Salut - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy radzieckich stacji kosmicznych. Zapoznaj się również z: Salutowanie (oddawanie honorów).

Logo programu Salut

Salut (Салют) to seria radzieckich stacji kosmicznych, konstruowanych w latach 70. i 80. dwudziestego wieku. Konstrukcja stacji była stosunkowo prosta - składały się z pojedynczego modułu, wynoszonego na orbitę jednym startem rakiety nośnej. Program znano również jako DOS (ros. Dołgowriemiennaja Orbitalnaja Stancija - Długoczasowa Stacja Orbitalna).

Mir (ros. Мир, po polsku pokój) – zbudowana przez Związek Radziecki załogowa stacja orbitalna, która od wystrzelenia jej pierwszego modułu w 1986, do jej kontrolowanej deorbitacji w 2001, okrążała Ziemię poruszając się po niskiej orbicie okołoziemskiej. W pierwszych latach swojego istnienia Mir był używany tylko przez Związek Radziecki i współpracujące z nim państwa w ramach programu Interkosmos. Po rozpadzie ZSRR na stację zaczęli latać również astronauci innych narodowości, w tym ze Stanów Zjednoczonych.

Kosmos 557 (ros. Космос 557) – radziecki sztuczny satelita Ziemi, niedoszła stacja kosmiczna programu Salut. Początkowo miał zostać nazwany Salut 3, jednak z powodu awarii podczas wejścia na orbitę otrzymał oznaczenie Kosmos 557. Satelita wystartował 3 dni przed lotem Skylab 1.

Opis stacji

Pod nazwą Salut wysyłano dwa typy stacji: cywilne Zarja (ros. zorza) oraz wojskowe Ałmaz (ros. diament).

Salut 1 (DOS 1)

Salut 1 był pierwszą stacją orbitalna w historii, wyniesioną na orbitę 19 kwietnia 1971. Jej pierwsza załoga, na pokładzie pojazdu Sojuz 10, nie mogła dostać się na jej pokład ze względu na awarię mechanizmu dokującego. Załoga druga, na pokładzie kapsuły Sojuz 11, spędziła na jej pokładzie 23 dni. Niestety awaria systemu wyrównywania ciśnienia w kapsule doprowadziła do śmierci wszystkich trzech kosmonautów na pokładzie podczas lądowania. Stacja weszła w atmosferę Ziemi 11 października 1971.

Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Salut 6 (ros. Салют-6) – radziecka stacja orbitalna, ósma z wszystkich stacji programu Salut. Została wyniesiona na orbitę 29 września 1977 za pomocą rakiety Proton K z kosmodromu Bajkonur w ZSRR (obecnie Kazachstan). Była to pierwsza stacja, którą odwiedzili ludzie spoza USA czy ZSRR (loty programu Interkosmos, głównie obywateli państw członkowskich Układu Warszawskiego), a także pierwszy cel statku zaopatrzeniowego Progress. Stację zdjęto z orbity za pomocą bezzałogowego statku Kosmos 1267 w dniu 29 lipca 1982.

Salut 2 (Ałmaz 1)

Salut 2, wystrzelony 3 kwietnia 1973, stanowił w rzeczywistości prototyp ściśle tajnej stacji kosmicznej Ałmaz - oznaczenie Salut nadano, aby ukryć jej prawdziwe przeznaczenie. Mimo udanego startu, po dwóch dniach na orbicie pozbawiona załogi stacja zaczęła tracić ciśnienie i wymknęła się spod kontroli. Przyczyną awarii było prawdopodobnie trafienie odłamkiem z ostatniego stopnia rakiety Proton, który wybuchł wkrótce po wyniesieniu stacji na orbitę.

DOS-7: główny moduł radzieckiej (od 1992 rosyjskiej) stacji kosmicznej Mir, umieszczonej na niskiej orbicie okołoziemskiej w latach 1986-2001, zbudowany przez Zakłady Chruniczewa w Moskwie. Początkowo planowany jako kolejna stacja programu Salut, został modułem bazowym znacznie większej stacji Mir. Na potrzeby modułu, jak i całej stacji, opracowano pojazdy Sojuz TM i Progress M.

