Samoa Amerykańskie - Polski Serwis Naukowy

Samoa Amerykańskie (Terytorium Samoa Amerykańskiego; ang. American Samoa, Territory of American Samoa; samoa. Amerika Samoa lub Samoa Amelika) – terytorium nieinkorporowane USA zajmujące wschodnią część Wysp Samoa oraz atol Swains na Oceanie Spokojnym. Zachodnią część wysp zajmuje niepodległe państwo Samoa (dawne Samoa Zachodnie).

Polinezyjczycy są rdzenną ludnością Polinezji, zamieszkują także niektóre wyspy Melanezji i Mikronezji. Posługują się językami polinezyjskimi. Podstawą gospodarki jest rybołówstwo i rolnictwo, w mniejszym zakresie także chów zwierząt. Struktura społeczna opiera się na podziale na warstwy (arystokracja, rolnicy, rybacy, rzemieślnicy, niewolnicy).
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Ustrój polityczny

Terytorium nieinkorporowane USA. Jest demokracją parlamentarną z własną konstytucją ustanowioną w 1966. Władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament, a wykonawczą rząd, na którego czele stoi gubernator wybierany w wyborach powszechnych. Terytorium administrowane jest przez amerykański Urząd Spraw Wyspiarskich (ang. Office of Insular Affairs) przy Departamencie Zasobów Wewnętrznych.

Samoańczycy - rdzenna ludność Wysp Samoa, odłam Polinezyjczyków. W 1991 roku ich liczebność wynosiła 327 tys., z czego 186 tys. zamieszkiwało państwo Samoa (wówczas pod nazwą Samoa Zachodnie), a ok. 49 tys. Samoa Amerykańskie. Pozostałe 90 tys. Samoańczyków stanowili emigranci (głównie na Nowej Zelandii, mniejsze skupiska także w USA i Australii). Samoańczycy posługują się językiem samoańskim z rodziny polinezyjskiej oraz językiem angielskim. Ich przodkowie osiedlili się na Wyspach Samoa w II tysiącleciu p.n.e. Przez wieki Samoa było jednym z ważniejszych ośrodków kultury polinezyjskiej.
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Od 1980 Samoa Amerykańskie ma prawo wyboru delegata do Izby Reprezentantów Stanów Zjednoczonych, który nie posiada prawa głosu w głosowaniach plenarnych, jednakże korzysta z innych przywilejów reprezentanta (m.in. udział w komisjach).

Geografia

Samoa Amerykańskie (z wyjątkiem wyspy Swains) wchodzi w skład Archipelagu Samoa (pod nadzorem rządu amerykańskiego znajdują się wyspy położone na wschód od 171°W. Największą z nich jest Tutuila, którą dzieli 80 km od Upolu – najbliższej wyspy w zachodniej, niepodległej części archipelagu. W odległości 97 km na wschód od Tutuili leży grupa wysp Manu'a, w której skład wschodzą Ta'u, Ofu i Olosega. Odleglejsze są niewielkie koralowe atole: bezludny Rose, położony 400 km na wschód od Tutuili, a także Swains – 450 km na północny zachód od niej, należący już do archipelagu Tokelau.

Reprezentacja Samoa Amerykańskiego w piłce nożnej, członkiem FIFA i OFC została w 1998. Jest to jedna z najsłabszych drużyn na świecie, w rankingu FIFA niezmiennie zajmuje ostatnie miejsce (ex aequo z kilkoma innymi zespołami).
Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma – "Nauka Przebudzonego") – system filozoficzno-etyczny uznawany przez wielu ludzi za religię, rzadziej za psychologię. Założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Jako religia buddyzm zalicza się do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.

Wnętrza głównych wysp – Tutuili i grupy Manu'a – stanowiących pozostałości wygasłych wulkanów są górzyste. Najwyższe wzniesienie – Lata (966 m n.p.m.), znajduje się na wyspie Ta'u. Tam też leży najlepiej zachowany wulkan (Judds Crater) z kalderą o 9-kilometrowej średnicy.

Wyspy

Samoa Amerykańskie stanowi siedem wysp, z których największą jest Tutuila.

Pochrzyn, jams, ignam (Dioscorea L.) – rodzaj wieloletnich pnączy z bulwiastymi kłączami. Należy do niego ponad 600 gatunków pochodzących głównie z obszarów tropikalnych. Najwięcej pochrzynów rośnie w naturze i uprawia się w Afryce Zachodniej, szczególnie w Nigerii oraz w Azji południowo-wschodniej, w Ameryce Południowej i na Karaibach.
Pentekostalizm (ruch zielonoświątkowy) – kierunek w chrześcijaństwie wyrosły i zakorzeniony w ewangelikalnym protestantyzmie. Powstał w USA w 1901, kładzie duży nacisk na osobiste przeżywanie wiary oraz dary Ducha Świętego – w tym prorokowanie, uzdrawianie chorych (np. przez nałożenie rąk i modlitwę), dar glosolalii (tj. "mówienia językami", chodzi tu o języki, których osoba mówiąca nie zna i nie może znać), wypowiadane w innym stanie świadomości (wspomniane w rozdziale 12 Pierwszego Listu do Koryntian).

