Salmanasar III - Polski Serwis Naukowy

Salmanasar III (akad. Šulmānu-ašarēd, tłum. "bóg Szulmanu jest pierwszy/największy") – król Asyrii w latach 858–825 p.n.e., syn i następca Aszurnasirpala II oraz kontynuator jego polityki.

Koncepcja polityki wojennej

We wczesnym etapie tworzenia imperium nowoasyryjskiego, za panowania Salmanasara III, pod względem politycznym obszar Asyrii dzielił się na ziemie rdzennie asyryjskie (akad. māt Aššur, tłum. "kraj boga Aszura"), zarządzane przez odpowiedzialnych przed królem namiestników, oraz zdominowane przez nią ościenne państwa (akad. nir Aššur, tłum. "jarzmo Aszura"). Zasadniczym celem polityki militarnej Salmanasara III nie były podboje, lecz rozszerzenie "jarzma Aszura". Kraje zdominowane przez Asyrię zobowiązane były do posłuszeństwa jej królom i wypłacania określonego trybutu. Niewywiązywanie się z tej powinności oznaczało karną wyprawę wojenną celem jej wyegzekwowania oraz ukaranie mieszkańców kraju poprzez politykę terroru.

Tyr (obecny Sur) to miasto w południowym Libanie na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Jego nazwa znaczy "skała". W języku fenickim Ṣur, w akadyjskim Ṣurru, po hebrajsku צור Ṣōr, po grecku Τύρος Týros, po arabsku صور (as)-Ṣūr.
Cylicja (gr. Κιλικία, Kilikia) - historyczna kraina w południowo-wschodniej Azji Mniejszej, obecnie terytorium Turcji. Cylicja dzieliła się na dwie części: Cilicia Trachea i Cilicia Pedias. Cilicia Trachea (asyryjskie Khillaku, od którego pochodzi nazwa Cylicji) była surowym rejonem górskim uformowanym przez góry Taurus. Skaliste przylądki nadawały się znakomicie do budowy naturalnych portów, w których często znajdowali schronienie piraci. W starożytności pokryta gęstym lasem, który dostarczał budulca dla stoczni. Cilicia Pedias leżała we wschodniej części Cylicji i prócz terenów górskich kształtowały ją nadmorskie równiny. Przez Cylicję biegł perski szlak królewski, który łączył Anatolię z Syrią i wybrzeżem cylicyjskim.

mapa państwa asyryjskiego za Salmanasara III (kolor pomarańczowy)

Główne kampanie na zachód

Po wojnie domowej Salmanasar III wznowił wyprawy wojenne poza ziemie Asyrii. Trwałym nabytkiem było aramejskie państwo Bit-Adini nad Eufratem rządzone przez Ahuniego. Podbite zostało dopiero po trzeciej wyprawie, gdy Ahuni wycofał się. Rok później został wraz z rodziną i dobytkiem pojmany i uprowadzony do Aszur. Jego stolica Till Barsip została zamieniona na Kar-Salmanasar (akad. Kār-Šulmānu-ašarēd, tłum. "Port/przystań Salmanasara"). Strzegła ona przeprawy przez Eufrat w kierunku Syrii. Do nowego miasta król sprowadził asyryjskich kolonistów, a wzdłuż rzeki założył kilka warowni: w Nami, Pitru i Mutkinu. Po zabezpieczeniu przeprawy przez Eufrat dotarł do Tyru i aramejskich państewek Syrii, które wraz królem Achabem z Izraela i Fenicją zawiązały pod kierunkiem Adadidri z Damaszku antyasyryjską koalicję. Wojny w Syrii nie przyniosły początkowo królowi sukcesów, a nawet poniósł klęskę pod Karkar w 853 r. p.n.e. Dopiero po śmierci Ben Hadada z Damaszku zdołał rozciągnąć zwierzchnictwo Asyrii nad tą krainą i ściągać z niej kontrybucję, o czym można się dowiedzieć z tzw. Czarnego obelisku.

