Sébastien Roch Nicolas Chamfort - Polski Serwis Naukowy

Sébastien-Roch Nicolas, zw. de Chamfort, fr:sebastiɛ̃ ʀɔʃ nikɔla, zw. də ʃɑ̃fɔʀ (ur. 6 kwietnia 1741 w Clermont-Ferrand w Owernii, zm. 13 kwietnia 1794 w Paryżu) – francuski literat, aforysta, wolnomularz, uważany przez współczesnych za następcę Woltera, członek Akademii Francuskiej,

Académie française (Akademia Francuska) – towarzystwo naukowe, założone w 1635 w Paryżu. Pierwsza tego typu instytucja w nowożytnej Europie, później przekształcona w instytucję państwową.

Esej (fr. essai – „próba”) – forma literacka lub literacko-naukowa, prezentująca punkt widzenia autora. Esej może poruszać tematykę filozoficzną, społeczną lub artystyczną, być formą krytyki literackiej, manifestu politycznego lub też dotyczyć innych refleksji autora.

Biografia

Był synem sklepikarza François Nicolasa i Thérèse Croiset. Uczył się w Paryżu, zarabiając na swoje utrzymanie udzielaniem korepetycji i pisaniem pamfletów do gazet. Sławę zdobył wydając w 1764 komedię La Jeune Indienne. Pisywał eseje i ody. W 1769 Akademia Francuska nagrodziła go za Elegię dla Moliera.

Aforyzm (łac. aphorismus, gr. aphorismós) – zwięzła, lapidarna, przeważnie jednozdaniowa wypowiedź, wyrażająca ogólną prawdę filozoficzną lub moralną, w sposób zaskakujący i błyskotliwy. W nowożytnej literaturze europejskiej formę tę wykorzystywali m.in. twórcy francuscy: B. Pascal (Myśli, 1670 ), F. La Rochefoaucauld (Maksymy..., 1665, ) oraz S. Chamfort (Maksymy i myśli..., 1795 ).

Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord (ur. 2 lutego 1754 w Paryżu, zm. 17 maja 1838 tamże), znany jako Talleyrand – francuski dyplomata, minister spraw zagranicznych Francji; biskup Autun, książę Benewentu. Reprezentant Francji na kongresie wiedeńskim.

Od tego czasu żył utrzymywany przez bogatych mecenasów, którzy zapraszali go do swoich domów. Najsławniejszą mecenaską de Chamforta była Anne-Catherine de Ligniville, która gościła go w Sèvres. W 1770 pisarz wydał kolejną komedię Le Marchand de Smyrne. Ciężka choroba wpłynęła na jego decyzję udania się na kurację do Contrexéville. Dzięki ofiarowanej mu przez przyjaciela pensji mógł znowu usiąść przy biurku. Kolejnym ważnym dziełem tego francuskiego literata i wolnomyśliciela była Elegia dla La Fontaine'a nagrodzona w 1774 przez Akademię Marsylską. Rok później jego Mustapha et Zéangir wystawiono w Fontainebleau w obecności Ludwika XVI i Marii Antoniny. Otrzymał królewskie uposażenie i wybrano go sekretarzem kuzyna Ludwika XVI księcia Ludwika Burbona.

Bastylia (fr. la Bastille) – zamek wybudowany pod Paryżem, w latach 1370–1383, jako część jego umocnień, w celu obrony bramy Św. Antoniego. Słowo la bastille w wolnym tłumaczeniu oznacza każdy zamek tuż za rogatkami miasta i jest mniej więcej odpowiednikiem polskiego słowa "barbakan".

Oda – utwór liryczny, który charakteryzuje się wzniosłością tematu i stylu, sławi ideę, wydarzenie lub czas. Zwykle cechuje ją także zbiorowy podmiot wypowiedzi. Należała do najpopularniejszych form poezji klasycznej.

W 1781 wybrany został na członka Akademii Francuskiej. Zaraz potem został sekretarzem siostry króla Elżbiety Burbon.