Sojuz 11 (kod wywoławczy Янтарь - Jantar) druga planowana wizyta na pierwszej stacji kosmicznej świata, Salut 1. Pojazd, z kosmonautami Wołkowem, Dobrowolskim i Pacajewem na pokładzie, wystrzelono z kazachskiego kosmodromu Bajkonur 6 czerwca 1971.

Stację Salut oznaczoną DOS 3, której nazwę przejęła stacja Ałmaz, wyniesiono na orbitę 11 maja 1973 roku, trzy dni przed startem amerykańskiej stacji Skylab. Błąd w oprogramowaniu stacji, pozostającej w tym momencie poza zasięgiem radzieckiej kontroli lotu, doprowadził do odpalenia silników korekcyjnych stacji, które kontynuowały pracę aż do całkowitego wyczerpania paliwa. Ponieważ stacja znajdowała się już na orbicie i została wychwycona przez zachodnie radary, władze radzieckie ogłosiły, że pojazd był satelitą o nazwie Kosmos 557. Stacja spłonęła w atmosferze w tydzień po starcie.

Sojuz 30 (ros. Союз 30) – piąta udana misja załogowa pojazdu Sojuz na stację Salut 6. Lot został zorganizowany w ramach międzynarodowego programu badań kosmicznych Interkosmos.

Interkosmos (Intercosmos) – radziecki program kosmiczny utworzony na przełomie lat 60. i 70. XX wieku. Program ten miał na celu umożliwienie partycypacji państwom socjalistycznym w eksploracji kosmosu. Większość misji była załogowa, aczkolwiek częścią programu były także satelity bezzałogowe. W ramach programu Interkosmos zbudowano i obsługiwano stację orbitalną Mir.

Salut 3 (Ałmaz 2)

Salut 3 został wystrzelony 25 czerwca 1974. On także należał do wojskowego programu Ałmaz. Stacja posłużyła do testów czujników rozpoznawczych i kamer. 24 stycznia 1975 roku przeprowadzono na orbicie testy działka pokładowego Nudelmann o kalibrze 23 mm (niektóre źródła twierdzą, że było to działko Nudelmann NR-30 o kalibrze 30 mm). Kosmonauci uzyskali pozytywne wyniki w strzelaniach na odległości od 500 do 3000 metrów. Podczas prób zniszczono satelitę - cel. Następnego dnia rozpoczęto wprowadzanie stacji w atmosferę. Stację odwiedziła tylko jedna z trzech planowanych załóg, przywieziona na pokładzie kapsuły Sojuz 14.

Salut - nazwa złotej monety francuskiej z przełomu XIV-XV wieku. Wagowo odpowiadała 3,85 g czystego złota. Nazwa pochodzi od łac. saluto - pozdrowić, co związane było z występującą na awersie postacią archanioła Gabriela pozdrawiającego Maryję.

Sojuz 14 (kod wywoławczy Беркут - orzeł przedni) przetransportował kosmonautów Jurija Artiuchina i Pawła Popowicza na stację kosmiczną Salut 3. Misja stanowiła część radzieckiego programu Ałmaz, mającego na celu oszacowanie możliwości wojskowego wykorzystania załogowych lotów kosmicznych. Wojskowa natura misji nie była oczywiście oficjalnie ogłoszona przez władze radzieckie.

Salut 4 (DOS 4)

Stację Salut 4 wyniesiono na orbitę 26 grudnia 1974 roku. Stanowiła wierną kopię stacji DOS 3, lecz w przeciwieństwie do niej, misja Saluta 4 zakończyła się sukcesem. Na jej pokładzie przebywały trzy załogi, wyniesione przez kapsuły Sojuz 17, 18 i 21. Jedna z załóg spędziła na pokładzie 63 dni.

Salutowanie – oddawanie honorów, gest, polegający na dotknięciu palcami do czapki lub głowy względnie uniesieniu ręki (salut rzymski, pozdrowienie skautowe), używany w wojsku, a także w służbach i organizacjach paramilitarnych do pozdrowienia i oddania honorów.

NR-30 — (ros. НР–30 od Nudelman-Richter) radzieckie automatyczne działko lotnicze kalibru 30 mm, szeroko używane jako uzbrojenie strzeleckie samolotów radzieckich i państw Układu Warszawskiego. Działko skonstruowane przez A. E. Nudelmana i A.A. Richtera jako powiększona wersja działka NR-23 zostało wprowadzone do uzbrojenia w 1954 roku.

