Salomon Isaac, Salomon Isaac zu Pless (ur. ok. 1730 r. – zm. po 1794 r.) – żydowski kupiec, agent handlowy, przedsiębiorca górniczy działający w Brabancji i na Górnym Śląsku, od 1779 r. wyższy urzędnik nowo powstałego pruskiego urzędu górniczego w Tarnowskich Górach, jeden z twórców podwalin śląskiego górnictwa i hutnictwa.

Biografia

Pradopodobnie pochodził z rodziny Izaak-Tietzow, która z Awinioniu poprzez Holandię przywędrowała do Niemiec. Salomon Isaac podawany jest w różnych źródłach jako Isaac z Brabantu (bo najprawdopodobniej właśnie z Brabancji pochodziła jego rodzina i tam urodził się on sam), Isaac zu Pless (pol.: Isaac pszczyński) - bowiem stamtąd pochodzą pierwsze szersze informacje o jego pobycie na ziemiach śląskich - w 1765 roku uzyskał, jako Żyd, zgodę na osiedlenie sie w Pszczynie lub Izaac bytomski (co wiąże się z jego osiedleniem się w tym mieście pod koniec życia).

W latach 50. XVIII w. działał na pograniczu Belgii i Niderlandów, zarządzając tam kopalnią. W latach 1761 – 1765 był w Wieliczce agentem handlowym pośredniczącym w handlu solą. W 1765 r. dzięki interwencji króla Prus, Fryderyka II Wielkiego (od 1678 r. w mieście obowiązywał zakaz osiedlania się Żydów), kupił dom i osiedlił się w Pszczynie. Dysponując królewskim Shutz un Handels Privileg (pol.: Generalnym Przywilejem Ochrony i Handl) zajął się handlem miejscowym suknem, eksportując je do Małopolski i dalej na wschód i południe, aż do Turcji.

W 1779 r. działał na ziemi bytomskiej. W tym roku rozpoczął współpracę z Fryderykiem Antonim, baronem von Heynitz w zakresie odnowienia wydobycia rud ołowiu i srebra w rejonie Tarnowskich Gór (Strzybnica) i Piekar Śląskich. W tym samym roku pruski minister do spraw Śląska, Karl Georg von Hoym, powołał go na stanowisko przysięgłego górniczego (niem. Berggeschworene) w obejmującej cały Górny Śląsk deputacji górniczej (później urzędu górniczego) z Tarnowskich Gór, powierzając mu nadzór nad kopalniami ołowiu, srebra i żelaza. W latach 80. XVIII wiku odkrył złoża węgla kamiennego koło Niewiadomia, Czernicy i Czerwionki, za co otrzymał od barona Heynitza wynagrodzenie w wysokości 100 talarów. Isaac współpracował z hrabią Fryderykiem Redenem. W marcu 1789 r. został mianowany przez Redena na górmistrza, ze stałą pensją, i został skierowany do pracy w Gliwicach, a w listopadzie tego roku otrzymał specjalny nadzór nad kopalniami węgla kamiennego. W 1790 roku lokalizuje płytko zalegające pokłady węgla kamiennego pomiędzy wsiami Zabrze a Łagiewnikami, co zaowocowło powstaniem w 1791 kopalń Königin Luise oraz Prinz Karl von Hessen. Następnie ciągu niespełna dwóch lat na terenie pomiędzy Bytomiem a Pszczyną i Czerwionką oraz między Gliwicami a póżnieszym Königshütte odkrył szereg płytko zalegających pokładów węgla kamiennego, które dały początek górnictwu węgla kamiennego na Górnym Śląsku. Po 1791 r. Salomon Isaac, już jako właściciel kilku kopalń i hut osiadł w Bytomiu. Później nie mamy już o nim żadnych pewnych informacji. Istnieje przypuszczenie, że w latach 1792 – 1794 (lub 1975) pełnił przez jakiś czas najwyższą funkcję w pruskiej państwowej hierarchii górniczej na Śląsku – starosty górniczego.

Salomon Isaac jest jedną z ważniejszych, lecz na pewno najmniej znaną postacią związaną z historią górnośląskiego górnictwa i hutnictwa. Jego działalność wywarła znaczący wpływ na uprzemysłowienie Pszczyny, okolic Rybnika, Piekar Śląskich, Tarnowskich Gór, na narodziny Królewskiej Huty czyli dzisiejszego Chorzowa, rozwój górnictwa i hutnictwa Świętochłowic, Bytomia, Rudy Śląskiej oraz Zabrza, zwłaszcza zaś takich zakładów jak: kopalnia Friedrich (później ZGH Orzeł Biały), Hoym (obecnie Rydułtowy-Anna), Königin Luise (obecnie Skansen Górniczy Królowa Luiza), Książę Karol Heski (później Król) i związanej z nią Königshütte (później Huta Kościuszko), a także Friedenshütte (później Huta Pokój).

Bibliografia

Adler Roman: Wkład Salomona Isaaca z Pszczyny w uprzemysłowienie Górnego Śląska, w: Miesięcznik WUG nr 10/2007, s. 38-45.

Przypisy