Polski Serwis Naukowy - OnLine od 1999 roku
RSS
Warto przeczytać:
Historycy Litwy, Polski, Białorusi i Ukrainy wydadzą książkęHistorycy Litwy, Polski, Białorusi i Ukrainy pracują nad wspólną publikacją, obejmującą okres Wielkiego Księstwa Litewskiego i wspólnej historii Polski i Litwy. Publikacja jest tematem spotkania historyków, które rozpoczęło się w Wilnie 17 listopada.Pierwszy t...
,,Wojsko w Polsce Ludowej" - konferencja IPN Powojenna historia Wojska Polskiego, jego uwikłanie polityczne i wpływ na życie społeczno-polityczne to tematy konferencji, która rozpocznie się w czwartek we Wrocławiu. Sympozjum zorganizowały wrocławski IPN oraz Instytut Historyczny Uniwers...
Materski: Bitwa 1920 roku na lata zaważyła na losach PolskiBitwa Warszawska 1920 roku i sukces II Rzeczypospolitej w konfrontacji z bolszewikami na lata zaważył na losach Polski, a być może pozwolił też uniknąć zapaści cywilizacyjnej i politycznej, jeżeli chodzi o całą Europę - ocenia historyk prof. Wojciech Materski...
"Rzeczpospolita": łowy na polskie talentyCzeka nas drenaż mózgów? - pyta "Rzeczpospolita". Ponad połowa studentów czołowych uczelni jest gotowa wyjechać za granicę - wynika z badań Szkoły Głównej Handlowej i firmy doradczej Deloitte. Według gazety, w czwartek na spotkani...
Order Odrodzenia Polski dla badaczki ziemiaństwa polskiegoBadaczka ziemiaństwa polskiego oraz działaczka Solidarności prof. Janina Leskiewicz odebrała we wtorek Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski. Odznaczenie w imieniu prezydenta Bronisława Komorowskiego wręczył wojewoda mazowiecki Jacek Kozłowski.Order zost...
Reklama:
Rzeczpospolita Obojga Narodów To hasło encyklopedii posiada podstrony: [1][2] 3
Czy wiesz że...?Rozejm w Dywilinie (rozejm w Deulinie) – rozejm zawarty 11 grudnia 1618 albo 3 stycznia 1619, kończący wojnę polsko-rosyjską trwającą od 1609 r., będącą następstwem dymitriad. Wacław Potocki (ur. około 1621[1] w Woli Łużańskiej, zm. przed 9 lipca 1696, Łużnej) – sędzia skarbowy, podstarosta i starosta biecki i sędzia grodzki biecki (w latach 1667- 1676), podczaszy krakowski ( 1678- 1685), jeden z głównych twórców barokowych w Polsce, poeta, epik, satyryk i moralista. Wojsko
Podstawowym rodzajem wojska w Rzeczypospolitej było regularne wojsko zaciężne. Wojsko Rzeczypospolitej było dowodzone przez dwóch hetmanów wielkich, koronnego i litewskiego, oraz dwóch hetmanów polnych. W skład armii wchodziły:
Wojsko kwarciane – regularne oddziały opłacane z tzw. kwarty, czyli podatku naliczanego dzierżawcom królewszczyzn. Powstały w latach 60. XVI wieku, w 1652 zostały połączone z wojskiem komputowych. Oddziały kwarciane liczyły od 4 do 6 tys. żołnierzy. Składały się z jazdy, piechoty i artylerii.
Wojsko suplementowe – dodatkowe zaciągi wojsk regularnych powoływane na czas wojny. W 1652 roku zostały połączone z wojskiem kwarcianym.
Wojsko komputowe – powstało w 1652 roku z połączenia wojsk kwarcianych oraz suplementowych. Jego liczebność była każdorazowo uchwalana przez Sejm i na czas wojny zwiększana a na czas pokoju zmniejszana – etat wojska komputowego nigdy nie był mniejszy niż 11 000 żołnierzy (tyle wyniósł w roku 1671).
