SU45 - Polski Serwis Naukowy

SU45 (dawniej: SP45; typ 301Db, 301Da (tylko SP45) i 301Dc (tylko SP45)) – polska uniwersalna lokomotywa spalinowa produkowana w latach 1970 – 1976 w Zakładach Metalowych im. Hipolita Cegielskiego w Poznaniu dla PKP, jako seria SP45, później przebudowana. Używana także obecnie, do prowadzenia pociągów pasażerskich na liniach niewyposażonych w sieć trakcyjną. Ogółem wyprodukowano 270 lokomotyw tego typu: 1 egzemplarz doświadczalny typu 301D, pierwotnie oznaczony SU45-001 (1966 rok), później SP45-001 (1967-1970); 1 egzemplarz prototypowy typu 301Da, pierwotnie oznakowany 301Da-002, później SP45-002, od października 1970 SP45-500 (numer zmieniono w celu zachowania ciągłości numeracji egzemplarzy seryjnych); 265 egzemplarzy seryjnych typu 301Db (SP45-001 do SP45-265) oraz 3 egzemplarze eksportowe typu 301Dc dla CEL (Chemins de fer l'Etat Libanais – Kolei Libańskich), oznaczone początkowo jako 301Dc-225L – 227L (numeracja wynikła z kolejności numerów fabrycznych lokomotyw HCP), później zgodnie z życzeniem odbiorcy nazwane 1201 – 1203.

Kolejowy silnik spalinowy - z reguły silnik wysokoprężny z wtryskiem bezpośrednim (są jednakże wyjątki np. XVI JV 170/240 mający wtrysk pośredni), poza nielicznymi wyjątkami posiadający doładowanie poprzez turbosprężarkę, a często wyposażony również w chłodnicę powietrza doładowującego celem wzrostu mocy i sprawności.
Olej silnikowy – czynnik smarujący w silnikach spalinowych. Podstawowymi składnikami olei silnikowych są frakcje destylacji ropy naftowej wrzące w temperaturze 350 °C – 500 °C lub syntetyczne ich odpowiedniki.

Historia i eksploatacja

SU45-247

SU45-263

SU45-173 odstawiona na stacji Lublin

SU45-054 na przystanku kolejowym Grom

Początkiem serii 45 były budowane w latach 60. prototypy nowej lokomotywy spalinowej przeznaczonej do pracy na niezelektryfikowanych liniach. Potrzebę takiej konstrukcji uzasadniało stopniowe zmniejszanie się liczby sprawnych parowozów, przy wciąż rosnących potrzebach przewozowych. Pierwszy prototyp oznaczony 301D zakłady HCP zbudowały w 1967 r., tworząc lokomotywę o mocy 1520 KM z polskim 12-cylindrowym silnikiem 12C22W, zbudowanym na bazie doświadczeń z produkcji mniejszego silnika a8C22 serii SM42. Do 1970 zaprojektowano jeszcze dwa prototypy: 301Da (oznaczony później numerem inwentarzowym 500) i 301Db o mocy 1750 KM, który przeznaczono do produkcji seryjnej i wprowadzenia na PKP jako serii SP45. Kilka pierwszych lokomotyw wyposażono w czuwak aktywny, jednak z braku pieniędzy pozostałe lokomotywy otrzymały czuwaki pasywne.

Układ osi lokomotywy to liczba i układ osi tocznych i napędowych lub wiązanych lokomotywy. Na oznaczenie poszczególnych układów osi, ułatwiające klasyfikację lokomotyw, stosowane są odpowiednie oznaczenia cyfrowo-literowe. Układ osi był istotną cechą zwłaszcza parowozów, gdzie występowało największe zróżnicowanie układów osi i ich oznaczeń. W przypadku lokomotyw spalinowych oraz elektrycznych, a także w przypadku wagonów motorowych układ osi jest mniej zróżnicowany, jednak i tutaj odgrywa on niebagatelną rolę w dynamice pojazdu. To wszystko sprawia, że układ osi jest istotnym parametrem występującym w każdej charakterystyce taboru trakcyjnego.
Sierpc – miasto w województwie mazowieckim, siedziba władz powiatu sierpeckiego, położone nad rzeką Sierpienicą przy jej ujściu do Skrwy. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa płockiego. Według danych z 30 czerwca 2009 miasto miało 18 653 mieszkańców 36.

