Salvador - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 12°59′S 38°31′W / -12.983, -38.517

Ten artykuł dotyczy miasta w Brazylii. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tej nazwy.

Salvador da Bahia – Salvador, Bahia, trzecie co do wielkości (po São Paulo i Rio de Janeiro) miasto we wschodniej Brazylii. Historyczna, pełna nazwa miasta to São Salvador da Baía de Todos os Santos (Święty Wybawca z Zatoki Wszystkich Świętych), gdyż miasto leży nad Zatoką Wszystkich Świętych. Stolica stanu Bahia, ważny port nad Oceanem Atlantyckim. Miasto było do 1763 roku stolicą portugalskiej Brazylii. Nazwa Bahia do połowy 20 wieku była zamiennikiem nazwy miasta. Jest tu siedziba arcybiskupa, są dwa uniwersytety, instytut kakao, ogród zoologiczny i botaniczny. Jest uznanym międzynarodowo centrum handlowym i gospodarczym z rafinerią ropy naftowej, przemysłem przetwórstwa bawełny, tytoniu, kakao i cukru. Salvador jest położony na różnych poziomach łańcucha górskiego, który dzieli miasto na tzw. miasto górne (cidade alta) i o 70m niżej położone miasto dolne (cidade baixa). Z jednej do drugiej części miasta można się dostać używając windy Lacerda, miejskiej kolejki linowej Plano Inclinado Gonçalves lub jednej z wielu linii autobusowych.

Gilberto Gil, właśc. Gilberto Passos Gil Moreira (ur. 26 czerwca 1942 w Salvadorze) – brazylijski pieśniarz, gitarzysta i kompozytor, od 2003 do 2008 minister kultury w Brazylii w rządzie Luiza Inácio Luli da Silva.
UNESCO (ang. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization; Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury; łac. unesco – łączę się w jedno) – organizacja wyspecjalizowana ONZ, której podstawowym celem jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka, bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię.

Historia

Mapa Historyczna (ok. 1888).

W 1501 Amerigo Vespucci żeglował wydłuż wybrzeża Ameryki Południowej z północy na południe. 1 listopada zszedł na ląd w Salvadorze i nadał zatoce nazwę zgodną z kalendarzem. Już na długo przed otrzymaniem praw miejskich, region Salvadoru został w 1510 r. zasiedlony przez załogę francuskiego statku. Należał do niej również Diogo Álvares, słynny Caramuru ("syn grzmotu"-zyskał posłuch wśród Indian za pomocą broni palnej). W 1534 r. zbudowano tu kaplicę "Naszej Kochanej Pani Litościwej", bo mieszkał tam Diogo Álvares i jego żona Catarina Paraguaçu. W 1536r dotarł tu Portugalczyk Francisco Pereira Coutinho, któremu król Portugalii El-Rei Dom Jan III Aviz obiecał oddać ten teren w posiadanie. Obszar ten znajduje się mniej więcej w dzisiejszej dzielnicy Barra. Mieszkający tam Indianie wielokrotnie wzniecali rewolty przeciw Coutinho, bo traktował ich okrutnie i niesprawiedliwie. Nastąpiła ucieczka i odwrót, a w końcu Indianie zabili go i w czasie wielkiego festynu zjedli.

Capoeira – wywodząca się z tradycji afrykańskiej i brazylijskiej sztuka walki, której formy są rytmiczne, akrobatyczne i skupiają się na kopnięciach. Istotą capoeiry są elementy tańca wpływające na płynność i nieprzewidywalność ataków.
Mestre Bimba, właśc. Manuel dos Reis Machado (ur. 23 listopada 1900 w mieście Salvador, zm. 5 lutego 1974) był mistrzem brazylijskiej sztuki walki Capoeira.