Pospolite ruszenie – oddziały powoływane podczas wojny spośród ogółu przedstawicieli szlachty. Traktowane jako ostatni filar obrony kraju.
Wyprawy łanowe – powoływana od 1653 roku na czas wojny półregularna milicja, której zadaniem było wzmacniać wojska regularne – właściciele byli zobowiązani wystawić określoną liczbę konnych/piechurów z każdego łanu ziemi, a następnie wyposażyć ich, uzbroić i umundurować.
Wyprawy dymowe – powoływana od 1653 roku na czas wojny półregularna milicja, której zadaniem było wzmacniać wojska regularne. W ich skład wchodzili przedstawiciele ludności miejskiej – żołnierze wystawiani byli po jednym piechurze/konnym na określoną liczbę domów.
Gwardia koronna – niewielki oddział (maksymalnie liczyła 1200 żołnierzy), którego głównym celem było zapewnianie bezpieczeństwa władcy i jego rodziny.
Wojsko najemne – oddziały najemne złożone głównie z obcokrajowców. W Rzeczypospolitej wykorzystywano je stosunkowo rzadko i na niewielką skalę.
Wojska prywatne – oddziały utrzymywane przede wszystkim przez magnatów, często liczące od kilkuset do kilku tysięcy żołnierzy. Ich liczebność i rola wzrosła zwłaszcza w okresie kryzysu państwa w czasach saskich. Istniały także wojska ordynackie, finansowane przez ordynacje magnackie.
Kozacy zaporoscy – oddziały nierejestrowych i rejestrowych Kozaków z Zaporoża, ochotniczo uczestniczące jako wsparcie wojsk Rzeczypospolitej.
W skład wojsk Rzeczypospolitej wchodziły m.in. następujące formacje: Wyprawy łanowe – piesze lub konne jednostki wojska złożone z rekrutów doraźnie powoływanych celem wzmocnienia sił zbrojnych w okresie I RzeczypospolitejSzlak bursztynowy – określenie powiązań handlowych pomiędzy europejskimi krajami basenu Morza Śródziemnego a ziemiami leżącymi na południowym wybrzeżu Bałtyku. W znaczeniu węższym jest to przebieg tras zorganizowanych wypraw po bursztyn, nasilonych od I wieku n.e.
Jazda
Husaria – cięższa kawaleria przełamująca, uzbrojona w kopie.
Jazda kozacka (tzw. kozacy) – lżejsza kawaleria wspomagająca husarię w walce.
Pancerni (zwani też petyhorcami na Litwie) – średniozbrojna jazda. W bitwie najczęściej używana jako wsparcie husarii. Wykształcili się z jazdy kozackiej.
Jazda wołoska (tzw. wołosi) – lekka kawaleria w Koronie Królestwa Polskiego. Jej głównym zadaniem było utrzymanie łączności między oddziałami, zwiad i podjazdy.
Jazda tatarska (tzw. tatarzy) – lekka kawaleria w Wielkim Księstwie Litewskim o fukcjach podobnych jak jazda wołoska.
Rajtaria – jazda średniozbrojna, wyposażona jak tego typu jednostki w innych krajach Europy (jak choćby Szwecja).
Piechota
Piechota węgierska (zwana też piechotą węgiersko-polską lub piechotą polską) – formacja wojsk pieszych, zorganizowanej na sposób węgierski. Ich sposobem walki był napad ogniowy.
Piechota niemiecka (tzw. niemcy) – formacja wojsk pieszych, zorganizowanej na sposób zachodnioeurpejski. Ich sposobem walki był kontrmarsz.
Piechota wybraniecka (tzw. wybrańcy) – formacja piechoty utworzona przez Stefana Batorego w 1576 roku, istniejąca do 1726 roku. Rekrutowana gł. spośród chłopów z dóbr królewskich, po jednym z 20 łanów.
Piechota łanowa – półregularna formacja piechoty utworzona w 1655 roku, rekrutowana spośród chłopów powoływanych po jednym z 15 łanów. Wzorowana na piechocie wybranieckiej.
