Saab J35 Draken - Polski Serwis Naukowy

Saab J 35 Draken (szw. słowo draken w tym przypadku oznacza „smok”, ale również „latawiec”) lub Saab 35 – szwedzki samolot myśliwski produkowany przez wytwórnię Saab w latach 1955-1974. Myśliwiec Draken powstał jako następca samolotu Saab Tunnan i myśliwskiej wersji Saab Lansen.

J 35 był pierwszym europejskim naddźwiękowym samolotem myśliwskim. Łącznie wyprodukowano 644 egzemplarze wszystkich odmian Drakena.

Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1918. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją i z Bałtykiem, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją.
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Historia

Na początku ery samolotów odrzutowych Szwecja podjęła decyzję o wyposażeniu swoich sił powietrznych (Flygvapnet) w myśliwiec przechwytujący zdolny do działań przeciw bombowcom i myśliwcom na dużych wysokościach, tak jak amerykański F-104 Starfighter. We wrześniu 1949, szwedzkie ministerstwo obrony FMV (Försvarets materielverk) wystosowało zapotrzebowanie na myśliwiec i nad którym prace rozpoczęto jeszcze w tym samym roku. Dodatkowym wymaganiem była zdolność maszyny do operowania z dróg publicznych jako tymczasowych pasów startowych z możliwością tankowania i uzbrajania samolotu przez słabo wykwalifikowany personel składający się z żołnierzy służby zasadniczej, którzy po przeszkoleniu mieli wykonywać te czynności w czasie nie dłuższym niż 10 minut.

Peryskop to przyrząd optyczny służący do obserwacji przedmiotów znajdujących się poza polem widzenia obserwatora lub zakrytymi przeszkodami . Pierwotna koncepcja opiera się na systemie luster umocowanych na wysięgniku. Jest zbudowany z zagiętej rury i dwóch zwierciadeł. Wynalazcą peryskopu jest gdański astronom Jan Heweliusz.
Royal Small Arms Factory ADEN – lotnicze działko automatyczne kalibru 30 mm używane na uzbrojeniu samolotów wojskowych, szczególnie brytyjskiej marynarki wojennej i RAF-u.

Samolot posiadał charakterystyczny zarys skrzydeł w postaci podwójnej delty, gdzie jeden kształt delty był nałożony na drugą szerszą deltę. Węższa, wewnętrzna część skrzydła miała kąt 80° przystosowany do lotów z dużymi prędkościami podczas gdy zewnętrzna, szersza o kącie 60° wykazywała lepsze własności przy niskich prędkościach. Kształt skrzydła w postaci podwójnej delty okazał się dość rewolucyjny, dlatego też do prób ze tym skrzydłem zbudowano pomniejszony do 70% samolot testowy Saab 210 zwany Lill Draken (mały smok). Napęd maszyny testowej stanowił jeden silnik turboodrzutowy Armstrong Siddeley Adder o ciągu 3,92 kN. Moc tego silnika okazała się zbyt niska, dlatego w okresie letnim testy w locie można było prowadzić tylko w nocy, gdy temperatura powietrza była niższa. Mimo tych niedogodności Lill Draken wykonał około tysiąca lotów zanim ostatecznie trafił do muzeum.

SAAB JAS 39 Gripen (szw. Gryf) — szwedzki myśliwiec wielozadaniowy produkowanym przez firmę SAAB w koprodukcji z BAE Systems. Samoloty tego typu zakupiły siły powietrzne Szwecji i RPA, na zasadzie dzierżawy korzystają również z niego siły powietrzne Czech i Węgier.
Niemiecka Republika Demokratyczna w skrócie NRD (niem. Deutsche Demokratische Republik, DDR) - państwo powstałe 7 października 1949 na terenie byłej sowieckiej strefy okupacyjnej (niem. Sowjetische Besatzungszone in Deutschland, SBZ). 3 października 1990 NRD przyłączyła się do RFN.

W sierpniu 1953 rząd szwedzki zamówił trzy maszyny prototypowe i trzy kolejne myśliwce serii informacyjnej oparte na założeniach konstrukcyjnych Lill Drakena. Do napędu maszyn wybrano brytyjski silnik turboodrzutowy Rolls-Royce Avon 200 budowany na licencji jako RM 6B/C przez Svenska Flygmotor (później Volvo Flygmotor).

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.
Język szwedzki (szw. svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.

Pierwszy prototyp Drakena został oblatany 15 października 1955 roku przez Bengta Olowa. Jego napęd stanowił silnik Svenska Flygmotor RM 5A bez dopalacza, będący kopią brytyjskiego Avon Mk 21, ten sam w który wyposażono poprzedni samolot SAABa Lansen. Później zamieniono go na mocniejszy, ale również bez dopalacza Avon Mk 43. Sześć takich jednostek napędowych zakupiono bezpośrednio w wytwórni Rolls-Royce. 26 stycznia 1956 wyposażony w nowy silnik Draken przekroczył po raz pierwszy barierę dźwięku. Samolot ten 19 kwietnia 1956 lądował awaryjnie bez podwozia, co wykluczyło maszynę z dalszych testów na okres kilku miesięcy, gdy poddawana była remontowi.