Zarówno silniki jak i prądnice główne miały być produkowane w Polsce, jednak problemy techniczne wymusiły konieczność zakupu za granicą tych podzespołów do kilku pierwszych egzemplarzy. Docelowo maszyny serii 45 wyposażono w produkowany w zakładach HCP na licencji firmy FIAT silnik 2112SSF.

Pierwsze egzemplarze serii posiadały wiele fabrycznych wad, np. łatwo ulegały wykolejeniom, zaś układ paliwowy stwarzał możliwość pożaru. Z tego powodu w czasie produkcji zakłady HCP wprowadziły wiele poprawek m.in. sprzęg międzywózkowy, gumowe przewody paliwowe oraz pudło samonośne (ryflowane blachy poszycia).

Prądnica, generator elektryczny – maszyna elektryczna (dawne nazwy: dynamo-maszyna, dynamo) zamieniająca energię mechaniczną na energię elektryczną. Wytwarzanie energii elektrycznej odbywa się w prądnicach dzięki zjawisku indukcji elektromagnetycznej. Odbywa się to na skutek względnego ruchu przewodnika i zewnętrznego pola magnetycznego.
Grom – przystanek kolejowy w Gromie w województwie warmińsko-mazurskim. W przeszłości przystanek ten był stacją kolejową. Na jego terenie znajduje się nieużywana rampa towarowa.

Na przełomie lat 80. i 90. wprowadzono modyfikację układu ogrzewania pociągu. Kotły parowe starszego typu zastąpiono instalacją do elektrycznego ogrzewania wagonów, wstawiając prądnicę grzewczą produkowaną przez zakłady Dolmel we Wrocławiu. Głównym powodem dokonania tej zmiany był brak kupowanych za dewizy części do importowanych kotłów ogrzewczych. Dochodziło do sytuacji, gdzie lokomotywy wychodziły z napraw okresowych w sezonie letnim z niesprawnym kotłem ogrzewczym. Dodatkowo, wraz z postępem elektryfikacji stosowanie ogrzewania parowego powodowało kłopoty przy zmianie rodzaju trakcji pociągu. Negatywnym skutkiem tej zmiany było pogorszenie osiągów lokomotywy gdyż włączone ogrzewanie pobierało 400kW mocy od silnika spalinowego. Zimą, szczególnie na długich wzniesieniach z cięższymi pociągami załoga pociągu musiała wybierać, czy osiągnąć rozkładową prędkość, czy ogrzewać pociąg. Przy okazji dokonano pewnych przeróbek w innych układach lokomotywy, zaś całą serię przemianowano z SP45 na SU45. Zmiany tej nie należy kojarzyć z przeznaczeniem lokomotywy, gdyż i tak głównym zadaniem serii 45 pozostała praca z pociągami pasażerskimi, choć wraz z elektryfikacją kolejnych linii lokomotywy SU45 były przenoszone na linie niższych kategorii. Ogółem na serię SU45 przebudowano 191 lokomotyw. Pierwszą przebudowaną była SP45-074. Jej modernizację zakończono w dniu 15 stycznia 1988, zmiana oznaczenia na SU45-074 nastąpiła dopiero w dniu 1 stycznia 1992. Ostatnią 191 lokomotywą była SP45-061. Jej modernizację zakończono w dniu 30 września 1997, a zmiana oznaczenia na SU45-061 nastąpiła w listopadzie 1997..

Polskie Koleje Państwowe Spółka Akcyjna (PKP S.A.) – powstała w wyniku komercjalizacji istniejącego od 1926 przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe. Ich jedynym akcjonariuszem jest Skarb Państwa, który reprezentuje obecnie Ministerstwo Infrastruktury. Spółka pełni dominującą rolę w Grupie PKP. Do jej podstawowych zadań należą:
Silnik spalinowy — silnik wykorzystujący sprężanie i rozprężanie czynnika termodynamicznego (gazu) do wytworzenia momentu obrotowego lub siły. Sprężany jest gaz "zimny", a rozprężany — "gorący". Do sprężenia gazu zimnego zużywana jest mniejsza ilość energii mechanicznej niż uzyskuje się z rozprężania. Z tego powodu energia uzyskana z rozprężania zużywana jest do sprężania gazu i do napędu dowolnej maszyny. Gorący gaz uzyskuje się w wyniku spalenia paliwa, stąd nazwa: silnik spalinowy.

