Rzeżucha - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy rodzaju rzeżucha (Cardamine). Zapoznaj się również z: artykuł o pieprzycy siewnej (Lepidium sativum) potocznie zwanej także rzeżuchą.

Rzeżucha gorzka

Rzeżucha (Cardamine L.) – rodzaj roślin z rodziny kapustowatych. Należy do niego ok. 150 gatunków szeroko rozprzestrzenionych na kuli ziemskiej. Do polskiej flory należy 10 gatunków (nie licząc efemerofitów). Gatunkiem typowym jest rzeżucha łąkowa (Cardamine pratensis L.). Zwyczajowa nazwa "rzeżucha" w języku polskim stosowana jest także w odniesieniu do gatunku z innego rodzaju – pieprzycy siewnej (Lepidium sativum).

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

Rzeżucha niecierpkowa (Cardamine impatiens L.) – gatunek roślin zielnych z rodziny kapustowatych. Rodzimy obszar występowania to Europa i znaczna część Azji, ale jako gatunek zawleczony rozprzestrzenił się także w Ameryce Północnej (USA, Kanada) i Afryce Południowej.

Morfologia

Rośliny jednoroczne lub byliny o liściach przeważnie złożonych lub podzielonych. Kwiaty drobne, 4-płatkowe w kolorze białym, różowym lub purpurowym. Owocem są drobne strąki samorzutnie rozsiewające nasiona na krótkie odległości.

Systematyka

Synonimy

Dentaria L., Dracamine Nieuwl., Heterocarpus Phil., Iti Garn.-Jones & P. N. Johnson, Loxostemon Hook. f. & Thomson, Porphyrocodon Hook. f. Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzaj z plemienia Cardamineae, z rodziny kapustowatych (Brassicaceae), z rzędu kapustowców (Brassicales) należącego do kladu różowych.

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Rzeżucha włochata (Cardamine hirsuta L.) synonim rz. czteropręcikowa – gatunek niewielkiej rośliny jednorocznej z rodziny kapustowatych (Brassicaceae). Gatunek ciepłolubny, spotykany w całej Europie a na wschód sięga aż po Himalaje. Jednak im bardziej na wschód tym rzadszy. Spotyka się go też we wschodniej Afryce. U nas stosunkowo rzadki.

Pozycja w systemie Reveala 1993–1999

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Takht.), nadrząd Capparanae Reveal, rząd kaparowce (Capparales Hutch.), podrząd Capparineae Engl., rodzina kapustowate (Brassicaceae Burnett), plemię Cardamineae Dumort., podplemię Cardamininae Prantl in Engl. & Prantl, rodzaj rzeżucha (Cardamine L.).

Gatunek typowy – gatunek wyznaczony przez systematyków jako typ nomenklatoryczny, czyli wzorzec taksonomiczny umożliwiający stosowanie nazw rodzajowych czy rodzinowych. Typ nie musi być typowym przedstawicielem reprezentowanego taksonu, nie musi też świadczyć o jego zmienności. Typ umożliwia identyfikację taksonów. Okazy będące typami przechowywane są w specjalnych kolekcjach, a miejsce przechowywania wzorca jest dokładnie znane. W razie wątpliwości można odwołać się do gatunku typowego i wyróżnionych dla niego cech diagnostycznych.

Bylina (łac. herba perennis) - roślina zielna żyjąca więcej niż dwa lata i zwykle wielokrotnie w tym czasie wydająca nasiona bądź zarodniki (wyjątkiem są zakwitające raz hapaksanty). Byliny wraz z krzewinkami, krzewami i drzewami określane są mianem roślin wieloletnich.

Gatunki flory Polski

rzeżucha bagienna (Cardamine dentata Schult. s. s., syn. C. pratensis L.)

rzeżucha drobnokwiatowa (Cardamine parviflora L.)

rzeżucha gorzka (Cardamine amara L.)

rzeżucha łąkowa (Cardamine pratensis L.)

rzeżucha leśna (Cardamine flexuosa With.)

rzeżucha Matthiolego (Cardamine matthioli Moretti in Comolli)

rzeżucha niecierpkowa, rz. niecierpek (Cardamine impatiens L.)

rzeżucha rezedolistna (Cardamine resedifolia L.)

rzeżucha trójlistkowa (Cardamine trifolia L.)

rzeżucha włochata, rz. czteropręcikowa (Cardamine hirsuta L.)

Cardamine chelidonia L. – efemerofit

Inne gatunki (wybór)

rzeżucha kalifornijska (Cardamine californica)

rzeżucha lirowata (Cardamine lyrata) – występuje w Japonii, Chinach, na Syberii.

Zobacz hasło rzeżucha w Wikisłowniku

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001- .... [dostęp 2010-05-13].
↑ Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-22].
Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-11-11].
Genus: Cardamine L. (ang.). USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network – (GRIN). [dostęp 2010-06-26].
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Cardamine (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-22].
Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.