Słowotwórstwo - Polski Serwis Naukowy

Słowotwórstwo – dział językoznawstwa zajmujący się sposobami powstawania nowych wyrazów w języku i ich znaczeniem .

Słowotwórstwo podzielić można na słowotwórstwo synchroniczne (funkcjonalne) – zajmujące się strukturą słownictwa i badaniem, w jaki sposób użytkownicy języka powiększają jego zasób, także derywacją oraz na słowotwórstwo diachroniczne (genetyczne, historyczne) – zajmujące się procesem historycznym w powstawaniu słów.

Lingwistyka (językoznawstwo) – dział nauk humanistycznych badający istotę, budowę i rozwój języka. Specjalista w zakresie lingwistyki (językoznawstwa) – językoznawca, inaczej lingwista. Wyróżnia się lingwistykę teoretyczną i stosowaną.

Wyrazy pokrewne - wyrazy w dwóch (lub więcej) językach mające wspólnego przodka - wyraz w języku, od którego te języki pochodzą. Przykład: polskie słowo brat, czeskie bratr, angielskie brother i włoskie fratello pochodzą wszystkie od praindoeuropejskiego bhrater. Po angielsku nazywa się takie wyrazy cognates.

wyraz podstawowy – wyraz od którego utworzony został wyraz pochodny

wyraz pochodny – wyraz utworzony od wyrazu podstawowego

parafraza słowotwórcza – opis wyjaśniający znaczenie wyrazu pochodnego i zawierający wyraz podstawowy

formant – słowotwórcza część wyrazu, dodana do jego rdzenia

podstawa słowotwórcza – część wyrazu pochodnego, która zostaje po odcięciu formantu

Podstawowe pojęcia związane z rodziną wyrazów

rdzeń – najmniejsza, niepodzielna część wyrazu

rodzina wyrazów – grupa wyrazów pochodnych mająca ten sam rdzeń z zasady powiązania też wspólnym, ogólnym znaczeniem

Wyrazy pokrewne – wszystkie wyrazy mają ten sam rdzeń

Przykład rodziny wyrazów

Wyraz pochodny – wyraz utworzony na podstawie wyrazu podstawowego, np. "jagoda" (wyraz podstawowy), "jagodowy" (wyraz pochodny). Wyrazy pochodne są też wyrazami podstawowymi względem innych wyrazów.

Zrostek lub formant, afiks (łac. affixum – element przyczepiony) – słowotwórcza część wyrazu, dodana do jego rdzenia (podstawy słowotwórczej). Dzielą się na fleksyjne (dodawane w procesie odmiany wyrazu przez osoby lub przypadki, bez zmiany kategorii gramatycznej) i derywacyjne (gdy poprzez dodanie afiksu zmienia się kategoria gramatyczna wyrazu, np. z czasownika na rzeczownik itd.). Rodzaje afiksów:

                                              szkolić
                                              szkolnictwo
     szkoła                                   szkółka
                                              szkolny
                                              przedszkole

szkolić  ⇒  wyszkolić  ⇒  wyszkolone
         ⇒  przeszkolić
         ⇒  szkolenie

przedszkole  ⇒  przedszkolak
             ⇒  przedszkolny

Zobacz też

Analiza słowotwórcza wyrazu