Piechota dymowa – oddziały utworzone 1673 roku na miejscu piechoty łanowej. W ich skład wchodzili przedstawiciele ludności miejskiej. Umundurowani i uzbrojeni na wzór zagraniczny.
Dragonia – piechota używająca koni do przemieszczania się, walcząca w szyku pieszym za pomocą broni białej i palnej, czasem jako jazda lekka lub średnia.
Kozacy rejestrowi – oddziały złożone z kozaków zaporoskich wpisanych do tzw. rejestru. Oddziały rejestrowe funkcjonowały od 1572 do 1699 roku.
Tabor – złączone ze sobą wozy wykorzystywane do działań obronnych przede wszystkim przez oddziały kozaków.
Artyleria – formacja dowodzona głównie przez obcokrajowców, wyposażona w działa, armaty, haubice, falkonetki, moździerze itp.
Flota była niewielka i odgrywała stosunkowo niewielka rolę. Najsłynniejsza stoczona przez nią bitwa morska to bitwa pod Oliwą z 1627 roku.
Zobacz też
Rzeczpospolita Trojga Narodów
Transport i podróże w I Rzeczypospolitej
Urzędy I Rzeczypospolitej
Przypisy
- ↑ Anatol Lieven: The Baltic Revolution.
- After the Deluge: Poland-Lithuania and the Second Northern War, 1655-1660.
- Język ten był popularnym drugim językiem wśród szlachty.
- Proces przenoszenia dworu do Warszawy trwał do 1609 roku.
- Andrzej Jezierski, Cecylia Leszczyńska: Historia gospodarcza Polski. 2003, s. 68.
- Mariusz Trąba, Lech Bielski: Władcy i królowie Polski. Warszawa: Reader’s Digest, 2005, s. 444. ISBN 83-60123-13-6.
- Jarosław Czubaty: Historia dla maturzysty Nowożytność, podręcznik do liceum ogólnokształcącego w zakresie rozszerzonym. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN, 2006, s. 218, 228. ISBN 83-7446-035-0.
- Przykłady użycia nazwy Rzeczpospolita Polska w dokumentach państwowych: [1], [2]
- Sporadycznie także "Koroną Polskiego, Litewskiego i Ruskiego Narodów": Augustyniak U., Historia Polski..., s. 31-32
- Augustyniak U., Historia Polski..., s. 66-68.
- Richard Butterwick ,Polska rewolucja a Kościół katolicki 1788-1792, Kraków 2012, s. 20.
- W momencie największej ekspansji Rzeczpospolita ustępowała pod względem terytorium Wielkiemu Księstwu Moskiewskiemu. Augustyniak U., Historia Polski..., s. 63.
- Augustyniak U., Historia Polski..., s. 36-37.
- Augustyniak U., Historia Polski..., s. 252-253.
- Jacek Staszewski: August II Mocny. Wrocław 1998, s. 77.
- Augustyniak Urszula: Historia Polski 1572–1795. Warszawa 2008.
- Na podstawie mapy przedstawiającej populację Polski na tle Europy w 1618 roku.
- Porównanie podane w „Społeczeństwie polskim od X do XX wieku”, s. 250.
- Anderson P.: Lineages of the Absolutist State. s. 285 (ang.)
- http://www.mowiawieki.pl/artykul.html?id_artykul=1403 GDY CZERWIEC POLSKI BARWIŁ EUROPĘ, Antoni Mączak: „Mówią wieki”.
- Toruński synod generalny 1595 roku. Z dziejów polskiego protestantyzmu w drugiej połowie XVI wieku, Wojciech Sławiński, ISBN 83-89100-07-X, wyd. Semper. 2002.
- Konfederacja warszawska 1573 roku wielka karta polskiej tolerancji, opr. M. Korolko, J. Tazbir, Warszawa Instytut Wydawniczy PAX 1980.
