskiego na Bałkanach.

Języki słowiańskie – grupa języków w obrębie rodziny języków indoeuropejskich (podrodzina bałtosłowiańska). Składa się z trzech zespołów językowych: zachodnio-, wschodnio- i południowosłowiańskiego. Najstarsze zachowane manuskrypty z tekstami słowiańskimi pochodzą z X wieku. Do zapisu języków słowiańskich używane są lub były alfabety: głagolicki, cyrylicki i łaciński (w niewielkim zakresie również arabski). Wywodzą się z języka prasłowiańskiego używanego przez dawnych Słowian, który uległ ostatecznemu rozbiciu na dialekty regionalne w wyniku ekspansji Słowian na Bałkany w VI wieku naszej ery.

Święty Cyryl, właśc. Konstantyn, cs. Rawnoapostolnyj Kiriłł, uczitiel Słowienskij (ur. ok. 827, zm. 14 lutego 869) i Święty Metody, właśc. Michał, cs. Rawnoapostolnyj Miefodij, uczitiel Słowienskij (ur. ok. 815, zm. 6 kwietnia 885) , Bracia Sołuńscy, misjonarze. Prowadzili w IX wieku misje chrystianizacyjne, m.in. na ziemiach zamieszkanych przez Słowian. Twórcy rytu słowiańskiego, święci Kościoła katolickiego i prawosławnego nazywani apostołami Słowian (gr. Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος ιεραπόστολοι των Σλάβων) i apostołami Bułgarii.

Po śmierci Metodego w 885 papież Stefan V (VI) wydał bullę Quia te zelo fidei, w której obrządek słowiański został potępiony jako heretycki. Uczniowie Metodego zostali wypędzeni z państwa wielkomorawskiego, a obrządek słowiański zastąpiony został obrządkiem łacińskim.

Wygnanych uczniów Metodego przyjął car Bułgarii Borys I Michał, kierując ich do pracy duszpasterskiej w swoim państwie. W 893 synod w Presławiu uznał liturgię słowiańską za obowiązującą.

Herezja – pojęcie zaczerpnięte z religii i sensu stricto, odnosi się tylko do wydarzeń w obrębie chrześcijaństwa. Podobne do chrześcijańskiej herezji zjawiska zdarzały się w obrębie innych wielkich religii, mając w nich jednak inne znaczenie, inny wymiar i inne skutki. Dlatego można je określać jako herezję tylko umownie, przez analogię. W tym sensie przez herezję rozumie się poglądy jednostek bądź grupy wyznawców danej religii sprzeczne z dogmatami, podstawowymi zasadami, naukami lub ustaleniami autorytetów konstytuującymi tę religię.

Głagolica () – najstarsze pismo słowiańskie, stworzone przez misjonarza-apostoła św. Konstantego zwanego Cyrylem, który wraz z bratem Metodym zapisał w IX w. za jego pomocą język słowiański używany w okolicach Salonik; głagolica była pierwotnym alfabetem języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, który miał być językiem liturgicznym Słowian, a w swojej późniejszej fazie rozwojowej, jako język cerkiewnosłowiański na wiele wieków pozostał językiem literackim wykształconych warstw w kręgu religii prawosławnej.

W roku 925 i 927/928 książę chorwacki Tomisław zwołał synody, które potępiły obrządek słowiański.

Przypisy

O Cyrylu i Metodym na kosciol.pl.
Encyklopedia historyczna świata. Tom IV. Kraków: Wydawnictwo Opres, 2000, s. 347. ISBN 83-85909-48-6.
Václav Novák: Krótki zarys historii CSRS. Praga: Wyd. Opres, 1982, s. 11. ISBN 83-85909-61-3.
Encyklopedia historyczna świata. Tom VIII. Kraków: Wydawnictwo Opres, 2001, s. 114. ISBN 83-85909-68-0.
Encyklopedia historyczna świata. Tom VIII. Kraków: Wydawnictwo Opres, 2001, s. 132. ISBN 83-85909-68-0.

Linki zewnętrzne

Mariański Dom Studiów św. Cyryla i Metodego