Sacrobosco - Polski Serwis Naukowy

Strona z Tractatus de Sphaera

Johannes de Sacrobosco lub Sacro Bosco (Jan ze Świętego Lasu, ang. John of Holywood, ur. ok. 1195, zm. 1256 w Paryżu) – angielski uczony, astronom, astrolog i komputysta, wykładowca Sorbony.

Miejsce urodzenia nie jest znane. Tradycyjnie uważano, że urodził się w Halifax. Obecnie ta identyfikacja jest odrzucana, gdyż Halifax znaczy 'święte włosy', a nie 'święty las'. Sacrobosco kształcił się na Uniwersytecie Oxfordzkim. Przybył do Paryża 5 czerwca 1221. Nie wiadomo jednak, czy był wówczas studentem sztuk wyzwolonych, czy licencjatem. Po pewnym czasie został wykładowcą matematyki. Ok. 1230 powstało jego najbardziej znane dzieło Tractatus de Sphaera (pol. O sferach) poświęcone Ziemi i jej miejscu we Wszechświecie. Praca była podręcznikiem akademickim przez następne cztery wieki. Sacrobosco opisuje w niej Ziemię jako kulę. Pracą Algorismus, która była prawdopodobnie jego pierwszym dziełem, Sacrobosco wprowadził do wykładów uniwersyteckich cyfry arabskie i zasady arabskiej matematyki.

Komputystyka - obliczanie danych potrzebnych do skonstruowania kalendarza liturgicznego. Komputyści w oparciu o cykle astronomiczne (pozorny ruch słońca wokół ziemi i ruch księżyca wokół ziemi) ustalali datę Wielkanocy i pozostałych świąt ruchomych. Efektem ich pracy były tablice paschalne. Największe znaczenie miały tablice opracowane przez Dionizego Małego dla lat 532-626, następnie kontynuowane do roku 721 przez opata Feliksa. W oparciu o tablice Dionizego Beda Czcigodny w 724 roku opracował tablice dla lat 532-1063. One właśnie stały się podstawą średniowiecznej komputystyki. Nauka ta odegrała bardzo ważną rolę, jako depozytariuszka wiedzy matematycznej. Ta nie zaniknęła w okresie średniowiecza między innymi dlatego, że była potrzebna do opracowania kalendarza liturgicznego.

Gaius Iulius Caesar, Gajusz Juliusz Cezar, Cezar, ur. 12 lipca 100 p.n.e. (13 lipca 102 r. p.n.e. – koncepcja Mommsena i Diona) w Rzymie, zm. 15 marca (idy marcowe) 44 p.n.e. w Rzymie – rzymski polityk, wódz, dyktator i pisarz. Jeden z członków stronnictwa popularów, spowinowacony z Cynną i Mariuszem. Po ich śmierci piastował kolejno urzędy kwestora, edyla, pretora, konsula i dyktatora. Sławę zdobył dzięki namiestnictwu w Galii i dzięki pomocy swych żołnierzy udało się mu pokonać opozycję, skupioną wokół senatu i Pompejusza – tzw. optymatów, aby następnie, po wieloletnich walkach, przejąć pełnię władzy w Rzymie. Zamordowany w dniu id marcowych przez senatorów pod przywództwem Marka Brutusa oraz Gajusza Kasjusza. Przed śmiercią adoptował Oktawiana Augusta (wtedy jeszcze Gaiusa Octaviusa), wyznaczając go na swego spadkobiercę.

Sacrobosco stał się sławny dzięki swojej krytyce kalendarza juliańskiego. W swoim dziele komputystycznym De Anni Ratione (1235) utrzymywał, że kalendarz juliański jest opóźniony w stosunku do roku słonecznego o 10 dni, ale nie zaproponował, jak ten błąd naprawić. Utrzymywał, że luty w pierwotnej wersji kalendarza, wprowadzonej przez Juliusza Cezara posiadał 29, a w latach przestępnych 30 dni. Dopiero w 8 r. n.e. cesarz Oktawian August skrócił ów miesiąc po to, by dodatkowy dzień "przekazać" sierpniowi. Miało to na celu przedłużenie tego miesiąca tak, aby sierpień (łac. Augustus), któremu nadano nazwę na cześć Oktawiana Augusta (poprzednio nosił miano Sextilis), nie był krótszy od miesiąca Juliusza Cezara – lipca (łac. Julius). Oznaczałoby to, iż lata przestępne w okresie 44 r. p.n.e.–8 r. n.e. miały miesiąc luty liczący 30 dni. Informacje te nie są jednak potwierdzone, co nie wyklucza, iż Sacrobosco posiadał je ze źródeł, które nie dotrwały do naszych czasów.

Ziemia (łac. Terra) − trzecia licząc od Słońca, a piąta co do wielkości planeta Układu Słonecznego. Pod względem średnicy, masy i gęstości jest to największa planeta skalista Układu.

Cyfry arabskie, właściwie cyfry indyjskie europeizowane – cyfry stosowane obecnie powszechnie na całym świecie do zapisywania liczb. Są to kolejno znaki: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 oraz 9 i pierwotnie służyły do zapisu liczb w systemie dziesiętnym. Obecnie wykorzystywane również w pozostałych systemach (na przykład w szesnastkowym przy czym cyfry większe od 9 symbolizowane są kolejnymi literami alfabetu łacińskiego).

Data śmierci Sacrobosco nie jest znana. Wymieniane są lata 1234, 1236, 1244 i 1256. Został pochowany w klasztorze Saint-Mathurin w Paryżu, a inskrypcja nagrobna podaje, że był komputystą. Imieniem Sacrobosco nazwano krater na Księżycu.

Bibliografia

Pedersen, Olaf. "In Quest of Sacrobosco." Journal for the History of Astronomy, 16 (1985): 175–221.

Linki zewnętrzne

Biogram (ang.)