Salut 5 (Ałmaz 3)

Stację Salut 5 wyniesiono na orbitę 22 czerwca 1976. Stanowiła trzecią i ostatnią stację programu Ałmaz. Odwiedziły ją dwie załogi - na pokładzie Sojuza 21 i Sojuza 24.

Salut 6 (DOS 5)

Salut 6, wystrzelony 29 września 1977, mimo zewnętrznego podobieństwa do poprzedników stanowił przełom w projektowaniu stacji kosmicznych. Wyposażony był w drugi port cumowniczy, dzięki któremu stację mogły odwiedzać automatyczne pojazdy transportowe Progress, dostarczające na pokład paliwo i zaopatrzenie. Stację odwiedziło 5 załóg długoterminowych i 11 krótkoterminowych, w tym kosmonauci z krajów Układu Warszawskiego w ramach programu Interkosmos. Już pierwsza załoga stacji ustanowiła rekord długości pobytu na orbicie, przebywając na stacji przez 96 dni. Najdłuższy czas pobytu na pokładzie Saluta 6 to 185 dni. Jednym z kosmonautów, którzy odwiedzili tę stację był pierwszy Polak w kosmosie, Mirosław Hermaszewski, który brał udział w misji Sojuz 30 w 1978 roku. Po zakończeniu załogowych wypraw na pokład stacji przeprowadzono z jej wykorzystaniem test dokowania ciężkiego modułu TKS, opracowanego w oparciu o niewykorzystane elementy programu Ałmaz.

Kosmonauta, z ang. astronauta oraz tajkonauta lub yuhangyuan (chiń. kosmiczny nawigator (podróżnik)) – osoba odbywająca loty kosmiczne lub przygotowania do odbywania takich lotów.

Salut 1 - pierwsza stacja kosmiczna, jaka znalazła się na orbicie okołoziemskiej. Należała do serii stacji wyniesionych w ramach radzieckiego programu Salut.

Salut 7 (DOS 6)

Model stacji kosmicznej Salut 7

Salut 7, bardzo zbliżony konstrukcyjnie do Saluta 6, wystrzelono 19 kwietnia 1982 roku. Odwiedziło go 6 ekspedycji długoterminowych i 4 krótkoterminowe. Poza eksperymentami prowadzonymi na pokładzie stacji, wykorzystano ją do dalszych testów technik dokowania ciężkich modułów stacji, nazywanych ciężkimi modułami Kosmos. Próby te były niezbędne do budowy (projektowanej) modułowej stacji Mir.

Stacja orbitalna, stacja kosmiczna – sztuczny satelita Ziemi zaprojektowany w taki sposób, aby ludzie mogli w nim mieszkać przez wiele tygodni czy miesięcy. Po raz pierwszy koncepcja "stacji międzyplanetarnej" została zaproponowana przez rosyjskiego uczonego Konstantego Ciołkowskiego.

Misja Sojuz 24 (kod wywoławczy Терек - Terek) miała za zadanie połączenie ze stacją Salut 5. Załoga miała zbadać stan atmosfery na stacji i ustalić, czy rzeczywiście obecność toksyn w atmosferze stacji odpowiadała za problemy załogi misji Sojuz 21.

DOS 7

Kolejny projekt programu Salut, podobny budową do poprzednich dwóch stacji, jednak wyposażony w sześć portów cumowniczych, został wyniesiony w kosmos w 1986 roku i stał się modułem bazowym znacznie większej stacji orbitalnej Mir. Stacja była rozbudowywana przez kolejne 10 lat i służyła kosmonautom do 2001 roku.

Sojuz 17 (kod wywoławczy Зенит - Zenit) przetransportował kosmonautów Gieorgija Grieczko i Aleksieja Gubariewa na stację kosmiczną Salut 4, gdzie pozostali przez miesiąc, wykonując serię badań astrofizycznych. Testowane było pasywne złącze cumownicze.

Sojuz 18 (kod wywoławczy Кавказ - Kaukaz) wyniósł kosmonautów Piotra Klimuka i Witalija Siewastjanowa na pokład stacji kosmicznej Salut 4, na pokładzie której pozostali przez 63 dni.

Radzieckie i rosyjskie stacje kosmiczne

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Program Salut

Sojuz

Salut (moneta)