Rząd Centralny Wojskowy Tymczasowy Obojga Galicji

Rząd Centralny Wojskowy Tymczasowy Obojga Galicji (Rząd Centralny Wojskowy Tymczasowy Obydwóch Galicjów pod protekcją Najjaśniejszego Cesarza i Króla Wielkiego Napoleona) – polski rząd tymczasowy, ustanowiony przez Wodza Naczelnego Wojsk Polskich księcia Józefa Poniatowskiego na austriackich ziemiach Galicji Wschodniej i Zachodniej, wyzwolonych w czasie wojny polsko-austriackiej w 1809. Istniał od 2 czerwca do 31 grudnia 1809. Jego siedzibą były kolejno: Lwów (2-19 czerwca), Zamość (1-21 lipca) i ostatecznie Lublin.

Fryderyk August III Sprawiedliwy, właśc. Fryderyk August Józef Maria Antoni Jan Nepomucen Alojzy Ksawery Wettyn niem. Friedrich August Joseph Maria Anton Johann Nepomuk Aloys Xaver Wettyn (ur. 23 grudnia 1750 w Dreźnie, zm. 5 maja 1827) – elektor saski w l. 1763–1806, król saski (jako Fryderyk August I) w l. 1806–1827, książę warszawski (jako Fryderyk August) w l. 1807–1815.

Pokój w Schönbrunn – podpisany 14 października 1809 pomiędzy Cesarstwem Francuskim a Cesarstwem Austriackim w pałacu Schönbrunn w Wiedniu. Kończył wojnę Francji z V koalicją i będącą jej częścią wojnę polsko-austriacką. Do jego postanowień należało uznanie przez Austrię wszystkich poprzednich podbojów Napoleona. Austria zrzekała się Nowej Galicji (swych ziem zabranych w III rozbiorze Polski) i cyrkułu zamojskiego na rzecz Księstwa Warszawskiego, przekazywała Tyrol i Salzburg Bawarii, Triest i Dalmację na południe od rzeki Sawy oddała Francji (Prowincje Iliryjskie). Austria zmuszona została ponadto do przekazania Rosji okręgu tarnopolskiego. Cesarstwo austriackie uznało też tytuł króla Hiszpanii Józefa Bonaparte. W stanie wojny z Francją pozostała jedynie Wielka Brytania.

Skład rządu

Stanisław Kostka Zamoyski

Prezesem rządu został Stanisław Kostka Zamoyski, sekretarzem generalnym Maksymilian Lewicki, a jego członkami byli: Marcin Badeni, Jan Bąkowski, Tomasz Dąbski, Józef Dzierzkowski, Jacek Fredro, Franciszek Grabowski, Józef Koźmian, Józef Kalasanty Lewicki, Tadeusz Matuszewicz, Ignacy Miączyński, Piotr Orzechowski, Izydor Pietruski, Jan Uruski, Jan Tarnowski, i Józef Wielhorski. Komendantem Wojskowym Obojga Galicji mianowany został gen. Kajetan Hebdowski.

Księstwo Warszawskie (fr. Duché de Varsovie) – istniało w latach 1807-1815, formalnie niepodległe, jednak w rzeczywistości podporządkowane napoleońskiej Francji, było namiastką państwa polskiego. Władcą suwerennym księstwa był król Królestwa Saksonii, które wchodziło w skład Związku Reńskiego, będącego protektoratem pierwszego Cesarstwa Francuskiego.

Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Struktura

Rząd dzielił się na 5 wydziałów:

Wydział Sprawiedliwości

Wydział Spraw (Potrzeb) Wewnętrznych

Wydział Skarbu

Wydział Potrzeb Wojennych

Wydział Policji

Poszczególne wydziały nadzorowały pracę nowo utworzontch organów administracji centralnej: Administrację Dóbr Narodowych i Lasów, Komisję Nadzorczą nad Edukacją, Oświeceniem Publicznym i Sprawami Religijnymi, Komisję Dozorczą Poczt i Izbę Obrachunkową.

Marcin Badeni herbu Bończa (ur. 1751, zm. 29 września 1824) – polski mąż stanu okresu Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego, działacz gospodarczy.

Cyrkuł (niem. Kreis, okręg) to nazwa jednostki podziału administracyjnego kraju (odpowiednik powiatu) lub miasta (odpowiednik dzielnicy). Etymologicznie nazwa polska wywodzi się od niemieckiego "zirc" i od łacińskiego "circulus". W krajach niemieckich dzielenie terytoriów na cyrkuły było popularne już od czasów Staufów (tzw. "okręgi Rzeszy" – niem. Reichskreis). W samej Monarchii austriackiej grubo przed 1772 podziałowi na cyrkuły uległy Czechy i Węgry.

Zachowano w stanie niezmienionym struktury austriackiej administracji lokalnej i terenowej, obsadzając jedynie urzędy Polakami.

Tablica upamiętniająca ostatnią obronę zamku sanockiego przed wojskami austriackimi w czerwcu 1809

Rozwiązanie

Zgodnie z postanowieniami podpisanego 14 października 1809 pokoju w Schönbrunn, Nowa Galicja i cyrkuł zamojski zostały włączone do Księstwa Warszawskiego. 7 grudnia 1809 król Saksonii i książę warszawski Fryderyk August I wydał dekret o rozwiązaniu Rządu Centralnego Wojskowego Tymczasowego Obojga Galicji. 20 grudnia Rada Stanu Księstwa Warszawskiego wydała odezwę do obywatelów i mieszkańców kraju nowo przyłączonego do tegoż Księstwa, w której wyraziła uznanie dla mieszkańców Galicji za ich determinację i zaangażowanie w walce. 28 grudnia książę Józef Poniatowski opublikował dekret królewski, tym samym rząd przestał istnieć z dniem 31 grudnia, a wszystkie jego wydziały przeszły pod kontrolę odpowiednich ministerstw Księstwa Warszawskiego.

Józef Szczepan Koźmian (1773-1831) – biskup kujawsko-kaliski, działacz oświatowy, społeczny i polityczny, poseł i senator, członek Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego.

Nowa Galicja, Galicja Zachodnia (niem. Neu-Galizien, West-Galizien) – jednostka podziału terytorialnego ziem polskich zagarniętych przez Austrię na mocy III rozbioru Polski w 1795. Istniała w latach 1795-1809, do 1803 jako osobny kraj koronny, w 1803 włączona w skład Galicji.