Lokomotywy typu 301Db serii SP45 wycofane ze służby przed okresem modernizacji na serię SU45 lub nie przebudowane, które zakończyły służbę jako seria SP45.:

001, 002, 003, 004, 007, 008, 009, 012, 014, 015, 016, 020, 024, 026, 029, 031, 032, 033, 035, 037, 039, 046, 047, 049, 050, 053, 055, 058, 059, 063, 065, 068, 072, 075, 076, 081, 086, 087, 088, 093, 094, 102, 103, 104, 110, 127, 139, 140, 142, 144, 146, 148, 149, 150, 153, 155, 158, 160, 163, 171, 177, 181, 186, 193, 199, 222, 223, 229, 232, 237, 248, 252, 258, 262

SM42 (typ Ls800/6D, 6Dc, 6De, 6Df, 6Dg i 6Dk) w Polsce często nazywana nieformalnie Stonka) - polski lekki spalinowóz manewrowy produkowany w latach 1965 - 1992 przez zakłady Fablok w Chrzanowie. Odbiorcami lokomotyw były PKP (oznaczenie SM42) oraz zakłady przemysłowe (oznaczenie Ls800P). Część lokomotyw w ramach specjalnego zamówienia eksportowano do Maroka dla tamtejszych kolei (seria DG200). Ogółem wyprodukowano dla PKP 1157 sztuk, które obecnie stanowią najpopularniejszą serię lokomotyw w Polsce.
Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Dzisiaj lokomotywy tej serii są oznaczone wyłącznie jako SU45. Egzemplarze, w których nie zmodernizowano ogrzewania i pozostawiono kocioł parowy, skasowano w 1999 r. Pozostawiono jedynie kilka egzemplarzy w lokomotywowni Sierpc oraz jedną lokomotywę w skansenie kolejowym w Kościerzynie jako eksponat. Obecnie SU45 można spotkać na większości niezelektryfikowanych szlaków w Polsce, zarówno z pociągami osobowymi, jak i pospiesznymi. SU45 prowadzą sporadycznie także pociągi towarowe.

Parowóz (lokomotywa parowa) – lokomotywa napędzana maszyną parową lub turbiną parową. Para pochodzi z kotła opalanego węglem i drewnem, rzadziej ropą czy mazutem, a w parowozach bezogniowych z zasobnika pary.
Pociąg – w transporcie kolejowym zespół sprzęgniętych ze sobą pojazdów kolejowych (w odpowiedniej konfiguracji mogą to być wagon, człony zestawu trakcyjnego, zespół trakcyjny, wagon silnikowy albo sama lokomotywa) połączonych z co najmniej jedną czynną lokomotywą albo mających samodzielny napęd, osygnalizowany zgodnie z przepisami, odpowiednio wyposażony (obsługa, materiały eksploatacyjne), przygotowany do drogi albo będący w drodze.

Obecnie lokomotywy są podzielone między Przewozy Regionalne, PKP Intercity i PKP Cargo.

Przewozy Regionalne: 018, 021, 028, 034, 048, 054, 056, 061, 062, 064, 066, 069, 070, 071, 074, 078, 079, 082, 089, 097, 098, 106, 111, 115, 116 , 123, 126, 129, 131, 134, 135, 137, 154, 161, 164, 168, 172, 173, 174, 196, 202, 207, 241, 257, 260 (aktualnie złomowane są 034, 071, 074, 082, 098, 106, 116)

PKP IC: 010, 017, 023, 057, 073, 100, 101, 118, 122, 141, 152, 165, 175, 183, 185, 192, 195, 197, 214

PKP Cargo: 006, 027, 030, 036, 052, 080, 083, 095, 107, 109, 113, 114, 130, 136, 138, 143, 145, 151, 156, 159, 166, 170, 178, 179, 180, 182, 187, 189, 190, 191, 194, 198, 201, 205, 206, 208, 209, 210, 211, 212, 213, 217, 218, 220, 221, 224, 225, 227, 228, 230, 231, 238, 239, 240, 242, 243, 244, 245, 246, 247, 250 253, 254, 255, 256, 262

FIAT, Fabbrica Italiana di Automobili Torino (pl. Włoska Fabryka Samochodów w Turynie) – włoski koncern motoryzacyjny, mający swą siedzibę w Turynie. Znany głównie z produkcji pod swoją marką popularnych samochodów osobowych i dostawczych.
Przewozy Regionalne Sp. z o.o. – spółka transportowa należąca do samorządów województw, organizująca kolejowe pasażerskie przewozy regionalne, powstała dzięki formalnemu wydzieleniu przez prywatyzację z Polskich Kolei Państwowych.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)