Salvador został założony 29 marca 1549 roku przez Tomé de Sousa. Na rozkaz króla Portugalii zbudowano tu twierdzę São Salvador. Z Tomé de Sousa dotarło do miasta ponad tysiąc Portugalczyków. Między nimi pierwsi jezuici: Manuel de Nóbrega, João Aspilcueta Navarro, Leonardo Nunes i inni. W 1551 roku pierwszym biskupem Brazylii został Dom Pedro Fernandes Sardinha. Wkrótce popadł on w konflikt z jezuitami. To doprowadziło do podziału społeczności miasta na dwa obozy: biskupa Sardinha i Dom Álvaro, zarządcy kolonialnego regionu. Biskup został więc wezwany na dwór portugalski, by przedstawić tam sprawę sporu. W czasie podróży jego statek rozbił się w pobliżu Cururipé i zatonął. Biskup uratowany od utonięcia, wraz z innymi rozbitkami, dostał się w ręce Indian Caeté, którzy wkrótce zabili go i zjedli jego ciało.

Kolendra (Coriandrum L. 1753) – rodzaj roślin z rodziny selerowatych. Liczy 2 gatunki, pochodzące prawdopodobnie z zachodnich części obszaru śródziemnomorskiego. Gatunkiem typowym jest Coriandrum sativum L..
Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza "Morze Atlasa".

W latach 1598, 1624-1625 i 1638 Salvador był krótko zajęty przez Holendrów. Do 1763 roku miasto było stolicą portugalskiej Brazylii.

W XVII wieku głównym towarem eksportowym był cukier.Dzięki niewolnikom sprowadzanym z Afryki, do roku 1650 Salvador da Bahia był największą metropolią na półkuli południowej. Jedno z większych powstań niewolników wywołali muzułmańscy niewolnicy w 1835 r. Pierwotny rozkwit miasta skończył się wraz z chwilą przeniesienia stąd stolicy do Rio de Janeiro. Do tego czasu Salvador był kolonialnym centrum administracyjnym Brazylii.

Skorupiaki (Crustacea) – podtyp stawonogów, w większości wodnych. Wiele gatunków wchodzi w skład planktonu. Znanych jest ponad 50 tysięcy gatunków.
Brazylijski Instytut Geograficzno-Statystyczny (port. Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística) jest instytucją działającą na terenie Brazylii odpowiedzialną za informacje statystyczne, geograficzne, kartograficzne, geodezyjne i o środowisku naturalnym w tym kraju . Za pośrednictwem IBGE co 10 lat następuje spis ludności oraz zbierane są dane na temat literatury, edukacji, a także poziomu higieny ludności. Główna siedziba IBGE obecnie znajduje się w Rio de Janeiro.

Pelourinho

Pelourinho.

Do Salvadoru trafiała większa część z ok. 5 milionów Afrykanów, których jako niewolników przywieźli Portugalczycyz z Afryki Zachodniej. Byli oni sprzedawani na centralnym targu niewolników Pelourinho (pol. pręgierz). Pelourinho było częścią targu niewolników, gdzie odbywały się biczowania. Niewolnicy musieli pracować na okolicznych plantacjach i polach trzciny cukrowej, tzw. Recôncavo.

Bahía – jest jednym z 26 stanów Brazylii, (+ Dystrykt Federalny) położonym w środkowowschodniej części kraju. Od północy graniczy ze stanem Pernambuco, od zachodu ze stanami Piauí, Tocantins i Goiás, południa ze stanami Minas Gerais i Espírito Santo, a wschodnią granicę wyznacza Ocean Atlantycki.
Fasola (Phaseolus L.) – rodzaj roślin jednorocznych lub bylin należący do rodziny bobowatych. Pochodzi z Ameryki Południowej i do Europy dotarła po odkryciu Ameryki przez Krzysztofa Kolumba. Do rodzaju tego, liczącego ponad 30 gatunków, należą jedne z ważniejszych roślin uprawnych. W Polsce nie rosną dziko, wyłącznie jako rośliny uprawne. Gatunkiem typowym jest Phaseolus vulgaris.