Saab 210 Draken lub częściej Lill-Draken (szw. „mały smok”) – szwedzki eksperymentalny samolot myśliwski o napędzie odrzutowym wyprodukowany przez wytwórnię Saab jako platforma testowa koncepcji skrzydła w postaci podwójnej delty. Powstał jako pomniejszona do 70% wersja docelowego myśliwca Saab J35 Draken. Oficjalna nazwa maszyny to Draken, ale po oblataniu pierwszego egzemplarza Saaba 35 Draken, nieoficjalnie dla odróżnienia nazywany małym smokiem.
Podwozie to zespół płatowca (samolotu, śmigłowca lub szybowca) umożliwiający postój na podłożu oraz przejście ze stanu spoczynku do lotu w powietrzu i odwrotnie. Podwozie umożliwia postój płatowca na ziemi, wodzie lub konstrukcji (np. pokładzie okrętu), jego przemieszczanie po podłożu (kołowanie), start i lądowanie (lub wodowanie).

Drugi prototyp napędzany jeszcze mocniejszym silnikiem Avon Mk 46 został oblatany w marcu 1956 roku, ale tak jak pierwsza maszyna testowa lądował bez podwozia. Wypadek miał miejsce tydzień wcześniej niż lądowanie awaryjne maszyny numer jeden. Ze względu na brak maszyn testowych program badawczo-rozwojowy został zawieszony do momentu wyremontowania samolotów.

Rolls-Royce plc jest drugim co do wielkości producentem silników lotniczych na świecie. Oprócz lotnictwa cywilnego i wojskowego, produkuje jednostki napędowe do statków, w tym do łodzi podwodnych.
Redundancja (łac. redundantia – powódź, nadmiar, zbytek), inaczej nadmiarowość w stosunku do tego, co konieczne lub zwykłe. Określenie może odnosić się zarówno do nadmiaru zbędnego lub szkodliwego, niecelowo zużywającego zasoby, jak i do pożądanego zabezpieczenia na wypadek uszkodzenia części systemu.

Trzeci prototyp wzbił się w powietrze w sierpniu 1956, co pozwoliło na wznowienie testów wraz z dwoma pozostałymi wyremontowanymi już maszynami.

Ostatecznie pierwszy prototyp po zakończeniu programu rozwojowego trafił do muzeum. Druga maszyna została zniszczona podczas pożaru w 1965 roku, a trzecia została przeznaczona do dalszych badań wytrzymałościowych.

W 1956 samolot został zaakceptowaniu przez rząd szwedzki do produkcji seryjnej jako J 35A (Adam). „J” w nazwie od szwedzkiego słowa Jakt oznaczającego myśliwiec. Kolejne dwa prototypy zbudowano zgodnie ze specyfikacją J 35A i oblatano w 1958. Pierwszy z nich oznaczony numerem 5 został wyposażony w silnik Avon Mk 48A, który później wymieniono na produkowany w Szwecji RM 6B, docelową jednostkę napędową seryjnych Drakenów. Następny prototyp o numerze 4 od początku do końca programu testów był napędzany silnikiem RM 6B. Ostatecznie obie maszyny trafiły do muzeum sił szwedzkich powietrznych.

Lotki - powierzchnie sterowe statku powietrznego, służące do kontroli jego przechylenia, czyli obrotu wzdłuż osi podłużnej. Lotki są najczęściej zamocowane zawiasowo na krawędzi spływu skrzydeł (płata) w pobliżu końcówek, ale mogą zajmować nawet połowę długości skrzydła np. w samolotach akrobacyjnych (skuteczność lotek zależy od ich rozmiaru). Uczestniczą w zakręcaniu samolotu.
Dania – Królestwo Danii (Kongeriget Danmark) – państwo położone w Europie Północnej (Skandynawia), najmniejsze z państw nordyckich. W jej skład wchodzą też Grenlandia oraz Wyspy Owcze. Graniczy od południa z Niemcami.

Po zakończeniu programu badawczo-rozwojowego J 35A został zaakceptowany do produkcji seryjnej, a pierwsze egzemplarze trafiły do jednostek w marcu 1960.

Konstrukcja

Kokpit myśliwca J 35A Draken

Głównymi ograniczeniami samolotu SAAB J 35 Draken, były tak jak w przypadku wielu innych typów na początku ery samolotów odrzutowych, zasięg i niezawodność. Ponadto jako samolot w konfiguracji delta, gdzie zastosowanie klap nie było możliwe, posiadał dość długą drogę startu i lądowania. Pomimo to maszyna była bardzo prosta w obsłudze dzięki łatwemu do demontażu łączeniu kadłuba w środkowej jego sekcji, dzięki czemu dostęp do silnika również był nieskomplikowany. Zewnętrzne sekcje skrzydeł również były łatwo odłączane upraszczając transport i składowanie samolotu.

