Sahelantrop - Polski Serwis Naukowy

Sahelanthropus tchadensis – wymarły gatunek ssaka człekokształtnego. Żył około 7 mln lat temu (górny miocen) w Środkowej Afryce. Właściwie nic nie wiadomo o tych istotach poza wyglądem ich czaszek, które odnaleziono w latach 2001–2002 w okolicach jeziora Czad. Czaszki wyglądają podobnie do ludzkich. Płaska twarz, podobne uzębienie, jedynie znacznie mniejsza puszka mózgowa i szerszy rozstaw oczodołów.

Szkliwo (łac. enamelum) - tkanka pokrywająca zębinę w obrębie korony zęba. Zbudowane jest w 96-98% z materii nieorganicznej w postaci kryształów dwuhydroksyapatytu, czego efektem jest niezwykła twardość. Pozostałe 2-4% szkliwa stanowią związki organiczne i woda. Jako jedyna część zęba powstaje z komórek nabłonkowych - ameloblastów (adamantoblastów).

Oczodół (łac. orbita) - jama kostna pomiędzy mózgoczaszką a trzewioczaszką, w której umieszczona jest gałka oczna. Występuje parzyście. Oczodół ma kształt stożka, którego podstawę tworzy wejście do oczodołu. U góry wejście do oczodołu ogranicza brzeg nadoczodołowy kości czołowej, u dołu-szczęka i kość jarzmowa, tworząc brzeg podoczodołowy. Wierzchołek oczodołu, w którym mieści się kanał wzrokowy, skierowany jest do trzonu kości klinowej. Oczodół ograniczają cztery ściany: górna (sklepienie), przyśrodkowa, boczna i dolna (dno). W odcinku przednio-bocznym sklepienia oczodołu znajduje się dół gruczołu łzowego. W pobliżu wejścia do oczodołu na ścianie przyśrodkowej leży dół woreczka łzowego, przechodzi on ku dołowi w kanał nosowo-łzowy.Na dnie oczodołu znajduje się szczelina oczodołowa górna przez którą przebiega nerw wzrokowy , nerwy współczulne oraz tętnica oczna która jest rozgałęzieniem tętnicy szyjnej oraz szczelina oczodołowa dolna której zawartością są żyły oczodołu.Kości tworzące oczodół to: kość czołowa , kość klinowa , kość sitowa , kość łzowa (najmniejsza kość trzewioczaszki) , kość szczękowa , kość podniebienna , kość jarzmowa.

Teoria ewolucji

Sahelanthropus tchadensis mógł być przodkiem człowieka albo szympansa. Można go też uznać za wspólnego przodka ludzi i szympansów.

Opis

Miejsce odkrycia

Holotypem jest okaz TM-266-01-060-1, odnaleziony na stanowisku Tolros-Menalla 266, na pustyni Djurab w Czadzie. Cechy charakterystyczne to: ortognatyczna twarz (cecha bardzo progresywna), duży i ciągły wał nadoczodołowy, obecność małego grzebienia kostnego na szczycie czaszki, do którego przyczepione były mięśnie szczęk, duże zwężenie zaoczodołowe, wąski U-kształtny łuk zębodołowy i duży grzebień karkowy na potylicy, do którego przyczepione były mięśnie karku.

Zęby trzonowe (łac. dentes molares) – rodzaj zębów występujących u ssaków, w tym człowieka – w uzębieniu stałym. Położone są najbardziej z tyłu ze wszystkich zębów jamy ustnej. Górne i dolne zęby trzonowe różnią się znacznie. Posiadają 2 lub 3 korzenie i wiele guzków. Ostatni trzonowiec, często nie występujący i bardzo zmienny, to tzw. ząb mądrości.

Ewolucja (łac. evolutio – rozwinięcie, rozwój) – ciągły proces, polegający na stopniowych zmianach cech gatunkowych kolejnych pokoleń wskutek eliminacji przez dobór naturalny lub sztuczny części osobników (genotypów) z bieżącej populacji.

Sahelpithecus?

