Sątopy-Samulewo (niem. Santoppen - Bischdorf) – osada w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie bartoszyckim, w gminie Bisztynek.

Wieś do 1772 r. znajdowała się na terenie komornictwa reszelskiego. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego.

Historia miejscowości

Biskupia rezydencja

Sątopy-Samulewo powstały w wyniku wydzielenia folwarku biskupów warmińskich ze wsi Sątopy lokowanej w 1337 r. Pierwsza wzmianka o powstaniu folwarku pochodzi z czasów biskupa Kromera z której wynika, że w Sątopach było dwóch sołtysów. W czasie rządów biskupa Batorego Sątopy-Samulewo występują już jako folwark biskupi. Dwór położony był w parku krajobrazowym nad obecnie nieistniejącym jeziorem Sajno. Nowy modrzewiowy dwór na wzór pałaców francuskich wystawił tu biskup Wacław Leszczyński. Wyposażenie kaplicy pałacowej po 1772 r. przeniesiono do kościoła w Sułowie koło Bisztynka. W rezydencji biskupiej w Sątopach-Samulewie znajdował się zwierzyniec i stadnina koni. Od 1716 r. urzędowali tu burgrabiowie z Reszla. Biskupi folwark został sprzedany przez biskupa Ignacego Krasickiego.

Sątopy-Samulewo w państwie pruskim

Ślad po nasypie rozebranej linii kolejowej

Sątopy-Samulewo miały różnych właścicieli - m.in. rodzinę von Kurowskich. Jezioro Sajno po osuszeniu zamienione zostało na łąki. Przez Sątopy przebiega wybudowana pod koniec XIX w. linia kolejowa Olsztyn-Korsze. Druga linia kolejowa, która powstała w 1905 z Kętrzyna przez Reszel, Sątopy Samulewo Bisztynek do Ornety obecnie nie istnieje: częściowo została rozebrana w 1945 roku przez wojska radzieckie. Po wojnie linię kolejową odbudowano na odcinku Sątopy Samulewo-Reszel. W latach 80-tych ubiegłego wieku zaczęła tracić na znaczeniu, następnie zamknięta uległa dewastacji i ostatecznie została rozebrana w sierpniu 2006 roku.

Sątopy-Samulewo ponownie w Polsce

Po roku 1945 majątek ziemski Sątopy-Samulewo znalazł się w strukturach PGR. Dyrekcja PGR mieściła się w XIX w. dworku wybudowanym na miejscu wcześniejszego pałacu biskupiego. PGR Sątopy od 1970 wszedł w skład Kombinatu PGR Sątopy, mającego siedzibę bliżej stacji kolejowej. W czasie gdy Kombinat Sątopy należał organizacyjnie do Kętrzyńskiego Zjednoczenia Rolniczo-Przemysłowego w Kętrzynie, przy siedzibie kombinatu wybudowano agroosiedle dla kilkuset mieszkańców. W skład Kombinatu PGR Sątopy wchodziły zakłady rolne w następujących miejscowościach: Czarnowiec, Troksy, Mołdyty, Nisko, Sątopy-Samulewo, Sątopy I, Ryn Reszelski, Wojkowo i Pleśnik. Do Kombinatu PGR Sątopy w roku 1977 należało 10308 ha gruntów.

Polder po dawnym jeziorze Sajno (ok. 300 ha) służył jako zaplecze suszarni zielonek. Obecnie jest w znacznej części zalany (nie pracują pompy odwadniające) i stanowi ostoję ptaków wodno-błotnych. Przez dawne jezioro Sajno przepływa rzeka Sajna.

Katastrofa kolejowa w Sątopach-Samulewie w 1954 r.

Do zdarzenia doszło tuż za stacją Sątopy-Samulewo, w kierunku Korsz. Doszło tam do czołowego zderzenia pociągu towarowego jadącego od Olsztyna z pociągiem pospiesznym jadącym od Korsz, relacji Białystok-Wrocław. Pociąg towarowy transportował 1900 ton węgla. Pociąg pospieszny nie zatrzymywał się w Sątopach, a tym samym jechał ze znaczną prędkością, nie musiał zwalniać, aby zatrzymać się na stacji. Pociąg towarowy miał awarię hamulców. Mogły zamarznąć, bo panował wtedy siarczysty mróz. Ponieważ szlak kolejowy od Górowa (gm. Kolno) do Sątop jest pochylony w stronę Sątop, pociąg towarowy bez hamulców rozwinął również znaczną i nadmierną prędkość. Pociąg ten, jadący ze zbyt dużą prędkością, zderzył się z pospiesznym, jadącym do Wrocławia. Wówczas od Sątop do Korsz prowadziło tylko jedno torowisko, a nie jak jest obecnie - dwa. Na miejscu zginęło wiele osób, ale jeszcze bardziej tragiczne było to, co działo się bezpośrednio po katastrofie. Huk i hałas postawił na nogi mieszkańców Sątop, którzy usiłowali pomóc rannym, ciężko rannym. Mieszkańcy używali wózków ręcznych do przewożenia rannych do swych własnych mieszkań i do cieplejszych miejsc, aby uchronić ich przed zamarznięciem. W wielu przypadkach to się, niestety, nie udało i ci, którzy mogli przeżyć katastrofę, zmarli z wychłodzenia. Na miejscu pojawiła się tylko jedna karetka pogotowia, która dotarła bardzo późno. Po drodze zakopała się w zaspach. Zespół karetki mógł udzielić pomocy i odwieźć do szpitala zaledwie jedną, lub dwie osoby, gdy tymczasem takiej pomocy potrzebowały dziesiątki rannych. W roku 1954 nie było oczywiście śmigłowców ratowniczych, systemu ratowniczego, wielu karetek, czy lekarzy. W związku z tym, rozmiary tragedii pod Sątopami były olbrzymie. Ludzie umierali nie tylko dlatego, że doszło do katastrofy, ale też dlatego, że nikt nie potrafił i nie mógł udzielić im pomocy. Władze PRL nie informowały wówczas społeczeństwa o tej tragedii. Nie zajęły się nią ówczesne media, a pamięć o ofiarach powoli zanika, wraz z osobami, które jeszcze pamiętają tragedię.