Rzodkiew - Polski Serwis Naukowy

Morfologia (rzodkiew świrzepa)

Zobacz hasło rzodkiewka w Wikisłowniku

Zobacz publikację na Wikibooks:
Uprawa rzodkwi

Rzodkiew (Raphanus L.) – rodzaj roślin należący do rodziny kapustowatych. Należą do niego 3 gatunki, w Polsce występują dwa. Gatunkiem typowym jest Raphanus sativus L..

Zestawienie obejmuje gatunki roślin naczyniowych występujące w stanie dzikim w Polsce (rodzime i obce, także gatunki zawlekane lub dziczejące przejściowo - efemerofity). Nazewnictwo i układ systematyczny oparty jest na "Krytycznej liście roślin naczyniowych Polski". Gatunki efemerofitów zapisane są czcionką pomniejszoną.

Witamina PP (Witamina B3, Niacyna) (ATC: A 11 HA 01, C 10 AD 02) - wspólna nazwa na określenie dwóch związków: kwasu nikotynowego (czyli kwasu 3-pirydylo karboksylowego, pochodnej pirydyny) i amidu kwasu nikotynowego (nikotynamidu, niacyny). Niacyna jest znana również jako czynnik przeciwpelagryczny, stąd niekiedy nazywa się ją również witaminą PP. Może być ona, w przeciwieństwie do innych witamin z grupy B, produkowana w organizmie z podstawowego aminokwasu, tryptofanu. Są to jednak niewielkie ilości i jej najważniejszym źródłem powinno być pożywienie. Należy również pamiętać, że tryptofan należy do aminokwasów egzogennych, czyli takich, które nie mogą być syntetyzowane w organizmie, lecz muszą zostać dostarczone w pożywieniu.

Systematyka

Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodziny kapustowatych (Brassicaceae), rzędu kapustowców (Brassicales), kladu różowych (rosids) w obrębie okrytonasiennych (Magnoliophyta). Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Capparanae Reveal, rząd kaparowce (Capparales Hutch.), podrząd Capparineae Engl., rodzina kapustowate (Brassicaceae Burnett), podrodzina Brassicoideae Burnett, plemię Raphaneae DC., rodzaj rzodkiew (Raphanus L.).

Rzodkiew zwyczajna (Raphanus sativus) L. - gatunek roślin obejmujący wiele odmian. Prawdopodobnie pochodzi z wybrzeży Morza Śródziemnego. W uprawie roślina rozprzestrzeniła się po całym świecie, w wielu miejscach występują również zdziczałe formy. W Polsce występuje głównie jako roślina uprawna, lecz przejściowo dziczeje (ergazjofigofit).

Rzodkiew świrzepa (Raphanus raphanistrum L.) – gatunek roślin z rodziny kapustowatych. W polskiej florze jest archeofitem pospolicie występującym na całym obszarze.

Gatunki flory Polski

rzodkiew zwyczajna (Raphanus sativus L.) – gatunek uprawiany

rzodkiew świrzepa (Raphanus raphanistrum L.) – antropofit zadomowiony

Pozostałe

Raphanus confusus (Greuter & Burdet) Al-Shehbaz & Warwick

Zastosowanie

Rzodkiew zwyczajna od dawna uprawiana była jako warzywo. Jedli ją niewolnicy w starożytnym Rzymie, uprawiana była też w starożytnych Chinach. Można ją spożywać na surowo, ale także gotowaną. Szczególnie często jest używana do sporządzania sałatek. Obecnie uprawiana jest w wielu odmianach różniących się kształtem (może być kulisty, stożkowy, cylindryczny) i barwą korzenia (czerwona, różowa, biała, istnieją też o dwubarwnych korzeniach).

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

Witamina B2 (ryboflawina, łac. riboflavinum) – organiczny związek chemiczny zbudowany z reszty rybitolu, którego grupa hydroksylowa w pozycji 1 zastąpiona jest flawiną. W organizmie człowieka pełni funkcję witaminy, której niedobór może powodować zaburzenia w funkcjonowaniu układu nerwowego oraz stany zapalne błon śluzowych.

Wartości odżywcze

Bogata w witaminy i związki mineralne: 100 g zawiera 1 g białka, 2,8 g węglowodanów, 1 g błonnika, 0,04 mg witaminy B1, 0,02 mg witaminy B2, 0,2 mg witaminy PP, 0,1 mg witaminy B6, 25 mg witaminy C, 24 mikrogramy kwasu foliowego, 240 mg potasu, 59 mg sodu, 44 mg wapnia, 27 mg fosforu, 11 mg magnezu, 1,9 mg żelaza, 0,1 mg cynku. Polecana w diecie odchudzającej, gdyż syci, a nie tuczy, zawiera 12 kalorii w 100 gramach.

Błonnik pokarmowy (włókno pokarmowe) – kompleks heterogennych substancji ścian komórkowych roślin nie trawionych i nie wchłanianych w przewodzie pokarmowym człowieka.

Gatunek typowy – gatunek wyznaczony przez systematyków jako typ nomenklatoryczny, czyli wzorzec taksonomiczny umożliwiający stosowanie nazw rodzajowych czy rodzinowych. Typ nie musi być typowym przedstawicielem reprezentowanego taksonu, nie musi też świadczyć o jego zmienności. Typ umożliwia identyfikację taksonów. Okazy będące typami przechowywane są w specjalnych kolekcjach, a miejsce przechowywania wzorca jest dokładnie znane. W razie wątpliwości można odwołać się do gatunku typowego i wyróżnionych dla niego cech diagnostycznych.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-11-10].
Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-25].
Brassicaceae Genera. [dostęp 2010-11-10].
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Raphanus (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-25].
Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-11-11].
Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
"Nowalijki – najlepiej ekologiczne" (pol.). 18 kwietnia 2009. [dostęp 20 kwietnia 2009].