SMS Szent István - Polski Serwis Naukowy

SMS Szent István – austro-węgierski pancernik (drednot) typu Tegetthoff, jedyny operujący z węgierskich portów Cesarstwa. Węgry uzyskały ten pancernik w ramach umowy o finansowaniu innych pancerników tego typu. Okręt został nazwany od pierwszego króla Węgier Stefana I Świętego - (Szent István w języku węgierskim).

Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej istniejące w latach 1867–1918.

Drednot (ang. Dreadnought) - określenie generacji pancerników (okrętów liniowych) budowanych od 1906 roku do 1922 roku. Nazwa pochodzi od nazwy brytyjskiego pancernika HMS "Dreadnought", który wszedł do służby w grudniu 1906 roku jako pierwszy okręt zbudowany według nowych koncepcji. W stosunku do wcześniejszych pancerników (zwanych przeddrednotami lub predrednotami), drednoty charakteryzowały się:

Pancernik został zbudowany w Fiume (obecnie Rijeka w Chorwacji), w jedynej dużej węgierskiej stoczni i został przyjęty do służby w 1915. Budowa na Węgrzech spowodowała duże koszty, ponieważ dotychczas stocznia w Rijece budowała jedynie stosunkowo małe okręty i z tego powodu sama musiała zostać przebudowana.

Cieśnina Otranto – cieśnina łącząca Morze Adriatyckie z Morzem Jońskim i oddzielające od siebie półwyspy Apeniński i Bałkański. Długość cieśniny wynosi 120 km, szerokość 57 km, minimalna głębokość toru wodnego – 115 m.

Pancerniki – klasa dużych, silnie opancerzonych i uzbrojonych pełnomorskich okrętów, stanowiących trzon największych flot wojennych od czasu powstania klasy pancerników w drugiej połowie XIX wieku, do okresu II wojny światowej. Przeznaczeniem pancerników było zapewnienie panowania na morzach poprzez wygrywanie bitew artyleryjskich i niszczenie wrogich jednostek nawodnych wszystkich klas. Pierwsze pancerniki pojawiły się w latach 60. XIX wieku i z miejsca zastąpiły drewniane okręty liniowe w roli najpotężniejszych jednostek floty, przejmując także ich nazwę w niektórych językach (zobacz niżej). Szczyt znaczenia pancerniki miały podczas wojny rosyjsko-japońskiej (1904-1905) i I wojny światowej, istotną rolę odgrywały także podczas II wojny światowej, aczkolwiek utraciły wtedy swój prymat na rzecz lotniskowców. Po tej wojnie klasa ta stopniowo zanikła, jedynie nieliczne pozostające w służbie okręty używane były w bardzo ograniczonym zakresie do lat 90. XX wieku. Polska nie posiadała w swojej marynarce okrętów tej klasy.

Okręt różnił się od swoich siostrzanych okrętów tym, że miał platformę zbudowaną naokoło przedniego komina, która ciągnęła się od mostka do drugiego komina. Na platformie zainstalowano kilka reflektorów poszukiwawczych. Inną różnicą w projekcie było zmodyfikowanie wylotów wentylatorów w pobliżu masztu głównego. Okręt także (jako jedyny tego typu) nie był wyposażony w sieci przeciwtorpedowe.

HMS "Barham" był pancernikiem typu Queen Elizabeth służącym w Royal Navy, nazwanym od admirała Charlesa Middletona 1 barona Barham. Okręt został zbudowany w stoczni John Brown w Clydebank, Szkocja i został zwodowany w 1914.

Mostek kapitański (lub mostek, sterówka, pomost, pomost nawigacyjny, pomost bojowy) – najwyższa kondygnacja w dominującej nadbudówce lub samodzielna nadbudówka na statku (żaglowcu, małej jednostce pływającej). Znajduje się tam centralny punkt kierowania statkiem. Z tego też względu miejsce to powinno zapewniać dobrą widoczność wokół jednostki. Aby ją jeszcze poprawić, na boki wyprowadza się pomosty w kierunku burt nazywane skrzydłami mostku wyposażone w repetytory (przekaźniki, "powtarzacze") kompasów z namiernikami oraz często w panele sterowania sterami strumieniowymi. Skrzydła te zapewniają możliwość prowadzenia obserwacji w kierunku tylnej strefy statku oraz pomagają w prawidłowym przeprowadzeniu manewrów portowych lub dokowania.

Tonący "Szent István"

Tonący "Szent István"

Okręt większość służby spędził w porcie w Pula. Został trafiony przez dwie torpedy wystrzelone z włoskiego kutra torpedowego MAS-15 10 czerwca 1918, w czasie rejsu na Morzu Adriatyckim (w czasie nieudanej próby przerwania blokady Cieśniny Otranto). Szybko przewrócił się na burtę i zatonął z powodu błędów w projekcie pancerników: małej wyporności i wysokiego środka ciężkości, który był spowodowany znaczną wagą 12 dział kalibru 305 mm. Jedynie 89 marynarzy utonęło, częściowo z tego powodu, że każdy marynarz w Austro-Węgierskiej Marynarce Wojennej musiał umieć pływać zanim mógł być wyznaczony do służby frontowej.

Język węgierski (magyar nyelv) – należy do podgrupy języków ugryjskich, zaliczanej do podrodziny ugrofińskiej (z rodziny uralskiej). Językiem tym posługuje się co najmniej 14 mln osób – przede wszystkim na Węgrzech, ale także w południowej Słowacji, środkowej Rumunii (Siedmiogród), północnej Serbii (Wojwodina), zachodniej Ukrainie (Zakarpacie), wschodniej Słowenii (Prekmurje) i wschodniej Austrii (Burgenland). Język węgierski ma status języka urzędowego na Węgrzech, w Słowenii (lokalnie) i w Wojwodinie. Jest to język aglutynacyjny. Współczesny węgierski język literacki powstał w XVI w. Do jego zapisu stosuje się pismo oparte na alfabecie łacińskim.

Kuter torpedowy, także ścigacz torpedowy – klasa niewielkich okrętów przeznaczonych do wykonywania grupowych ataków torpedowych na zespoły jednostek nawodnych przeciwnika, głównie na wodach przybrzeżnych, po czym szybkiego wycofania się z pola walki. Porównywalnej wielkości okręty, wyposażone w torpedy przeciw okrętom podwodnym zostały określone jako kutry zwalczania okrętów podwodnych.

"Szent István" jest jednym z trzech pancerników, których zatopienie zostało sfilmowane (inne to HMS "Barham" i USS "Arizona"). Film z zatopienia okrętu był używany do zdobywania pieniędzy na Czerwony Krzyż.

Opancerzenie

Boczny, barbety, wieże, stanowisko dowodzenia - 275 mm

Pokładowy - 35 mm

Linki zewnętrzne

Zatopienie pancernika Szent István (video na serwerze youtube)

(ang.) Tegetthoff class drednoughts

(ang.) Austro-Hungarian Navy

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
SMS Szent István