SM42 - Polski Serwis Naukowy

Kabina maszynisty

Lokomotywa serii SM42 - normalnotorowa lokomotywa spalinowa produkcji polskiej (oznaczenie produkcyjne Ls800/6D, 6Dc, 6De, 6Df, 6Dg i 6Dk). Spalinowóz serii SM42 był produkowany w Fablok Chrzanów w latach 1965-1992. W sumie wyprodukowano i dostarczono 1822 egzemplarze tej serii, w tym dla PKP 1157 jednostek.
Lokomotywy SM42 są obecnie najpopularniejszą serią lokomotyw w Polsce (w grudniu 2009 istniały 1224 egzemplarze, w tym 867 w barwach PKP Cargo).
Oprócz produkcji dla przewoźnika państwowego PKP (oznaczenie SM42), wyprodukowano także ponad 600 egzemplarzy dla kolei przemysłowych (oznaczenie Ls800P).
W latach 1973-1975 37 egzemplarzy lokomotyw wyeksportowano w ramach specjalnego zamówienia dla Kolei Marokańskich (seria DG200).
W roku 1982 przedsiębiorstwo Dromex, budujące drogi w Iraku zamówiło 6 lokomotyw SM42 w wersji podobnej do dostarczanych dla Maroka.

Akumulator elektryczny – rodzaj ogniwa galwanicznego, które może być wielokrotnie użytkowane i ładowane prądem elektrycznym. Wszystkie rodzaje akumulatorów elektrycznych gromadzą i później uwalniają energię elektryczną dzięki odwracalnym reakcjom chemicznym zachodzącym w elektrolicie oraz na styku elektrolitu i elektrod.
SP42 – wariant lokomotywy SM42 wyposażony w kocioł parowy do ogrzewania wagonów pasażerskich. Podstawowym przeznaczeniem było prowadzenie lekkich pociągów osobowych na niezelektryfikowanych liniach lokalnych, ale używane były także jako lokomotywy manewrowe. 40 sztuk zostało przebudowanych w ZNTK (wymiana kotła na agregat prądotwórczy – ogrzewanie elektryczne 3 kV) i przemianowana na serię SU42. Z uwagi na niewielką moc silnika a8C22 i tylko jeden stopień bocznikowania silników trakcyjnych masa składu prowadzonego przez SP42 zasadniczo nie przekracza 200 ton, przy zachowaniu zadowalających parametrów rozruchu. Kłopoty obsługowe kotła parowego i coraz mniejsza liczba wagonów osobowych przystosowanych do tego systemu ogrzewania sprawiła, że seria SP42 została wycofana z eksploatacji na rzecz SU42 i SP32. W kręgach miłośników kolei lokomotywa jest nazywana "kociołek" lub "łajka".

Historia

Lokomotywa została zaprojektowana na przełomie lat 50. i 60. XX wieku z przeznaczeniem do ciężkich prac manewrowych, ale także prowadzenia lekkich pociągów towarowych. Prace projektowe prowadziło Centralne Biuro Konstrukcyjne Przemysłu Taboru Kolejowego w Poznaniu we współpracy z Centralnym Biurem Konstrukcyjnym Silników Spalinowych z Warszawy. Najważniejszym czynnikiem była jednak kwestia wyeliminowania parowozów z pracy manewrowej oraz zdolność do formowania cięższych składów dla nowo wprowadzanych ciężkich lokomotyw spalinowych serii ST43 i ST44 oraz elektrycznych ET21. SM42 to pierwsze krajowe lokomotywy spalinowe większej mocy, dzięki którym wprowadzenie trakcji spalinowej na PKP nabrało większego tempa.

Piła (niem. Schneidemühl) – miasto i gmina w północno-zachodniej Polsce, w województwie wielkopolskim, siedziba powiatu pilskiego. Położone na pograniczu Pojezierza Wałeckiego i Pojezierza Krajeńskiego, nad Gwdą, około 11 km powyżej jej ujścia do Noteci. Liczy 74 550 mieszkańców, co daje jej 51. pozycję w kraju i 4. w województwie.
Pojazdy Szynowe PESA Bydgoszcz SA (PESA) – bydgoska firma produkująca oraz remontująca pojazdy szynowe dla transportu kolejowego (m.in. lokomotywy, zespoły trakcyjne, wagony) jak i miejskiego (tramwaje).

Spalinowozy od nr 521 wyposażone są w lżejsze wózki 1LN bez belki bujakowej. W latach 70. 39 sztuk wyposażono w instalację ogrzewania 500 V z zasilaniem z prądnicy głównej, tworząc serię SU42. W latach 1971 – 1977 przejęto trzy sztuki z kolei przemysłowych. Produkcja dla PKP trwała do roku 1981, a następnie w niewielkim zakresie po roku 1985. Na bazie SM42 powstała też prototypowa lokomotywa EPA42 z napędem akumulatorowym.

