SMS Cap Trafalgar - Polski Serwis Naukowy

Walka zakończona zatopieniem "SMS Cap Trafalgar" (po lewej) przez brytyjski odpowiednik "Carmania", 14 września 1914

SMS Cap Trafalgar – niemiecki krążownik pomocniczy z okresu I wojny światowej. Wodowany w 1913 jako liniowiec dla Hamburg Süd, po wybuchu wojny wcielony do Kaiserliche Marine jako rajder. Zatopiony 14 września 1914 przez brytyjski krążownik pomocniczy RMS "Carmania" w czasie bitwy pod Trindade.

Rajder to określenie okrętów używanych w trakcie wojny jako korsarskie, do zwalczania i dezorganizowania żeglugi nieprzyjaciela na jego liniach komunikacyjnych (działania rajderskie lub krążownicze). Nie można w tym wypadku mówić o jakiejś klasie okrętów. Słowo "rajder" określa przeznaczenie okrętu w danej chwili i nie determinuje żadnego z parametrów bojowych okrętu.

Krążownik pomocniczy – klasa okrętów powstałych przez przebudowę i uzbrojenie dużych lub średnich statków cywilnych, używana głównie w okresie pierwszej i drugiej wojny światowej. Spotykanym anglojęzycznym skrótem jest AMC - Armed Merchant Cruiser.

Historia

Zbudowany w hamburskiej stoczni należącej do AG Vulcan Stettin "Cap Trafalgar" był jednym z najbardziej luksusowych statków pasażerskich swojej epoki. Wśród licznych atrakcji zwracał uwagę znajdujący się na najwyższym pokładzie przeszklony "Ogród Zimowy" – pokrywająca znaczną część pokładu szklarnia wykładana żółtym marmurem z dużą kolekcją tropikalnych roślin i ptaków. Został nazwany na na cześć bitwy pod Trafalgarem, z nadzieją na przyciągnięcie turystów brytyjskich. Wszystkie luksusowe kabiny nosiły nazwy francuskich i brytyjskich okrętów, które brały udział w tej bitwie, a kapitanem statku był Kommandant Fritz Langerhannsz, który przetłumaczył na język niemiecki dwutomową biografię Nelsona Southey on Nelson: The Life of Nelson autorstwa Roberta Southeya. W ramach przygotowania do ewentualnych działań wojennych na pokładzie zamontowano cztery pierścienie mocujące dla najnowszych armat 150 mm. "Cap Trafalgar" pływał między Hamburgiem a portami Ameryki Południowej, głównie przewożąc emigrantów niemieckich.

Cunard Line (pomiędzy 1934, a 1947 rokiem Cunard-White Star Limited 1845 - 18 stycznia 1868 White Star Line) – brytyjskie przedsiębiorstwo żeglugowe operujące takimi statkami wycieczkowymi jak Queen Mary 2 oraz Queen Elizabeth 2.

Kaiserliche Marine (Cesarska Marynarka Wojenna) − marynarka wojenna Cesarstwa Niemieckiego, powstała w 1871 roku z przekształconej floty Związku Północnoniemieckiego. Początkowo przewidywana głównie do obrony własnych wybrzeży i szlaków handlowych, wkrótce została zaangażowana we wspieranie niemieckich interesów imperialnych, a od lat 90. XIX wieku była sukcesywnie rozbudowywana. Wielkie zasługi dla jej rozwoju położył admirał Alfred von Tirpitz, od 1897 roku minister marynarki. W wyniku promowanych przez niego a wspieranych przez cesarza Wilhelma II programów rozbudowy floty, Kaiserliche Marine stała się w latach poprzedzających I wojnę światową drugą potęgą morską świata, ustępując jedynie Royal Navy.

W momencie wybuchu wojny statek stał w Buenos Aires. Władze argentyńskie przeprowadziły kilka inspekcji statku, szukając uzbrojenia – jednak jedyną bronią na pokładzie była dubeltówka należąca do kapitana. W nocy 19 lipca "Cap Trafalgar" opuścił Buenos Aires i udał się do Montevideo, gdzie Langerhannsz skierował się do niemieckiego konsulatu, mając nadzieję na uzupełnienie bunkra i otrzymanie uzbrojenia. Konsul przekazał Langerhannszowi wytyczne z Berlina nakazujące mu udać się na Trindade, gdzie miała oczekiwać na niego kanonierka "Eber". Langerhannsz zdawał sobie sprawę, że wody wokół Ameryki Południowej były patrolowane przez krążowniki Royal Navy i postanowił zmienić wygląd swojego statku, aby zwiększyć szanse na prześlizgnięcie się przez blokadę. Jedynym brytyjskim statkiem zbliżonym rozmiarami do "Cap Trafalgar" i w miarę go przypominającym był liniowiec Cunard Line – RMS "Carmania". Z "Cap Trafalgar" zdemontowano jeden komin, służący jedynie do przykrycia klimatyzatorów i wymienników ciepła, i zamalowano szyby szklarni. Zbudowano też fałszywy mostek, korzystając do tego celu z dekoracji należących do zespołu operetkowego, który zaokrętował się w Montevideo. Tak zmieniony statek udający "Carmanię" dotarł na Trindade 27 sierpnia, gdzie już oczekiwała go kanonierka "Eber".