Według Milforda H. Wolpoffa, Brigitte Senut i Martina Pickforda zwierzę to jest jedną z mioceńskich małp człekokształtnych, których ewolucja nie miała nic wspólnego z linią homininów, a jest jedynie dowodem ogromnej zmienności wśród małpiej linii rodowej.

Badacze ci wskazują na takie cechy, jak szerokość kłów w zakresie zmienności kłów szympansa i goryla (u samicy), pasmo starcia szkliwa wzdłuż tylnego brzegu sygnalizujące obecność kompleksu tnącego, silnie rozbudowany grzebień karkowy (jak u goryli) oraz brak niezbitych dowodów na fakultatywną bipedię. Michel Brunet (odkrywca) twierdzi, że to najstarszy przedstawiciel hominidów i argumentuje, że na podstawie samych pomiarów niczego nie można dowieść. Ważna jest wielkość względna, a nie bezwzględna i proporcje przedtrzonowców i trzonowców, które są charakterystyczne dla późniejszych hominidów. Budowa kła świadczy o braku kompleksu tnącego (zła interpretacja ekspozycji zębiny), bowiem krawędź tylna jest nieostra, a duży i ciągły wał nadoczodołowy stanowi odpowiedź na naprężenia związane z funkcjonowaniem przednich zębów.

Twarz – przednia część głowy człowieka. Składa się z czoła, brwi, oczu, nosa, policzków, ust i podbródka. Jako najbardziej indywidualna część ciała, jest ważnym elementem tożsamości człowieka - jej zdjęcie znajduje się zazwyczaj w dokumentach takich jak dowód osobisty. Charakterystyczne cechy twarzy są często wyolbrzymiane w karykaturach. Twarz jest również niezbędna do mimiki.

Miocen – najstarsza epoka neogenu. Epoka wielkich przemian geologicznych skorupy ziemskiej. Wypiętrzenie nowych łańcuchów górskich zmieniło cyrkulację powietrza w atmosferze i wód w morzach. Trwał od 23,03 mln do 5,332 mln lat temu.

Zobacz też

Orrorin

odkrycia paleoantropologiczne

Bibliografia

M. Brunet et al. (2002), A new hominid from the Upper Miocene of Chad, Central Africa, Nature 418 (6894) 145–151. DOI:10.1038/nature00879 PDF fulltext. Errata: Nature 418(6899) 801. DOI:10.1038/nature01005 PDF fulltext (ang.)

M. Brunet et al. (2005), New material of the earliest hominid from the Upper Miocene of Chad, Nature 434(6894) 752-755. DOI:10.1038/nature03392 PDF fulltext (ang.)

F. Guy et al. (2005), Morphological affinities of the Sahelanthropus tchadensis (Late Miocene hominid from Chad) cranium, PNAS 102 (52) 18836–18841. DOI:10.1073/pnas.0509564102 PDF fulltext (ang.) Supporting Tables (ang.)

M.H. Wolpoff et al. (2006) An Ape or ”the” Ape: Is the Toumaï Cranium TM 266 a Hominid?, PaleoAnthropology 2006 36–50. PDF fulltext (ang.)

Małpy człekokształtne (Hominoidea) – nadrodzina małp właściwych, obejmująca największe z żyjących współcześnie małp. Współcześnie żyjącymi małpami człekokształtnymi są goryle, szympansy, orangutany i ludzie (tworzące łącznie rodzinę człowiekowatych) oraz gibony.

Kieł (dens caninus, l.mn. kły – dentes canini) – jednokorzeniowy ząb charakterystyczny dla uzębienia heterodontycznego, służący do chwytania, przytrzymywania i rozrywania pokarmu, a także do obrony. Występuje parzyście w dolnym i górnym łuku zębowym. Kły znajdują się za siekaczami i mają zwykle kształt stożkowaty, mało zakrzywionych haków albo, jak u człowieka, całkiem prosty. Są ostre i duże, zwykle wyższe od pozostałych zębów, szczególnie silnie rozwinięte u drapieżnych i świniowatych. U przeżuwaczy nie występują kły górne a dolne upodabniają się do siekaczy.