Sadegh Hedajat - Polski Serwis Naukowy

Sadegh Hedajat

Sadegh Hedajat (صادق هدایت, inny zapis imienia: Sadeq, ur. 17 lutego 1903 w Teheranie, zm. 4 kwietnia 1951 w Paryżu), perski prozaik, jeden z najważniejszych współczesnych pisarzy urodzonych w Iranie, uważany za odnowiciela tamtejszej literatury.

Hedajat urodził się w arystokratycznej rodzinie. Uczęszczał do francuskiej szkoły średniej w Teheranie, a po jej ukończeniu (w 1925) wyjechał na studia do Francji oraz Belgii. Do ojczyzny wrócił po 4 latach.

Wojciech Jan Skalmowski (pseud. Maciej Broński, M. Broński, Piotr Meynert; ur. 24 czerwca 1933 r. w Poznaniu, zm. 18 lipca 2008 r. w Brukseli), polski orientalista, literaturoznawca, eseista, pisarz, publicysta, krytyk literacki.

Anton Pawłowicz Czechow (ros. Антон Павлович Чехов, ur. 29 stycznia 1860 w Taganrogu, zm. 15 lipca 1904 w Badenweiler, Niemcy) – rosyjski nowelista i dramatopisarz.

W swojej twórczości udanie łączył wpływy nowoczesnej literatury zachodniej (Kafka, egzystencjalizm) z perską tradycją i mistyką - Hedajat był badaczem historii oraz folkloru Iranu, tłumaczył literaturę z języka pahlawijskiego.

Powieść Ślepa sowa (tyt. oryginału بوف کور) jest uznawana za szczytowe osiągnięcie w twórczości pisarza. Pierwszy nakład tej książki ukazał się w 1937 r. nie w Iranie, lecz w Indiach. Akcja tej niewielkiej, onirycznej książeczki rozgrywa się w nieokreślonym miejscu i czasie, wśród oparów opium. Bohater utworu próbuje uciec przed otaczającą go nieciekawą rzeczywistością i własnymi problemami w świat narkotyków, a nawet choroby psychicznej.

Belgia, Królestwo Belgii (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) – państwo federacyjne w zachodniej Europie w południowych Niderlandach. Belgia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO.

Literatura na Świecie (LnŚ) - miesięcznik poświęcony literaturze obcej, wydawany do końca marca 2010 przez Bibliotekę Narodową, a od 1 kwietnia 2010 przez Instytut Książki.

Hedajat występował przeciw irańskiemu porządkowi społecznemu, duchowieństwu i monarchii. W 1950 ponownie wyjechał do Paryża, gdzie rok później popełnił samobójstwo, odkręcając kurek z gazem w kuchni swojego mieszkania.

Pochowany został na cmentarzu Père-Lachaise.

Dzieła

Literatura piękna

Zende be gur (Pochowany żywcem) - 1930
zawiera opowiadania: Zende be-gur, Hadżdżi Morad, Asir-e faransawi, Dawud-e gużposzt, Madlin, Ataszparast, Abdżi chanum, Mordechorha; w drugim wydaniu (Teheran, 1952) dodane Ab-e zendegi

Saje-je Moqol (Cień Mongoła) - 1931

Se qatre chun (Trzy krople krwi) - 1932
zawiera opowiadania: Se qatre chun, Gerdab, Dasz Akol, A'in-e szekaste, Talab-e amorzesh, Lale, Suratakha, Changal, Mardi ke nafsasz ra koszt, Mohallel, Godżaste Deż

Saje-je rouszan (Światłocień) - 1933
zawiera opowiadania: S.G.L.L., Zani ke mardesz ra gom kard, Arusak-e poszt-e parde, Afarinegan, Szabha-je Waramin, Acharin labchand, Pedaran-e Adam

Alawije chanum (Pani Alawije)
Waq Waq Sahab (Pan Piszczałka) - 1933

Buf-e kur (Ślepa sowa) - 1937

Sag-e welgard (Bezdomny pies) - 1942
zawiera opowiadania: Sag-e welgard, Don Żuan-e karadżi, Bombast, Katia, Tacht-e Abunasr, Tadżalli, Tarikchane, Mihanparast

