Rzeki w Łodzi - Polski Serwis Naukowy

Rzeki w Łodzi

Ner na Lublinku w Łodzi
(obecnie osiedle administracyjne Nad Nerem)

Przez Łódź przepływa 18 większych lub mniejszych rzek i strumieni, które otrzymały swoje nazwy. Są to jednak niewielkie cieki i w centrum miasta w większości płyną ukryte w podziemnych kanałach.

Strumień (strumyk) – mały naturalny ciek wodny, zazwyczaj uchodzący do rzeki. Strumienie płyną w terenie o różnicowanej rzeźbie, w wąskim, płytkim korycie o niewielkim spadku i zlewni na ogół nieprzekraczającej 20 km². W Polsce są najczęściej spotykane na pogórzach i w najwyższych partiach pojezierzy. Strumienie okresowe mogą powstawać po silnych opadach deszczu, roztopach.

Olechów – rejon osadniczy we wschodniej części obszaru miasta Łodzi, położony w sąsiedztwie kolejowej stacji przeładunkowej i rozrządowej Łódź Olechów.

Rzeki przepływające przez Łódź

W zlewni Wisły

Bzura

Łagiewniczanka (dopływ Bzury)

Sokołówka (dopływ Bzury)

Brzoza (dopływ Sokołówki)

Wrząca (dopływ Sokołówki)

Aniołówka (dopływ Sokołówki)

Zimna Woda (dopływ Aniołówki)

Miazga (dopływ Wolbórki)

W zlewni Odry

Ner

Gadka (dopływ Neru)

Dobrzynka (dopływ Neru)

Jasieniec (dopływ Neru)

Jasień (dopływ Neru)

Karolewka (dopływ Jasienia)

Olechówka (dopływ Jasienia)

Augustówka (dopływ Olechówki)

Łódka (dawniej nazywała się Ostroga, dopływ Neru)

Bałutka (dopływ Łódki). Uwaga: w GoogleMaps rzeka ta ma nazwę Bahitka.

Historyczne i nieklasyfikowane rzeki

Dąbrówka: lewy dopływ Jasienia, źródła rzeki znajdują się na Dąbrowie, ujście natomiast przy skrzyżowaniu ulic Obywatelskiej oraz Pięknej (miejsce w którym Jasień wyłania się z kanału). Obecnie rzeka w całości biegnie w kanale na obszarze w wzdłuż ul. Dąbrowskiego. Rzeka występuje na historycznych mapach Łodzi. Od 1793 r. kiedy utworzono osadę Dąbrowa, rzeka stanowiła w dużej części jej północną granice a zarazem granice rozdzielająca dominium chojeńskie od łódzkich dóbr biskupstwa włocławskiego. Jeszcze pod koniec XIX w. na rzece znajdował się staw w rejonie dzisiejszego placu Niepodległości (dokładniej w miejscu dzisiejszego DH Uniwersal).

Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wzniesieniach Łódzkich, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku. Siedziba władz województwa łódzkiego oraz powiatu łódzkiego wschodniego.

Dobrzynka – rzeka w środkowej Polsce na Wyżynie Łódzkiej przepływająca przez Pabianice. Długość: 25,4 km, maksymalna głębokość w górnym biegu: 1,4 m, lewy dopływ Neru. Źródła rzeki znajdują się na wysokości 250 m n.p.m. we wsi Górki Duże niedaleko Tuszyna. Ujście rzeki znajduje się w granicach administracyjnych Łodzi przy południowo-zachodniej granicy miasta na polach między Łaskowicami a Gorzewem powyżej ulicy Łaskowice w odległości 1 kilometra od lotniska Lublinek i stacji kolejowej Lublinek. Większym lewym dopływem rzeki jest rzeka Pabianka oprócz tego kilka mniejszych cieków wodnych po obu stronach rzeki.

Stoczanka: lewy dopływ Łódki, źródła rzeki znajdują się na Stokach, ujście natomiast przy ul. Źródłowej, płynie przez większą część ukryta w kanale na obszarze wzdłuż ul. Telefonicznej. Rzeka występuje na historycznych mapach Łodzi, czasami błędnie oznaczana jako początkowe źródło Łódki.

Konstantynów Łódzki – miasto i gmina w województwie łódzkim, w powiecie pabianickim, położone nad rzeką Ner, wchodzi w skład aglomeracji łódzkiej.