Przy Pelourinho można podziwiać kościół Igreja do Rosário dos Pretos (Różańca Czarnych). Swego czasu niewolnicy mogli brać udział w mszach tylko w nim. Po zniesieniu niewolnictwa w 1888, plac ten zaczął przyciągać wszelakich artystów: filmowców, muzyków, malarzy i pisarzy. W ten sposób powstało jedno z bardziej cenionych do dziś centrów kulturalnych. Jednak bardzo długo Pelourinho podupadało stając się miejską fawelą. Ludzie mieszkali tu w skrajnych warunkach. Od 1991 r. przesiedlano ich do nowych osiedli wokół miasta, a Pelourinho z okolicznymi uliczkami poddano gruntownej renowacji. Znów pojawiły się tu hoteliki, restauracje , szkoły tańca i capoeiry. Rekonstrukcja nie mogła odbyć się jednak zbyt wiernie, gdyż wiele budynków popadło w całkowitą ruinę, pozostały jedynie ich fasady.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.
Pieprz (Piper L.) – rodzaj roślin z rodziny pieprzowatych (Piperaceae). Należą do niego liczne gatunki (według niektórych klasyfikacji ponad 700) występujące na obszarach o klimacie równikowym i zwrotnikowym. Największe znaczenie użytkowe ma pieprz czarny, z nasion którego wytwarzana jest popularna przyprawa. On też jest gatunkiem typowym.

Kultura

Capoeira w Salvadorze.

Również dzisiaj są widoczne wpływy afrykańskie na kulturę Salvadoru. Odczuwalne jest to przede wszystkim w języku, który przejął wiele afrykańskich słów, jak również w religii – Candomblé, gdzie bóstwa z Afryki połączyły się katolicyzmem. I tak np. katoliccy święci znaleźli swoje odpowiedniki w tzw. Orixá, odmianie afrykańskich bóstw.

Adriana Lima, właściwie Adriana Francesca Lima (ur. 12 czerwca 1981 w Salvador, Bahia), brazylijska supermodelka. Adriana ma francuskie, portugalskie, amerykańskie i karaibskie korzenie.
Kanibalizm – praktyka zjadania osobników własnego gatunku, dość rozpowszechniona w naturze. Występuje u owadów, pajęczaków, ryb, płazów, ptaków, a także niektórych ssaków. Może się nasilić ze względu na zbytnie zagęszczenie populacji lub w następstwie głodu. Do najbardziej znanych gatunków praktykujących kanibalizm należy modliszka.

Również Capoeira jest spadkiem z czasów niewolnictwa, a Salvador stanowi centrum tej sztuki walki.

Bardzo zróżnicowana kuchnia stanu Bahia zyskała opinię najlepszej w Brazylii

Salvador jest miastem z którego wywodzi się capoeira

Karnawał

Największy na świecie karnawał w Salvadorze.

Karnawał w Salvadorze jest największym ulicznym karnawałem na świecie. Trwa 6 dni i nocy. Święto to, reklamowane hasłem „Bahia: maior explosão de alegria“ (Bahia: największy wybuch radości), rozpoczyna się w czwartek wieczorem przed Środą Popielcową. Burmistrz przekazuje klucze do bram miasta grubemu Rei Momo, królowi karnawału. Aż do środy popielcowej półtora miliona ludzi bawi się na ulicach. 19 kilometrów ulic wzdłuż promenady nadbrzeżnej oraz centrum zamyka się dla głównego pochodu. Ciężarówki z potężnym nagłośnieniem, wielkości kontenera (tzw."trios electricos"), jadą przez miasto. Na górnej platformie znajduje się scena z muzyką na żywo, której fani maszerują obok ulicami i tańczą. Wielu znanych muzyków z Salvadoru uczestniczy w tym święcie: Olodum, Daniela Mercury, Ivete Sangalo. Drugi pochód wije się ciasnymi ulicami starego miasta Pelourinho. Ponieważ tylko niewielu ludzi jest poprzebieranych, kilkutysięczna rzesza członków Blocos de Trio (związków białych wyższych warstw społecznych) szczególnie wyróżnia się na tle tłumu.