PKP Energetyka S.A. – publiczny operator energetyczny, powstały dzięki formalnemu wydzieleniu dotychczasowej Dyrekcji Elektroenergetyki Kolejowej przez prywatyzację sieci energetycznych z Polskich Kolei Państwowych, choć dominującym udziałowcem spółki (w 75,27%) pozostaje nadal PKP S.A., a więc de facto Skarb Państwa.
Basznia Dolna (w latach 1977-1981 Smolinka Dolna) – wieś w Polsce położona na Płaskowyżu Tarnogrodzkim, w województwie podkarpackim, w powiecie lubaczowskim, w gminie Lubaczów.

W roku 1996 PKP dokonało w ZNTK Piła przebudowy lokomotywy SM42-039 poprzez montaż wysokoobrotowego silnika MTU o większej mocy, prądnicy prądu przemiennego, nowej amortyzowanej kabiny maszynisty, smarowania obrzeży kół i halogenowych reflektorów. Umożliwiono także kierowanie spalinowozem drogą radiową. Pojazd oznaczony został nowym numerem taborowym SM42-2000. W latach 1999-2000 , zmodernizowano jeszcze dwie SM42 o numerach 2536 i 2197. Nadano im oznaczenia Ls1000-001 i Ls1000-002.

Bocznica kolejowa – odgałęzienie torów, boczny tor specjalnego przeznaczenia, najczęściej łączący główną linię z przedsiębiorstwem zaopatrywanym drogą kolejową, także jako miejsce postojowe pociągów. Na bocznicach pracują zazwyczaj lokomotywy manewrowe. Często bocznice kolejowe odchodzą od trasy na stacjach kolejowych, gdyż jest to znacznie tańsze i bezpieczniejsze.
Polskie Koleje Państwowe Spółka Akcyjna (PKP S.A.) – powstała w wyniku komercjalizacji istniejącego od 1926 przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe. Ich jedynym akcjonariuszem jest Skarb Państwa, który reprezentuje obecnie Ministerstwo Infrastruktury. Spółka pełni dominującą rolę w Grupie PKP. Do jej podstawowych zadań należą:

6Dg

6Dg

Osobny artykuł: 6Dg.

Od 2007 zakłady NEWAG d. ZNTK Nowy Sącz (przy współpracy projektowej z Instytutem Pojazdów Szynowych Politechniki Krakowskiej) przeprowadza kompleksowe modernizacje lokomotyw SM42 oznaczonych jako 6Dg. Ze starych maszyn pozostaje tylko ostoja i wózki. W skład zespołu prądotwórczego wchodzi silnik spalinowy CATERPILLAR C27 oraz prądnica główna prądu przemiennego oraz prądnica pomocnicza. W związku z tym obniżone zostają przedziały maszynowe i elektryczne. Lokomotywa zyskuje nowy kształt zewnętrzny oraz ergonomiczną kabinę maszynisty z dużymi szybami czołowymi, znacznie poprawiającymi widoczność szlaku. Pierwsze trzy egzemplarze lokomotywy wyprodukowane zostały dla ISD Huta Częstochowa. W październiku 2009 wyprodukowany został czwarty egzemplarz – zamówiony przez PKP Cargo z bardzo bogatym i nowoczesnym wyposażeniem. Otrzymała oznaczenie SM42-1201 (seria 6Dg). Podobnie w zakładach PESA i CZ Loko przebudowano lokomotywę SM42 przestawiając w stronę środka kabinę i montując dwa agregaty napędowe Caterpillar C15 i alternator trakcyjny prod Siemensa wraz z przekształtnikami. Agregaty mogą pracować w różnych kombinacjach, a moc całkowita pojazdu jest większa niż fabrycznej SM42. Ta lokomotywa otrzymała oznaczenie SM42-1601 Obecnie w NEWAGu produkowane są kolejne egzemplarze 6Dg dla PKP CARGO. Zmodernizowana 6Dg-01 będąca własnością Huty Częstochowa została zaprezentowana na Międzynarodowych Targach Kolejowych TRAKO 2007 w Gdańsku. SM42-1501 w barwach PKP Cargo został zaprezentowana na targach TRAKO 2009.

Silnik spalinowy — silnik wykorzystujący sprężanie i rozprężanie czynnika termodynamicznego (gazu) do wytworzenia momentu obrotowego lub siły. Sprężany jest gaz "zimny", a rozprężany — "gorący". Do sprężenia gazu zimnego zużywana jest mniejsza ilość energii mechanicznej niż uzyskuje się z rozprężania. Z tego powodu energia uzyskana z rozprężania zużywana jest do sprężania gazu i do napędu dowolnej maszyny. Gorący gaz uzyskuje się w wyniku spalenia paliwa, stąd nazwa: silnik spalinowy.
ET21, ET21M (dawniej E06; również oznaczenia prywatnych przewoźników: 3E, 3E/1, 3E/1M; typ 3E, 3E/1 i 3E/1M) – normalnotorowa elektryczna lokomotywa towarowa produkcji polskiej. Przez miłośników kolei jak i kolejarzy nazywana "sputnikiem".

6Dg/A

W 2011 powstała wersja 6Dg/A w wersji z mocniejszymi silnikami. Lokomotywy zostały zamówione przez Przedsiębiorstwo Transportu Kolejowego KOLTAR.