Aszur-danin-apli (IX w. p.n.e.)- starszy syn krola asyryjskiego Salmanassara III, brat Szamszi-Adada V. Został pominięty przez ojca w sukcesji do tronu asyryjskiego co stało się przyczyną zorganizowania przez niego buntu 27 miast, m.in. Aszur, Niniwy, Arbeli oraz Arraphy. Stary król powierzył spacyfikowanie rejonów objętych rebelią młodszemu synowi Szamszi-Adadowi V.Ośmioletnia wojna domowa (827-819 p.n.e.) jaka wybuchła spowodowana była nie tylko rozłamem w dynastii panującej, ale też zbyt samodzielną polityką wysokich namiestników w ważnych dla imperium prowincjach. W tym okresie szczególnie wpływowy był Dajjan-Aszur, który sam organizował wyprawy wojenne.
Hadadezer (akad. Adad-Idri, w Biblii znany jako Ben-Hadad) – król Aramu-Damaszku, wspominany w Starym Testamencie i źródłach asyryjskich. Panował od ok. 865 p.n.e. do ok. 842 p.n.e. Syn lub wnuk Ben-Hadada I. Według Biblii walczył z królestwem Izraela rządzonym przez Achaba. Podczas pierwszej kampanii oblegał Samarię, jednak nie udało mu się jej zdobyć, natomiast podczas drugiej doznał dotkliwej klęski pod Afek i dostał się do niewoli (1 Krl 20). Jednak zdaniem niektórych biblistów opis tak dotkliwej klęski Aramejczyków odnosi się do czasów późniejszych, okresu rządów Ben-Hadada III w Aramie i Joasza w Izraelu. Wkrótce potem Hadadezer stanął na czele koalicji, która pokonała Asyryjczyków w bitwie pod Karkar. Według źródeł asyryjskich wystawił w niej 1200 rydwanów, 1200 jeźdźców i 20 000 piechoty. W skład koalicji wchodził również Achab. Później jednak walczył z Achabem i pokonał go w bitwie pod Ramot-Gilead, w której król Izraela poległ (1 Krl 22,29-40). Miał również bez powodzenia oblegać Samarię w okresie rządów Jorama (2 Krl 6,24-7,7). Dokonał też reform wewnętrznych, zastępując lokalnych królów-wasali mianowanymi namiestnikami (1 Krl 20,24). Został zamordowany przez jego sługę Chazaela, który przejął tron.

W Azji Mniejszej dotarł do Cylicji, Melitene i Tarsu, do których w ciągu 10 lat zorganizował szereg wypraw. Ponieważ nie pociągnęły ze sobą zmian terytorialnych celem ich zapewne było ściągnięcie trybutu i kontrolę szlaków handlowych. W kronikach Salmanasar III są wzmianki o srebrze i marmurze, jak również o deportacji tysięcy ludzi, głównie Aramejczyków jako siły roboczej do pracy na roli i budowy pałaców.

Esagila, Esangila (sum. Dom o wyniosłej głowie) - świątynia boga Marduka w Babilonie, wzniesiona przy Drodze Procesyjnej, naprzeciwko zigguratu Etemenanki, zwana pałacem nieba i ziemi, siedzibą władzy królewskiej, najważniejsze sanktuarium Babilonii.
Starożytna Syria zajmowała obszar między Morzem Śródziemnym, a rzeką Eufrat oraz między Azją Mniejszą (konkretnie górami Taurus) i Palestyną. Takie ramy terytorialnie przyjmuje się najczęściej w literaturze, z punktu widzenia geograficznego dla tego regionu. Nie są one tożsame z obecnymi granicami państwa syryjskiego.

Za jego panowania pojawia się pierwsza wzmianka o plemionach Medów z wyprawy wojennej w rejon gór Zagros z r. 835 p.n.e.

stela Salmanasara III (tzw. Kurkh Monolith); zbiory British Museum w Londynie.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)