Orzech ziemny, orzech arachidowy, fistaszki, orzacha (Arachis hypogaea L.) – gatunek roślin z rodziny bobowatych. Nie występuje w naturze, jedynie w uprawie. Jest często uprawiany w krajach tropikalnych i subtropikalnych. We florze Polski efemerofit.
Esperanto (pierwotnie Lingvo Internacia – "język międzynarodowy") – najbardziej rozpowszechniony na świecie międzynarodowy . Jego nazwa pochodzi od pseudonimu "Dr. Esperanto", pod którym żydowski lekarz Ludwik Zamenhof opublikował w 1887 podstawy języka. Miał on cel stworzenia neutralnego i łatwego do nauki języka, przydatnego do międzynarodowej komunikacji, nie mającego jednak zastąpić innych, narodowych języków.

Kuchnia

Kuchnia uliczna w Pelourinho.

Kuchnia stanu Bahia zdradza wyraźne wpływy afrykańskie. Do jej podstawowych produktów należą olej palmowy Dendê, mleko kokosowe, krewetki i małże, przyprawy regionalne jak pieprz i zielona kolendra. Do typowych potraw należą:

Vatapá ([vataˈpa]) – rodzaj gotowanego purée z suszonych i świeżych raków i kawałków ryb oraz orzechów nerkowca Nanercz zachodni (Cashew), orzeszków ziemnych,cebuli, śweżej kolendry, śweżego imbiru, oleju palmowego, fasoli i mleka kokosowego. Potrawę serwuje się z rodzajem papki z mąki ryżowej i mleka kokosowego, przypawionej pieprzem.

Moqueca ([moˈkɛkɐ]) – rodzaj gęstej zupy z ryb (de peixe), ośmiornicy (de lula) lub suszonych ryb (de bacalhau) i mleka kokosowego, oleju palmowego, kolendry, pietruszki, pomidorów, czerwonej papryki, czosnku i cebuli. Do tego podaje się ryż i sos pieprzowy.

Acarajé ([akaɾaˈʒɛ] ) – kulki z musu fasolowego i raków, smażone na głębokim oleju palmowym. W Salvadorze dostąpne prawie na każdym rogu ulicy.

Sarapatel – świeża krew gotowana z wieprzową lub baranią wątrobą i sercem oraz pomidorami, papryką i cebulą.

Carurú – raki w kombinacji z ostrym sosem z czerwonej papryki i okry.

Churrasco ([ʃuˈʁasku]) – obok Feijoada ulubiona potrawa Brazylijczyków nie tylko z Bahia. Wołowina i inne mięsa pieczone na ruszcie. Do tego sos winegret z drobno krojonymi pomidorami i cebulą.

Bossa nova (port. "nowa fala") jest stylem muzyki brazylijskiej spopularyzowanym przez Antônio Carlosa Jobima, Viniciusa de Moraesa i João Gilberto. Ten rodzaj muzyki po raz pierwszy został usłyszany w formie nagrania Chega de Saudade w 1958 – piosenki napisanej przez Antônio Carlosa Jobima, która została wydana jako singel. Jakiś czas później (1959) pod tym samym tytułem został wydany album Gilberto.
Moqueca – brazylijska potrawa, której główne składniki stanowią owoce morza, zanurzone w sosie przyrządzonym na bazie oleju z trzciny cukrowej, mleka kokosowego i niewielkiej ilości cebuli, pomidorów, papryki. Serwowana w żeliwnych kociołkach podgrzewanych od spodu, podawana z dodatkiem manioku, doprawionego masłem lub słoniną.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)