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Lubczyna: prawy dopływ Neru, źródła rzeki znajdują się na Grabieńcu, ok. 50 m na południe od skrzyżowania ulic Zadraż i Wolińskiej, ujście natomiast w gminie Lutomiersk. Rzeka w granicach administracyjnych Łodzi liczy zaledwie kilkaset metrów i nie występuje na tym odcinku stały przepływ. Rzeka biegnie dalej przez gminę Aleksandrów Łódzki oraz miasto Konstantynów Łódzki by zakończyć swój bieg w gminie Lutomiersk w okolicy Kazimierza.

Rzeka Łagiewniczanka rozpoczyna swój bieg w Łodzi, w rejonie dawnych źródeł wyraźnie ukształtowanym w terenie rowem, na wschodnim skraju Lasu Łagiewnickiego, na południe od skrzyżowania ulic Okólnej z Żółwiową.

Rzeka Gadka (dopływ Neru) jest jedną z 18 rzek przepływających przez obszar miasta Łodzi. Gadka i Jasieniec, to jedyne łódzkie dopływy Neru (ale jeszcze 6 innych łódzkich rzek) nie włączone w system kanalizacji miejskiej. Całkowita długość Gadki wynosi 4,7 km (długość porównywalna z długością ul. Piotrkowskiej, co dla ulicy jest długością znaczną, ale dla rzeki nieco zaskakującą), z czego w granicach Łodzi 1,3 km. Dorzecze Gadki to 12 km kwadratowych. Obszary źródłowe Gadki znajdują się we wsi Gadka Nowa w gminie Pabianice. Granicę Łodzi Gadka przekracza wzdłuż ulicy Rafowej, po jej południowej stronie.

Leśniczanka: lewy dopływ Łagiewniczanki, wypływa z małego stawu w okolicach Szkoły Podstawowej nr 60 przy ul. Wycieczkowej, a uchodzi do jednego ze stawów na rzece Łagiewniczance. Rzeka przez cały swój bieg płynie w postaci drobnej strugi na terenie lasu Łagiewnickiego. Długość rzeki to ok. 1,4 km.

Łódka - rzeka w Łodzi do XIX wieku zwana Ostrogą. Ma ogólną długość 20 km, z czego 15,6 km znajduje się w granicach administracyjnych Łodzi. Źródła rzeki znajdują się na przepuście drogowym pod ul. Brzezińską, na wysokości skrzyżowania z ul. Giewont. Ujście znajduje się w Konstantynowie Łódzkim, gdzie rzeka wpada do Neru.

Rokicie - dawna wieś należąca do ekonomii pabianickiej, stanowiącej do 1793 roku własność biskupów krakowskich. Obecnie osiedle administracyjne (jednostka pomocnicza gminy) nr 28 oraz obszar SIM w południowo-zachodniej części Łodzi, w dawnej dzielnicy (obecnie Delegaturze UMŁ) Górna.

Klasyfikacja łódzkich rzek

Łódzkie rzeki są celowo utrzymywane w klasyfikacji w katastrach wodnych jako rzeki po to, żeby uzasadnić ich podległość przepisom o ochronie wód. Rzeczki płynące wewnątrz wielkich aglomeracji przemysłowych, pozbawionych związku z dużymi rzekami pełnią trudną do przecenienia, złożoną funkcję ekologiczną. Podleganie przepisom o ochronie wód wymusza ich zachowanie w stanie naturalnym. Jeden z łódzkich urbanistów stwierdził:
Rzeka to skarb. Nie zdajemy sobie sprawy, jak wielki. Zimne powietrze płynie doliną rzeki. A jeśli miasto nie ma prawdziwej rzeki, to każdy inny przyrodniczy element: las, dolinę rzeki, pola, musi traktować jak skarb.

Wolbórka, Czarna – rzeka w środkowej Polsce, lewy dopływ Pilicy o długości 48,8 km i powierzchni dorzecza 941 km². Płynie przez Wzniesienia Łódzkie i Równinę Piotrkowską do Doliny Białobrzeskiej, w województwie łódzkim.

Las Łagiewnicki – kompleks leśny położony w granicach administracyjnych miasta Łodzi, zajmujący powierzchnię 1205,45 ha; obecnie największy teren rekreacyjny Łodzi. Obecnie jest największym kompleksem leśnym znajdującym się w granicach miasta w Europie i prawdopodobnie na świecie.