SAAB ("Svenska Aeroplan AktieBolaget") została założona jako szwedzki koncern lotniczy w roku 1937, w Linköping, w Szwecji. Po drugiej wojnie światowej firma stanęła w obliczu stagnacji na rynku samolotów (skończyły się zamówienia wojskowe) i kierownictwo firmy postanowiło stworzyć dodatkowo dział "dochodowy", zajmujący się produkcją samochodów nazwany Saab Automobile, sprzedany w 1990 General Motors.
Austria, Republika Austrii (Österreich ?/i, Republik Österreich ?/i) – państwo położone w Europie Środkowej, federacja dziewięciu krajów związkowych (landów).

SAAB J 35 Draken był samolotem zbudowanym w konfiguracji bezogonowej, w którym sterowanie zapewniały zlokalizowane na końcach płatów dwie pary lotek, które realizowały również funkcję steru wysokości. Osobne pary lotek zainstalowano na zewnętrznych i wewnętrznych częściach skrzydeł. Powierzchnie sterowe napędzały dwa redundantne systemy hydrauliczne. Na kadłubie, na wysokości końca płatów zainstalowano dwa małe hamulce aerodynamiczne.

Saab A 32 Lansen - (od szw. Lanca) szwedzki dwumiejscowy samolot szturmowy produkowany przez wytwórnię SAAB od 1955 do 1960 roku Szwedzkich Sił Powietrznych (Flygvapnet). Wyprodukowano 450 egzemplarzy w różnych wariantach, do atakowania celów naziemnych i morskich, wersji myśliwskiej i rozpoznawczej. Później przerabiano je na samoloty do holowania celów i jako samolot przeciwdziałania radioelektronicznego ECM. Nie było wersji szkolnej tego samolotu, ale w niektórych egzemplarzach instalowano podstawowe urządzenia sterownicze w drugiej kabinie.
Podczerwień (promieniowanie podczerwone) (ang. infrared, IR) – promieniowanie elektromagnetyczne o długości fal pomiędzy światłem widzialnym a falami radiowymi. Oznacza to zakres od 780 nm do 1 mm.

Napęd samolotów pierwszej wersji produkcyjnej J 35A zapewniał silnik Avon RM 6B z dopalaczem konstrukcji szwedzkiej EBK 65. Zapewniał on ciąg 47,1 kN, a z dopalaniem 66,7 kN.

W myśliwcu zastosowano ciśnieniową i klimatyzowaną kabinę, której owiewka była unoszona do tyłu na zawiasie w jej tylnej części. Wewnątrz znajdował się z zaprojektowany przez wytwórnię SAAB fotel wyrzucany pochylony pod kątem 30°, aby zmniejszyć wpływ przeciążeń na ciało pilota.

SAAB J 35 Draken posiadał trójpunktowe podwozie z pojedynczymi kołami na każdej z goleni. Podwozie dziobowe wyposażone w błotnik chroniący maszynę podczas lądowania na nieutwardzonej nawierzchni. Przednia goleń była wciągana do kadłuba składając się ku tyłowi, natomiast golenie podwozia głównego składały się na boki ku zewnętrznym częściom skrzydeł. Pod statecznikiem pionowym przewidziano miejsce na spadochron hamujący skracający dobieg maszyny. W przypadku awarii systemu zasilania możliwe było wysunięcie turbiny wykorzystującej pęd powietrza do wytworzenia energii.

MiG-21 (ros. МиГ-21) – radziecki samolot myśliwski skonstruowany w latach 50. XX wieku w biurze konstrukcyjnym MiG (OKB, ros. ОКБ МиГ) przez Artioma Mikojana i Michaiła Guriewicza. Ze względu na swoją sylwetkę dorobił się wśród pilotów nazwy ołówek.
Saab JA 37 Viggen — (szw. legendarny grom boga Thora) szwedzki samolot myśliwsko-szturmowy zaprojektowany w 1964 roku przez wytwórnię lotniczą SAAB i produkowany w latach 1970 - 1990 jako następca myśliwca J 35 Draken.

28 ostatnich samolotów z liczącej serii 90 egzemplarzy serii J 35A wyposażono w inny typ dopalacza EBK 66, przez co tylna część kadłuba musiała zostać wydłużona. Aby zapobiec uderzeniu kadłuba o pas startowy podczas startu z dużym kątem natarcia zastosowano dwa wciągane do kadłuba małe kółeczka ogonowe.

Hamulec aerodynamiczny to rodzaj powierzchni sterowej w samolocie, służącej ograniczaniu prędkości w trakcie lądowania. Od spojlera hamulec różni się głównie funkcją − zadaniem jego jest zwiększenie oporu aerodynamicznego bez zmiany siły nośnej, gdy zadaniem spojlerów jest zmiana siły nośnej przy minimalnej zmianie oporu aerodynamicznego.
Szwajcaria, Konfederacja Szwajcarska (Confoederatio Helvetica, Schweiz, Schweizerische Eidgenossenschaft) – państwo federacyjne w Europie Zachodniej. Jest jednym z niewielu państw, w których obowiązuje demokracja bezpośrednia. Szwajcaria od kongresu wiedeńskiego w 1815 roku jest państwem neutralnym. Do Organizacji Narodów Zjednoczonych przystąpiła dopiero 10 września 2002 po przegłosowaniu tej decyzji w referendum minimalną większością 52% głosów.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)