6Dk

Eksploatacja lokomotyw manewrowych pokazała, że podczas manewrów bardzo rzadko wykorzystuje się pełną moc silnika, co powoduje nie potrzebne zużywanie paliwa oraz skraca trwałość silnika. Jednakże czasami podczas manewrów potrzeba pełnej mocy co powoduje, że zmniejszenie mocy silnika nie wchodzi w grę. Dobrym rozwiązaniem jest za to użycie dwóch mniejszych silników o tej samej lub jeszcze lepiej różnej mocy. Co pozwala na wykorzystanie jednego, drugiego lub dwóch silników na raz. Takie rozwiązanie było przetestowane w 1997 podczas modernizacji lokomotywy dla Huty Częstochowa. Problemem tej lokomotywy jest jednak niesymetryczność i brak miejsca na drugi silnik. Problem ten został rozwiązany poprzez zbudowanie całkowicie nowego nadwozia. Z oryginalnej lokomotywy pozostała tylko ostoja i wózki, które jednak też zostało nieco przebudowane. Zmodernizowana SM42-1601 został zaprezentowana na targach Międzynarodowych Targach Kolejowych TRAKO 2009 w Gdańsku

Parowóz (lokomotywa parowa) – lokomotywa napędzana maszyną parową lub turbiną parową. Para pochodzi z kotła opalanego węglem i drewnem, rzadziej ropą czy mazutem, a w parowozach bezogniowych z zasobnika pary.
Office National des Chemins de Fer du Maroc (ONCF) – marokańskie państwowe przedsiębiorstwo transportowe, prowadzące działalność w sektorze kolejowych kolejowych przewozów towarowych i pasażerskich. Zarządza siecią o długości 2 067 km, w całości w rozstawie normalnotorowym (1435 mm), z czego 1 022 km zelektryfikowanych (2010). Powstało w 1963 r. Członek UIC.

Eksploatacja przez innych przewoźników

SM42 w barwach LOTOS Kolej

Na kolejach przemysłowych lokomotywy serii SM42 dostarczane były w latach 1967 – 1992 i oznaczane są jako Ls800P z numerami taborowymi od 2001 wzwyż. Najczęściej zatrudniane są przy obsłudze bocznic, rzadziej w ruchu towarowym. Od lat 90. przewoźnicy prywatni poddają lokomotywy kompleksowym remontom i modernizacjom, m.in. poprzez przystosowanie do sterowania za pomocą radia, montaż nowych silników i oprzyrządowania. Najbardziej zaawansowaną tego typu modernizacją jest przebudowana w latach 1997 – 1999 lokomotywa Ls1000, należąca do PTKiGK w Rybniku. Oprócz wymiany silnika na wysokoprężny MTU o większej mocy i montaż nowej prądnicy typu LSG-850-90, zastosowano także nową, amortyzowaną kabinę maszynisty z wejściami z pomostów oraz ergonomiczne fotele i nowoczesne urządzenia sterowania. W roku 2002 przebudowano kolejną lokomotywę. Dwadzieścia dwie lokomotywy SM-42 pozostają w użytkowaniu przez Przedsiębiorstwo Usług Kolejowych KOLPREM w Dąbrowie Górniczej. Użytkowane przez PUK KOLPREM lokomotywy poddawane są modernizacji, polegającej na zabudowie sterowania zdalnego lokomotywą szwedzkiej firmy Akerstroms. Modernizacja umożliwia obsługę lokomotywy przez jedną osobę, posiadającą uprawnienia maszynisty i ustawiacza. Sterowanie lokomotywą odbywa się zdalnie, poprzez nadajnik zdalnego sterowania, za pomocą którego maszynista kieruje lokomotywą, z maksymalnej odległości 1 km.

H. Cegielski - Poznań S.A. (HCP, gwarowo Ceglorz) – firma założona przez Hipolita Cegielskiego w 1846 w Poznaniu. Początkowo był to warsztat znajdujący się przy sklepie z artykułami metalowymi w poznańskim Bazarze. W 1849 lub 1855 przy dzisiejszej ul. Woźnej powstał zakład naprawczy narzędzi rolniczych. W 1855 rozrastająca się fabryczka przeniosła się na ul. Kozią. Zakłady specjalizowały się wówczas w produkcji i naprawie maszyn rolniczych, a w 1859 stale rozrastający się zakład przeniósł się na ul. Strzelecką. W 1860 rozpoczęto produkcję lokomobili. Umierając w 1868 Hipolit Cegielski pozostawił spadkobiercom dynamicznie rozwijający się zakład zatrudniający w 1869 już 300 pracowników.
ST44 (oznaczenie producenta M62 (dla wersji jednoczłonowej), 2M62 (dla wersji dwuczłonowej), 3M62 (dla wersji trójczłonowej) w Polsce często nazywana nieformalnie Gagarin) - lokomotywa spalinowa produkcji radzieckiej przeznaczona do ruchu towarowego. Produkowana w Ługańsku (Ukraina) i eksportowana do wielu państw bloku wschodniego oraz na Kubę. Do Polski od roku 1966 trafiły 1182 sztuki.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)