Welengari (Ploteczki)
Ab-e zendegi (Woda życia) - 1944
zawiera opowiadania: Morq-e ruh, Zir-e bute, Farhang-e Farhangestan, Dast bar qaza, Char-e Dadżdżal, Namak-e torki

Hadżi aqa (Pan Hadżi; na j. polski przełożone jako: Hadżii Agha) - 1945

Farda (Jutro) - 1946

Tup-e morwarid (Perłowa armata) - 1947

Dasz Akol

Sztuki (1930–1946)

Parwin dochtar-e Sasan (Parwin, córka Sasana)

Mazijar

Afsane-je afarinesz (Baśń o stworzeniu świata)

Opisy podróży

Esfahan nesf-e dżahan (Isfahan - [jak] pół świata)

Ru-je dżadde-je namnak (Na mokrej drodze); nieopublikowane, powstało 1935

Badania, teksty krytyczne, różne

Rubajjat-e hakim Omar-e Chajjam (Rubajaty mędrca Omara Chajjama) - 1923

Ensan wa hejwan (Człowiek i zwierzę) - 1924

Marg (Śmierć) - 1927

Fawajed-e gijahhori (Zalety wegetarianizmu) - 1927

Hekajat-e ba natidże (Opowiastka z morałem) - 1932

Taraneha-je Chajjam (Pieśni Chajjama) - 1934

Czajkowski (Czajkowski) - 1940

Dar piramun-e Loqat-e fars-e Asadi (O słowniku języka perskiego Asadiego) - 1940

Sziwe-je nowin dar tahqiq-e adabi (Nowa metoda badań literackich) - 1940

Dastan-e Naz (Historia Naz) - 1941

Sziweha-je nowin dar sze'r-e parsi (Nowe nurty w poezji perskiej) - 1941

recenzja filmu Mulla Nasruoddin - 1944

krytyka perskiero przekładu Rewizora Gogola - 1944

Czand nokte dar bare-je Wis-o Ramin (Parę uwag na temat [poematu] Wis i Ramin) - 1945

Pajam-e Kafka (Przesłanie Kafki) - 1948

Al-be`thatu-eslamija ell'al-belad'l Afrandżija (Misja muzułmańska krajach europejskich); b.d.

Przekłady

Przemiana Franza Kafki; wspólnie z Hasanem Qaemianem - 1950

Agrest(?) - środkowe opowiadanie z trylogii Antona Czechowa "Mała trylogia" - 1931

Przekłady z języka pahlawijskiego:

Karname Ardashir-e-Papakan (Księga czynów Ardaszira [syna] Papakana) - 1943

Godżaste Abalisz - 1940

Amadan-e shah Bahram-e Wardżawand (Powrót szacha Bahrama Wardżawanda) - 1945

Zand wa Homan Jasn (Zand i Human Jasna) - 1944

Przekłady na język polski

W języku polskim dostępne są powieść Ślepa sowa oraz kilkanaście opowiadań Hedajata.

Egzystencjalizm – współczesny kierunek filozoficzny (znajdujący wyraz także w literaturze), którego przedmiotem badań są indywidualne losy jednostki ludzkiej, wolnej ("skazanej na wolność") i odpowiedzialnej, co stwarza poczucie "lęku i beznadziei istnienia" (pesymizm, socjalizm).

Przegląd Orientalistyczny – kwartalnik wydawany przez Polskie Towarzystwo Orientalistyczne w Warszawie od 1948 roku. Zawiera: artykuły, recenzje, dzieła literackie, kronikę. Czasopismo wydawane w języku polskim. Założone zostało w 1922 roku we Lwowie przez profesorów Uniwersytetu Jana Kazimierza. Przegląd Orientalistyczny ukazuje się od 1949 roku w Warszawie: w dwóch podwójnych zeszytach rocznie. Do 2004 roku wyszło 210 zeszytów. Publikowane są w nim prace najwybitniejszych polskich orientalistów.

Ślepa sowa w przekładzie wybitnej iranistki, dr Barbary Majewskiej, opublikowana została dwukrotnie: w 1978 „Literaturze na Świecie” nr 10(90) oraz w 1979 jako samodzielna pozycja książkowa nakładem wydawnictwa PIW.