Tutuila (141,81 km²)

Aunu'u (1,517 km²)

Wyspy Manu'a:

Ta'u (44,31 km²)

Ofu (7,215 km²)

Olosega (5,163 km²)

Swains Island (1,508 km²)

Rose Atoll (0,214 km²)

Największe miasta

Stolicą jest de facto Pago Pago, jednak stolicą konstytucyjną jest Fagatogo (od 1967 roku). W miejscowości tej znajdują się również zabudowania parlamentu (budynki rządowe znajdują się natomiast w sąsiedniej miejscowości Utulei).

Dystrykt Zachodni (Western District) to jeden z pięciu dystryktów Samoa Amerykańskiego, położony we wschodniej części wyspy Tutuila. Na terenie dystryktu znajduje się 29 wiosek.
Kościół Adwentystów Dnia Siódmego (ang. Seventh-day Adventist Church, w skrócie SDA Church) - jest kościołem chrześcijańskim, wywodzącym się z grona denominacji protestanckich, będących wynikiem przebudzenia adwentowego, jakie nastąpiło w pierwszej połowie XIX wieku na terenie Ameryki Północnej.

Największym miastem Samoa Amerykańskiego jest Tafuna, którą zamieszkuje ponad 12 tysięcy osób.

Demografia

Gęstość zaludnienia: 276 osób/km
Skład etniczny: Samoańczycy – 89%, Azjaci i Amerykanie – 5%, Tongańczycy – 4%, Europejczycy – 2%

Wyspy zamieszkują przede wszystkim Polinezyjczycy, ponadto Europejczycy, Amerykanie i Azjaci, głownie Chińczycy. Zróżnicowane warunki naturalne wpłynęły w istotny sposób na sieć osadniczą i rozmieszczenie ludności. Większość zamieszkuje Tutuilę. Po II wojnie światowej notuje się silny wzrost zatrudnienia wynoszący ostatnio 39% w ciągu roku. Jest to wynikiem nie tylko wysokiego przyrostu naturalnego – 33% (urodzenia – 37%, zgony – 4%, śmiertelność niemowląt – 19%), ale także wzmożonego napływu ludności, głównie z sąsiedniego Samoa Zachodniego. Dodatni bilans migracji zagranicznych w ostatnich latach wahał się w granicach 5-6%. Przy tak kształtującym się ruchu ludności przeciętna wieku społeczeństwa jest bardzo niska (ponad 50% ludności w wieku 19 lat i 5% ponad 60 lat) o przewadze mężczyzn (52%). Opieka zdrowotna, jak i postęp tutejszej medycyny wpłynęły na zahamowanie śmiertelności ( w tym niemowląt) oraz na wydłużenie średniej długości życia, która w przypadku mężczyzn wynosi 71 lat, kobiet – 75 lat. Powszechna i obowiązkowa jest edukacja, na którą przeznacza się 8% produktu krajowego brutto.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Amerykanie – naród Stanów Zjednoczonych Ameryki, liczący ponad 300 mln członków. W związku ze specyficzną, migracyjną historią swojego powstania, posiada pochodzenie mieszane, przede wszystkim europejskie i afrykańskie. Mniejszość stanowią osoby pochodzenia azjatyckiego oraz rdzenni Amerykanie - Indianie Ameryki Północnej. Skutkiem tradycyjnej wielonarodowości Stanów Zjednoczonych jest fakt, że wielu Amerykanów identyfikuje się zarówno z USA, jak i - raczej sentymentalnie - z krajem pochodzenia swoich przodków (np. Amerykanie włoskiego czy irlandzkiego pochodzenia - Italian Americans, Irish Americans)

Dane można znaleźć w CIA Factbook

Religia (2000)

Kościół Kongregacjonalny: 26,5%

Mormoni: 19%

Katolicyzm: 13,9%

Osobny artykuł: Diecezja Samoa-Pago Pago.

Zielonoświątkowcy: 11,9%

Gł.: Zbory Boże

Metodyzm: 7,3%

Kościół Adwentystów Dnia Siódmego: 3,2%

Bahaizm: 1,5%

Buddyzm: 0,6%

Świadkowie Jehowy: 0,4%

Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy na Samoa Amerykańskim.

Religie chińskie: 0,1%

Park Narodowy Samoa Amerykańskiego

Osobny artykuł: Park Narodowy Samoa Amerykańskiego.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.
Azjata - określenie osoby będącej mieszkańcem obszaru Azji, lub potomków tych osób na całym świecie. Termin Azjata odnosi się przede wszystkim do wyróżniających się cech żółtej rasy człowieka - charakterystycznych tzw. "azjatyckich" rysów twarzy i koloru cery. Czasami nazwa ta może się odwoływać do pochodzenia społecznego czy kultury i sposobu życia danych osób.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)