Rzodkiew świrzepa - Polski Serwis Naukowy

Pokrój

Kwiat

Rzodkiew świrzepa (Raphanus raphanistrum L.) – gatunek rośliny z rodziny kapustowatych.

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzimy obszar występowania to Afryka Północna, Madera, Wyspy Kanaryjskie, Azja Zachodnia i Kaukaz oraz cała niemal Europa. Jako gatunek zawleczony rozprzestrzenił się na Azorach, w USA i gdzieniegdzie w innych rejonach. W polskiej florze jest archeofitem pospolicie występującym na całym obszarze.

Korzeń (łac. radix) – część sporofitu, która dostarcza roślinom wodę i substancje odżywcze (sole mineralne), utrzymuje rośliny na podłożu i służy do gromadzenia substancji zapasowych. Występuje niemal u wszystkich roślin naczyniowych, nieobecny jest jedynie u posiadających chwytniki psylotowych i niektórych roślin, u których korzeń zanikł wtórnie (np. u pływaczy i wolffii bezkorzeniowej). Rośliny zakorzenione są zwykle w glebie, u epifitów wykształcają się korzenie powietrzne, u hydrofitów korzenie zanurzone.

Rzodkiew zwyczajna (Raphanus sativus) L. - gatunek roślin obejmujący wiele odmian. Prawdopodobnie pochodzi z wybrzeży Morza Śródziemnego. W uprawie roślina rozprzestrzeniła się po całym świecie, w wielu miejscach występują również zdziczałe formy. W Polsce występuje głównie jako roślina uprawna, lecz przejściowo dziczeje (ergazjofigofit).

Morfologia

Pokrój Roślina jednoroczna. Gatunek ten jest bardzo podobny do gorczycy białej. Łodyga Wzniesiona, rozgałęziona, dołem szorstko owłosiona, górą naga. Wraz z kwiatostanem ma wysokość 30-60 cm. Liście Ulistnienie skrętoległe. Dolne liście lirowate, pierzastodzielne, górne lancetowate. Wszystkie liście z nierówno ząbkowanymi odcinkami, pokryte włoskami. Wyrastają na rynienkowatych ogonkach. Kwiaty Zebrane w grono na szczytach pędów. Kielich stulony w długą nibyrurkę. Korona barwy żółtej, czasami z fioletowymi prążkami. Niekiedy (rzadko) kwiaty białe. 4 łopatkowate płatki korony silnie rozchylone na boki, 6 długich pręcików rozchylonych na boki, jeden słupek z całobrzegim znamieniem. Słupek i pręciki dojrzewają równocześnie, roślina owadopylna, kwitnie od maja do sierpnia. Roślina miododajna i dobre źródło pyłku dla pszczół. Owoc Poprzecznie paciorkowato przewężona łuszczyna zakończona małym dzióbkiem. Ma długość 3,5-9 cm i szerokość 3,5-4 mm. Po dojrzeniu rozpada się na jednonasienne odcinki. Po łuszczynie najłatwiej rozróżnić świrzepę od bardzo podobnej gorczycy białej. Nasiona wysiewają się przez cały sezon wegetacyjny, wschody pojawiają się przez cały rok: Korzeń Cienki.

Biologia i ekologia

Występuje na siedliskach ruderalnych: Jest też częstym chwastem w uprawach zbóż jarych, ziemniaków i buraków, również w ogrodach. Roślina ruderalna. Preferuje gleby gliniaste lub piaszczyste i lekko kwaśne. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych jest gatunkiem charakterystycznym dla Cl. Stellarietea mediae i Ass. Echinochloo-Setarietum. Jest jedną z roślin, na których żerują gąsienice bielinka kapustnika. Roślina trująca.

Adam Bernard Mickiewicz , zm. , a nawet za jednego z największych na skalę . Określany też przez innych, jako poeta przeobrażeń oraz bard słowiański. Członek , zarówno w ojczyźnie jak i w Europie zachodniej porównywany do . W okresie pobytu w Paryżu był wykładowcą literatury słowiańskiej w Collège de France. Znany przede wszystkim jako autor ballad, powieści poetyckich, dramatu Dziady oraz epopei narodowej Pan Tadeusz uznawanej za ostatni wielki epos kultury szlacheckiej w Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

Chwast – każda roślina niepożądana z punktu widzenia osoby, posługującej się tym terminem. Chwasty rosną zazwyczaj dziko na polu uprawnym, łące, pastwisku itp. Chwasty często produkują nasiona zdolne do długotrwałego przebywania w stanie spoczynku. Pozostają one w tym stanie, póki nie zostaną wystawione na działanie światła lub na przykład nie nastąpi uszkodzenie ich łupiny. Dzięki temu chwasty mogą kiełkować, np. w świeżo zaoranej ziemi.

Zmienność

Występuje w kilku odmianach:

Raphanus raphanistrum L. subsp. landra (Moretti ex DC.) Bonnier & Layens

Raphanus raphanistrum L. subsp. raphanistrum – tylko ta odmiana występuje w Polsce.

Raphanus raphanistrum L. subsp. rostratus (DC.) Thell.

Według niektórych botaników od rzodkwi świrzepy pochodzi rzodkiew zwyczajna .

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Ulistnienie, filotaksja - sposób, w jaki liście rozmieszczone są na łodydze roślin, z uwzględnieniem ich pozycji względem siebie. W przypadku, gdy z węzła wyrasta jeden liść mówi się o skrętoległym ustawieniu liści, wówczas linia łącząca ich nasady obiega łodygę spiralnie. Odmianą tego ulistnienia jest ulistnienie naprzemianległe. Jeżeli z węzła wyrasta kilka liści ulistnienie określa się jako okółkowe, które w przypadku 2 liści w węźle nazywa się naprzeciwległym lub nakrzyżległym. Przy naprzeciwległym ułożeniu liści wszystkie pary liści na łodydze znajdują się w jednej płaszczyźnie. Przy ułożeniu nakrzyżległym - oś pary liści ustawiona jest pod kątem 90 stopni w stosunku do pary leżącej poniżej.

Ciekawostki

Dziwacznie dzisiaj brzmiąca nazwa świerzop występująca w I księdze poematu Pan Tadeusz Adama Mickiewicza mogła oznaczać właśnie rzodkiew świrzepę (lub gorczycę polną).

Przypisy

Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-11-10].
↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-11-11].
Katalog chwastów. [dostęp 19 grudnia 2007].
Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.

Bibliografia

Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
60 chwastów do zielnika. [dostęp 19 grudnia 2007].