Rzetelność - psychometria - Polski Serwis Naukowy

Rzetelność (ang. reliability) — cecha oznaczająca powtarzalność pomiaru. Rzetelność, obok trafności, jest jednym z podstawowych kryteriów jakości badania naukowego. Pojęcie to odnosi się do różnych terminów z zakresu metodologii nauk: można mówić o rzetelności testu, wyników badania czy wręcz badania naukowego jako całości.

Metodologia nauk - jedna z dziedzin filozofii nauk, zajmuje się metodami stosowanymi przy formułowaniu twierdzeń i teorii naukowych. Z reguły metody są wspólne dla wszystkich nauk przyrodniczych. Metodologia nauk analizuje nie tylko procedury badawcze, lecz także jej wytwory: pojęcia, hipotezy, prawa, twierdzenia.

Psychometria (z gr. psyche – dusza, metria – miara) – dział psychologii, zajmujący się teorią i praktyką stosowania testów psychologicznych, który opiera się na zdobyczach statystyki i matematyki. Psychometria wykształca procedury badania testowego w psychologii poprzez obiektywizację, pomiar rzetelności i trafności, standaryzację, normalizację i ewentualną właściwą adaptację narzędzi badawczych, jakimi są kwestionariusze osobowości, testy uzdolnień i inteligencji, ankiety oraz skale.

Matematycznie można rzetelność ująć jako stosunek wariancji wyników prawdziwych do wariancji wyników otrzymanych.

Rzetelność w psychometrii

W psychometrii przez rzetelność rozumie się cechę testu psychologicznego oznaczająca dokładność pomiaru.

Rzetelność pociąga za sobą wymóg spójności testu w czasie. Sprawdza się ją badając te same osoby danym testem dwukrotnie w jakimś odstępie czasu lub bez takiej przerwy (tzw. technika test-retest: po upływie pewnego czasu powtórzenie badania testem na tej samej grupie badanych powinno dać zbliżone wyniki). Istnieje też możliwość zbadania spójności wewnętrznej (czyli spójności treściowej narzędzia) za pomocą metody połówkowej (porównywanie wyników uzyskanych w połowach testu podzielonego w taki sposób aby były one wzajemnie równoległe), lub techniki form alternatywnych polegającej na porównywaniu wyników dwóch testów równoległych. W praktyce równie często wykorzystuje się badanie zgodności wewnętrznej, stanowiące odmianę metody połówkowej i polegające na obliczeniu współczynnika Kudera -Richardsona (dla testu składającego się z pozycji dwukategorialnych) lub alfa Cronbacha (dla pozycji wielokategorialnych).

Trafność (ang. validity) - cecha testu psychologicznego, która oznacza, że test mierzy właśnie to, co miał zgodnie z intencjami twórców mierzyć. Odzwierciedla trafność operacjonalizacji wiedzy psychologicznej. Wyróżnia się trafność: treściową, kryterialną (diagnostyczną i prognostyczną), kongruencyjną (teoretyczną).

Badanie naukowe - termin oznaczający niemal wszelką działalność naukową. Na badania naukowe mogą się składać eksperymenty, gromadzenie danych z natury, analiza i studiowanie literatury źródłowej, analizy zebranych danych i wyciąganie z nich wniosków.

Rzetelność w socjologii

W socjologii pojęcie rzetelności stosuje się do narzędzi badawczych oraz wyników badań.

Narzędzie jest rzetelne wtedy, gdy powtórne posłużenie się nim w tych samych warunkach da te same wyniki.

Wyniki uzyskane przy użyciu określonego narzędzia badawczego uznaje się za rzetelne wtedy, gdy nie zależą one od osoby badacza lub innych okoliczności sytuacji badawczej.

Zobacz też

trafność

kryteria dobroci

logiczna definicja rzetelności

Przypisy

↑ Elżbieta Hornowska: Testy psychologiczne : teoria i praktyka. Warszawa: Scholar, 2007, s. 48. ISBN 978-83-7383-238-1.
Elżbieta Hornowska: Testy psychologiczne : teoria i praktyka. Warszawa: Scholar, 2007, s. 49-52. ISBN 978-83-7383-238-1.
Elżbieta Hornowska: Testy psychologiczne : teoria i praktyka. Warszawa: Scholar, 2007, s. 54. ISBN 978-83-7383-238-1.
↑ Renate Mayntz, Kurt Holm, Peter Hübner: Wprowadzenie do metod socjologii empirycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985, s. 29–30. ISBN 83-01-05254-6.