Opowiadania ukazywały się na przestrzeni lat 1960-1999 na łamach kwartalnika "Przegląd Orientalistyczny" w latach 1960-1999 w przekładzie polskich iranistów:

- Alicji Kostek: "Dasz Akol" (tyt. oryginału داش اکل); "O kobiecie, co zgubiła męża" (tyt. oryginału زنی که مردش را گم کرد); "Stłuczone lusterko" (tyt. oryginału آئینه شکسته); "Trzy krople krwi" (tyt. oryginału سه قطره خون)

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Nikołaj Wasiljewicz Gogol (ros. Никола́й Васи́льевич Го́голь, ukr. Мико́ла Васи́льович Го́голь), ur. 31 marca (inne źródła mówią o 1 kwietnia) 1809 w Soroczyńcach Wielkich - zm. 4 marca 1852 w Moskwie - pisarz, poeta, dramaturg i publicysta rosyjski pochodzenia ukraińskiego.

- Ewy Chwiłkowskiej: "Bezdomny pies" (tyt. oryginału سگ ولگرد)

- Zofii Józefowicz (aka Zofia Józefowicz-Czabak): "Abdżi Chanum" (tyt. oryginału آبجی خانم); "Garbaty Dawud" (tyt. oryginału داود گوژپشت); "Hadżi Morad" (tyt. oryginału حاجی مراد); "Jutro" (tyt. oryginału فردا)

- Franciszka Machalskiego: "Lale" (tyt. oryginału لاله)

Rewizor – komedia autorstwa rosyjskiego dramaturga i pisarza, Mikołaja Gogola, której prapremiera miała miejsce w Petersburgu i Moskwie w 1836. Sztuka należy do najbardziej kontrowersyjnych utworów w literaturze rosyjskiej. Gogol wielokrotnie zmieniał tekst, twierdząc że jego idea nie jest właściwie rozumiana.

Franciszek Machalski (ur. 5 lipca 1904, zm. 24 stycznia 1979 w Krakowie) – zasłużony polski iranista. Pracownik i wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego. Redaktor „Folia Orientalia".

- Barbary Majewskiej: "Hadżii Agha" cz. I. (tyt. oryginału حاجی آقا); "Pan Piszczałka" (tyt. oryginału وق وق صحاب) napisany wspólnie z Mas'udem Farzadem (مسعود فرزاد)

- Ivonny Nowickiej: "Pętla" (tyt. oryginału: بنبست); (jako Iwona Nowicka) "Przeklęte zamczysko" (tyt. oryginału گجسته دژ)

- Wojciecha Skalmowskiego (we współpracy z Jędrzejem Hamankiewiczem): "Baśń o stworzeniu świata" (tyt. oryginału افسانه آفرینش).

Oniryzm (grec. oneiros - marzenie senne) – konwencja literacka, polegająca na ukazaniu rzeczywistości na kształt snu, marzenia sennego, czasem koszmaru. Zwykle dzieło ma wtedy charakter irracjonalny, absurdalny, sprzeczny z zasadami prawdopodobieństwa. Zacierają się związki przyczynowo-skutkowe i logiczne następstwa wydarzeń.

Franz Kafka (ur. 3 lipca 1883 w Pradze, zm. 3 czerwca 1924 w Kierling - dzielnicy Klosterneuburga) – niemieckojęzyczny pisarz pochodzenia żydowskiego, przez całe życie związany z Pragą. W swoich powieściach stworzył model sytuacji zwanej sytuacją kafkowską i określanej w języku niemieckim za pomocą przymiotnika "kafkaesk", którego istotą jest konflikt zniewolonej jednostki z anonimową, nadrzędną wobec niej instancją. Deformacja groteskowa, niejednoznaczne, paraboliczne obrazy oraz poczucie zagrożenia i niepewności składają się na panoramę literackiego świata Kafki.

Linki zewnętrzne

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
prozaika

Oficjalna strona o Sadequ Hedajacie (po angielsku).

Persian Language & Literature — Sadeq Hedayat.