Olbrzymi wpływ na życie de Chamforta wywarł wybuch Wielkiej Rewolucji Francuskiej w 1789. Poeta był jednym z pierwszych, którzy weszli do zdobytej w Paryżu Bastylii. Stał się ulicznym oratorem, poświęcając swą małą fortunę na rzecz propagandy rewolucyjnej. Do 3 sierpnia 1791 był oddanym sekretarzem klubu jakobinów. Pisał do Mercure de France, współpracował z Pierre-Louisem Ginguené i Talleyrandem. Spod jego ręki wyszedł m.in. Adresse au peuple français (Odezwa do narodu francuskiego) Talleyranda. Kres jego politycznej kariery nastąpił w dobie Marata i Robespierre'a. Był więziony i próbował popełnić samobójstwo. Zmarł w Paryżu 13 kwietnia 1794. Był członkiem loży masońskiej Les Neuf Sœurs, która później wspierała rewolucję amerykańską.

Ludwik XVI, Ludwik Ostatni, fr. Louis August de Bourbon (ur. 23 sierpnia 1754 w Wersalu, zm. 21 stycznia 1793 w Paryżu) – książę de Berry, następnie delfin de Viennois, ostatecznie król Francji i Nawarry od 1774 do 1791, potem król Francuzów (Roi des Français) do 1792.

Wolnomularstwo, inaczej masoneria lub sztuka królewska – ponadnarodowy ruch etyczny o swoistych strukturach organizacyjnych (m.in. trójkąty, loże, obediencje), który swe pryncypia i idee wyraża za pośrednictwem rozbudowanej symboliki i rytuałów. Masoneria to także zespół bractw o charakterze elitarnym i dyskretnym. Kolorytu masonerii dodaje wielka liczba legend i spiskowych teorii na jej temat. Nauka badająca historię wolnomularską i idee wolnomularskie nazywa się masonologią.

Dzieła de Chamforta

De Chamfort pisał komedie, teksty polityczne, poezje, listy i pisma krytyczne. Jego Maksymy i myśli zostały wydane pośmiertnie w 1803. Charaktery i anegdoty, docenione przez Milla, uważane są za jedne z lepszych zbiorów aforyzmów doby nowożytnej. Stawiane są na równi ze zbiorami myśli François de La Rochefoucauld. Do najbardziej znanych dzieł pisarza zaliczane są: Éloge de Molière, Éloge de La Fontaine, La Jeune Indienne, Le Marchand de Smyrne oraz Mustapha et Zéangir, powstałe w latach 1764-1776.

Pamflet (z ang. pamphlet) – broszura, krótka rozprawa, studium na jakiś temat, nazwa przejęta od bohatera łacińskiego poematu miłosnego z XII w. Pamphilius; wł. Pasquillo, pasquinta – Pasquino oznaczał posag rzymski odnaleziony w 1501 r., stojący naprzeciw domu szewca Pasquino, na posągu anonimowi autorzy wywieszali w dniu św. Marka paszkwile, czyli utwory o treści oszczerczej i szkalującej jakąś osobę.

Propaganda (od łac. propagare - rozszerzać, rozciągać, krzewić) - celowe działanie zmierzające do ukształtowania określonych poglądów i zachowań zbiorowości lub jednostki, polegające na perswazji intelektualnej i emocjonalnej (czasem z użyciem jednostronnych, etycznie niewłaściwych lub nawet całkowicie fałszywych argumentów). Gdy propaganda zmierza do upowszechnienia trwałych postaw społecznych, poprzez narzucenie lub zmuszenie odbiorców do przyjęcia określonych treści, wtedy stanowi jeden z elementów indoktrynacji.

Dzieła i życie de Chamforta opisał m.in. Julien Teppe w pracy Chamfort, sa vie, son œuvre, sa pensée, wyd. P. Clairac, 1950.

Literatura

Charaktery i anegdoty. Małe dialogi filozoficzne. Maksymy i myśli, Wydawnictwo Iskry 2010