W granicach Łodzi, poza odcinkami Neru i Bzury, zgodnie z oficjalną klasyfikacją, nie ma rzek. Są natomiast strumienie i strugi, które najczęściej ze względu na ilości ścieków wielokrotnie przekraczające przepływy naturalne, stanowią odkryte (bądź w części biegu zakryte) kanały ściekowe. Jednakże nazwa "rzeka" jest używana wobec łódzkich strumyków niewątpliwie z powodu tradycji. Prawie wszystkie te rzeczki stanowiły kiedyś powód powstania nad nimi wiosek, które później włączone zostały w granice miasta. Dla ówczesnych osadników wiejskich te strumienie, mające wówczas nieporównywalnie bogatsze niż dziś zasoby i dorzecza wodne, były niewątpliwie rzekami, umożliwiającymi hodowlę, uprawę ziemi i powstanie drobnego rzemiosła, także młynów. Przodują w tym Łódka i najpracowitsza z łódzkich rzek - Jasień, nad którym było 5 młynów, w tym Księży Młyn, najsłynniejszy z uwagi na późniejszą karierę przemysłową, stanowiący serce królestwa Karola Wilhelma Scheiblera. O ścisłości związków tych wsi z rzekami może świadczyć fakt, że niemal wszystkie rzeki łódzkie mają wspólną albo identyczną nazwę z osadami istniejącymi nad nimi. Olechówka - Olechów, Aniołówka - Aniołów, Karolewka - Karolew, Bałutka - Bałuty, Sokołówka - Sokołów itd.

Jasień – rzeka przepływająca przez niemal centrum Łodzi, której cały bieg (wynoszący 12,6 km) mieści się w obecnych granicach administracyjnych miasta.

Księży Młyn to zespół fabryk włókienniczych (przede wszystkim przędzalni bawełny) i obiektów towarzyszących, budowanych na terenie Łodzi od 1824 r. . Zespół ów powstał na miejscu dawnej osady młyńskiej, należącej do proboszcza łódzkiego, wzmiankowanej w 1428 r. i 1521 r. Działał tam również młyn sołtysi, później zwany wójtowskim, wzniesiony w tym samym czasie, w niewielkiej odległości od plebańskiego, w górnym biegu rzeki Jasień (dopływ Neru), prawego dopływu Neru. Na mocy postanowienia władz z 21 listopada 1823 r. młyny Wójtowski, Księży i Lamus przeszły pod zarząd gminy miejskiej z zamysłem wykorzystania ich na cele przemysłowe, zgodnie z zasadami ustalonymi 30 stycznia 1821 r. przez administrację rządową Królestwa Polskiego. Najpierw budował tam Krystian Fryderyk Wendisch, który uruchomił dużą przędzalnię (1827-1830), potem po jego śmierci (w 1830) Karol Fryderyk Moes, z kolei po jego śmierci (1863) Teodor Kruche syn fabrykanta pabianickiego Beniamina Kruschego. Pożar w 1870 r. przerwał jego działalność produkcyjną. W tym samym roku spaloną fabrykę i całą posiadłość Księżego Młyna i Wójtowskiego Młyna kupił Karol Wilhelm Scheibler, przedsiębiorca dynamicznie rozwijający dotychczas swój zakład bawełniany przy Wodnym Rynku. W tym momencie zaczyna się znana nam, właściwa kariera Księżego Młyna.

Przez Łódź, nie płynie żadna duża rzeka. Pozytywną cechą tego faktu jest dosyć niskie zagrożenie powodziami. Jednak 2008 r. Ner i Jasień po dużych opadach podtopiły Manhattan (Śródmieście) i dzielnice Górną.

Przypisy

Ponadto istnieje parę bezimiennych, choćby strumień, która wpływa do Jasienia na Rokiciu (na wysokości ul. św. Franciszka z Asyżu)
Książka Waldemara Bieżanowskiego Łódka i inne rzeki łódzkie s. 78
Z artykułu Wioletty Gnacikowskiej zamieszczonego w Gazecie Łódzkiej z dnia 16 czerwca 2000 r. na s. 6. Dziennikarka powołała się w nim na cytowaną opinię urbanisty

Bibliografia

Waldemar Bieżanowski Łódka i inne rzeki łódzkie Wydawnictwo Towarzystwa Opieki nad Zabytkami w Łodzi, Zora, wyd. II Łódź 2003

Waldemar Bieżanowski Z dziejów kanalizacji i wodociągów łódzkich Łódź 2005 s. 96, Towarzystwa Opieki nad Zabytkami w Łodzi przez Wydawnictwo ZORA

Raport o stanie środowiska w województwie łódzkim w 2000 roku Pr. zb. Łódź 2001

Materiały statystyczne i informacyjne Zakładu Wodociągów i Kanalizacji w Łodzi

Z biegiem łódzkich rzek, teksty i zdjęcia: Ryszard Bonisławski, Łódź 2010: Urząd Miasta Łodzi (publikacja zawiera mapę hydrograficzną Łodzi, 9 wkładek omawiających rzeki łódzkie i twarde opakowanie).

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Łódzkie rzeki