Sago - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy mączki. Zapoznaj się również z: Sago - wieś w Portugalii.

Pozyskiwanie sago z kłodziny

Skrobia uzyskana z palmy sagowej

Podpłomyki z mączki sagowej i wody

Sago - rodzaj mączki (skrobi) wyrabianej z wnętrza palmy sagowej (Metroxylon sagu). Stanowi podstawę wyżywienia ludności Nowej Gwinei i Moluków. W niektórych innych krajach tropikalnych jest ważnym, lecz nie podstawowym produktem żywnościowym.

Sagowiec podwinięty (Cycas circinalis L.) – gatunek sagowca spotykany w Indiach, na Sri Lance, Malezji i w Indonezji. Spożywanie potraw sporządzanych z nasion tego sagowca wiązane jest z zachorowaniami na neurodegeneracyjną chorobę na wyspie Guam, określaną w języku czamorro lytico albo bodig, ponieważ zawiera on β-metylamino-L-alanine.

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Pozyskiwanie

Pień dorosłej rośliny ścina się, biały rdzeń rozdrabnia się i wypłukuje skrobię przy pomocy wody. Z jednej rośliny otrzymuje się od 200 do 400 kg rdzenia, z czego około 40% stanowi sago. Papkę skrobiową, przecedza się przez sito, krople skapują na gorącą blachę, tworząc okrągłe, twarde "ziarenka", tzw. sago perłowe

Sagownica zwyczajna (Metroxylon sagu (Rottb), nazywana także palmą sagową – gatunek rośliny z rodziny arekowatych. Pochodzi z Moluków i Nowej Gwinei, uprawiana głównie w Azji Południowo-Wschodniej. Roślina ważna gospodarczo, w niektórych krajach pozyskiwane z niej sago stanowi podstawowy produkt żywnościowy.

Kłodziny – wzniesienia o wysokościach ok. 145 m n.p.m. w północnej części Wysoczyzny Łobeskiej, położone w woj. zachodniopomorskim, w powiecie świdwińskim, na obszarze gminy Rąbino.

Wykorzystanie

Sago jest używane albo do pieczenia (podpłomyki) albo mieszane razem z wodą, w wyniku czego powstaje gęsta zawiesina gotowa do spożycia, sago może też być mielone i używane w taki sposób jak mąka ze zbóż. Stosuje się także jako dodatek to zup. Sago zaleca się osobom z problemami żołądkowymi, gdyż jest bardzo lekkostrawne. Skrobia z sago zawiera prawie wyłącznie węglowodany, oraz małe ilości białka, witamin oraz niektórych minerałów.

Moluki (Maluku; Wyspy Korzenne) − grupa wysp we wschodniej części Archipelagu Malajskiego, wchodząca w skład Indonezji. Otoczone są wodami mórz Banda, Seram, Moluckiego i Halmahera. Największe wyspy to Halmahera, Seram i Buru. Wnętrza wysp są górzyste, występują tu także czynne wulkany.

Węglowodany (cukrowce, sacharydy) – organiczne związki chemiczne składające się z atomów węgla, wodoru i tlenu. Są to związki zawierające jednocześnie liczne grupy hydroksylowe, karbonylowe oraz czasami mostki półacetalowe. Ogólnym wzorem sumarycznym węglowodanów jest CxH2yOy lub Cx(H2O)y (znane są jednak węglowodany niespełniające tego wzoru, np. deoksyryboza). Ze względu na liczbę jednostek cukrowych w cząsteczce, węglowodany dzielą się na:

Substytuty sago

Zamienniki sago bywają wyrabiane także z innych gatunków sagowców, głównie w rejonie Pacyfiku - przy czym jest to rzadziej spotykana forma, która ponadto różni się od sago wyrabianego z gatunku Metroxylon sagu. Pozyskiwanie skrobi z sagowców może się wiązać z koniecznością specjalnej obróbki części roślin w celu usunięcia trucizn. Główne gatunki:

Nowa Gwinea (ang. New Guinea, indonez. Irian) – wyspa w zachodniej części Oceanu Spokojnego, w Melanezji. Druga, po Grenlandii, pod względem wielkości wyspa świata. Od zachodu przylega do niej Archipelag Malajski, od wschodu – Archipelag Bismarcka i Wyspy Salomona, a od południa – Australia oddzielona od niej Cieśniną Torresa. Wnętrze wyspy zajmują potężne pokryte lodowcami, wznoszące się na blisko 5000 m n.p.m. Góry Śnieżne.

Portugalia, Republika Portugalska (port. República Portuguesa) – państwo europejskie położone w zachodniej części Europy Południowej na południowym zachodzie Półwyspu Iberyjskiego. Jest najdalej wysuniętym na zachód państwem Europy, od północy i wschodu graniczy z Hiszpanią a od zachodu i południa Portugalię oblewają wody Oceanu Atlantyckiego. Dodatkowo w skład Portugalii wchodzi szereg wysp położonych na Oceanie Atlantyckim, jak Archipelag Azorski (Açores) i Madera (Madeira). Jest członkiem Unii Europejskiej oraz NATO.

Sagowiec podwinięty (Cycas cyrcinalis)

Dioon jadalny (Dioon edule)

Przypisy

↑ Jarmila Mladá, František Procházka: Atlas cizokrajných rostlin, str. 272
↑ Jens Rohwer:Atlas roślin tropikalnych, str. 40
R. Antoszewski: Jak żywić się trucizną.. [dostęp 2012-03-05].
G. L. Laqueur, M. Spatz: Toxicology of Cycasin. W: Cancer Res November 1968 28:2262-2267 [on-line]. Symposium on Carcinogenesis of Plant Origin. [dostęp 2012-03-05].