Statek pasażerski – statek przeznaczony do przewozu osób. Statkami pasażerskimi mogą być także statki zarabiające przede wszystkim przewozem towarów. Już w 1948 r. w przepisach Konwencji Londyńskiej określono, że statkiem pasażerskim jest każdy statek handlowy zabierający na pokład i mający miejsca kabinowe dla ponad 12 pasażerów. Przez następne lata utarł się podział na statki pasażerskie zabierające powyżej 100 pasażerów oraz pasażersko-towarowe mogące pomieścić od 12 do 100 osób. Coraz bardziej upowszechniała się żegluga promowa, pojawiły się też nowe typy statków np. poduszkowce, szybkie statki pasażerskie (tzw. HSC). Sam czas podróży zaczął się skracać i statkami pasażerskimi już są dzisiaj statki zabierające na pokład, a nie do kabin 12 pasażerów.

Komandor podporucznik (kmdr ppor.) – wojskowy stopień oficerski w polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający majorowi w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.

Dowodzący "Eberem" Korvettenkapitän Julius Wirth przejął dowodzenie "Cap Trafalgaru" od kapitana Langerhannsza i rozkazał przekazanie uzbrojenia kanonierki na pokład rajdera. Z "Ebera" przeniesiono sześć działek 37 mm i dwie armaty 105 mm, które jednak nie pasowały do pierścieni na "Cap Trafalgarze". Działa zostały więc zamontowane na prowizorycznych podstawach.

Kanonierka - historyczna klasa okrętów artyleryjskich średniej lub małej wielkości. Kanonierki przeznaczone były przede wszystkim do ostrzeliwania celów lądowych, przybrzeżnej służby patrolowej i dozorowej, obrony wybrzeża, stawiania min i innych zadań pomocniczych.

Hotchkiss M1873 – francuska armata pięciolufowa kalibru 37 mm, o zasadzie działania analogicznej do kartaczownicy Gatlinga. Działo zaprojektowane początkowo jako działo polowe, ale najczęściej używane było jako uzbrojenie okrętów. Działo Hotchkiss M1873 było szeroko stosowane w ostatnim dwudziestoleciu XIX wieku przez marynarki wojenne i oddziały piechoty morskiej.

Wirth nie planował podejmować żadnych działań rajderskich z tak słabo uzbrojonym okrętem, planował jedynie przedarcie się do Niemiec. Kiedy przygotowywał się do rejsu, 14 września do brzegów "Trindade" zbliżył się patrolujący te wody brytyjski krążownik pomocniczy RMS "Carmania". Zbiegiem okoliczności kilka dni wcześniej okręt ten został przemalowany i postawiono na nim fałszywy komin, aby nieco upodobnić go do "Cap Trafalgaru" w razie spotkania z niemieckimi okrętami wojennymi, których obecność była podejrzewana w tamtym rejonie.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Marmur (z gr. μάρμαρος marmaros) – skała metamorficzna powstała z przeobrażenia wapieni, rzadziej dolomitów. Składa się głównie z krystalicznego kalcytu lub dolomitu (marmur dolomitowy). Niewielka część geologów definiuje jako marmur wyłącznie skały węglanowe przeobrażone w warunkach głębokiego metamorfizmu strefy kata (temperatury 500-700 st. C, wysokie ciśnienie), skały przeobrażone w strefach niższego metamorfizmu (epi i mezo) nazywając wapieniem krystalicznym. Przeważnie jednak terminu "wapień krystaliczny" używa się w przypadku skał metamorficznych jako synonimu marmuru dla każdej skały węglanowej poddanej metamorfizmowi.

Wywiązała się bitwa, podczas której "Cap Trafalgar" poważnie uszkodził "Carmanię", zanim został przez nią zatopiony. W starciu zginęło co najmniej 19 członków załogi statku, w tym kapitan Wirth.

Bibliografia

Colin Simpson: The ship that hunted itself. Harmondsworth: Penguin Books, 1979. ISBN 0-14-004823-5.

Linki zewnętrzne

Obrazy przedstawiające "Cap Trafalgar". greatships.net. [dostęp 2010-09-29].

Informacje techniczna i historia krążownika "Cap Trafalgar". strikenet-games.com. [dostęp 2010-09-29].