Bibliografia
T. Chynczewska Hennel: Rzeczpospolita XVII wieku w oczach cudzoziemców, ISBN 83-04-04107-3.
Norman Davies: Boże Igrzysko, Wydawnictwo Znak, Kraków 2006, ISBN 83-240-0654-0
Ireneusz Ihnatowicz, Mączak A., Zientara B., Janusz Żarnowski: Społeczeństwo polskie od X do XX wieku, część czwarta Od połowy XV wieku do rozbiorów (s. 213-428), wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1999, ISBN 83-05-13080-0
Paweł Jasienica: Rzeczpospolita Obojga Narodów, ISBN 83-06-01093-0
Zdzisław Kowalewski: Rzeczpospolita nie doceniona: Kultura naukowa i polityczna Polski przedrozbiorowej, ISBN 83-211-0312-X
Jan Chryzostom Pasek: Memoirs of the Polish Baroque: The Writings of Jan Chryzostom Pasek, a Squire of the Commonwealth of Poland and Lithuania, ISBN 0-520-02752-3 (ang.)
A. S. Radziwiłł: Pamiętnik o dziejach w Polsce, ISBN 83-06-00092-7
A. Zamojski: The Polish Way: a Thousand-Year History of the Poles and Their Culture, ISBN 0-7818-0200-8 (ang.)
Polska-Białoruś. Problemy sąsiedztwa. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2005, s. 284. ISBN 83-227-2388-1.
Rewers 15 dukatów Zygmunta III Wazy z 1617 z herbem królewskim. W otoku napis: MAGNVS DVX LITVA[niae] RVS[siae] PRVS[siae] MAS[oviae] SAM[ogitiae] LIVON[iae] ZC
Dragoni – żołnierze formacji wojskowej zwanej dragonią, „wynalezionej” przez Henryka IV, króla Francji w końcu XVI wieku. Walczyli pieszo (rodzaj piechoty), a poruszali się wierzchem (konno). Używali zarówno broni palnej, jak i białej. Od XVIII w. regimenty dragonii coraz częściej walczyły również konno. W Rzeczypospolitej Obojga Narodów byli żołnierzami autoramentu cudzoziemskiego. Cło - opłata pobierana przez państwo w związku z przemieszczaniem towarów przez granicę celną (powszechnie stosuje się cła importowe, niemniej w niektórych państwach ocleniu podlega również eksport i tranzyt). przejdź do podstrony: [1][2] 3
Czy wiesz że...? beta
Zastaw spiski – umowa zawarta 8 listopada 1412 w Zagrzebiu między królem węgierskim i niemieckim Zygmuntem Luksemburskim a królem Polski Władysławem Jagiełłą. Zastaw Lubowli, Podolińca i Gniazd oraz 13 miast spiskich stanowił zabezpieczenie zwrotu pożyczki, której Jagiełło udzielił Zygmuntowi. Pożyczona została kwota 37 000 kop groszy praskich, czyli ówcześnie około 7,5 tony czystego srebra. Pieniądze te pochodziły głównie z odszkodowań wojennych wypłaconych Polsce przez Krzyżaków. Pożyczka miała zostać zwrócona w tej samej wysokości i w tym samym miejscu, gdzie ją wypłacono – na węgierskim wówczas zamku w Niedzicy.
Polonizacja – proces przyswajania języka lub kultury polskiej przez jednostki i grupy społeczne funkcjonujące wcześniej w ramach innych kultur. Polonizacja może zachodzić zarówno w wyniku mniej lub bardziej wyraźnego przymusu (np. administracyjnego, edukacyjnego) jak i mieć charakter względnie dobrowolny, tzn. nie wiązać się z żadną bezpośrednią presją.
Język rosyjski ( русский язык, russkij jazyk; dawniej też język wielkoruski) – język należący do grupy oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.
Piechota łanowa jest to rodzaj oddziałów wojskowych w Polsce w XVII wieku. Zaciąg do tych jednostek wojskowych był prowadzony z dóbr królewskich, szlacheckich i kościelnych.
|