Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich

Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich – wielka jednostka piechoty Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie w 1940 r.

Historia

Utworzona we Francji na podstawie umów międzysojuszniczych z 4 stycznia 1940. Decyzja o jej utworzeniu zapadła na odprawie u Naczelnego Wodza Wojska Polskiego w dniu 15 stycznia 1940 roku. Formacja ta miała wejść w skład francuskiego Posiłkowego Korpusu Ekspedycyjnego, który miał wziąć udział w wojnie zimowej po stronie Finlandii. Skład ostateczny brygady ustalono w dniu 14 lutego 1940 roku; znalazły się w niej trzy bataliony wydzielone z 1 Dywizji Grenadierów i jeden z 2 Dywizji Strzelców Pieszych. Zorganizowana na wzór francuskiej brygady strzelców alpejskich. Wyposażona w całości w sprzęt francuski zakupiony ze zwrotnych kredytów przyznanych Polsce jeszcze przed wybuchem wojny, liczyła około 5000 żołnierzy i oficerów.

Wojna zimowa 1939-1940 (wojna radziecko-fińska 1939-1940, fiń. Talvisota, ros. Зимняя война) – konflikt zbrojny pomiędzy Finlandią a ZSRR, toczący się w okresie od 30 listopada 1939 do 13 marca 1940 roku.

Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1918. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją i z Bałtykiem, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją.

Początkowo przeznaczona do pomocy Finlandii walczącej przeciw agresji Związku Sowieckiego. Wskutek zaprzestania działań wojennych i zakończenia wojny zimowej wysłana 8 maja 1940 do Norwegii, gdzie wzięła udział w bitwie o Narwik.

Na skutek sytuacji we Francji 8 czerwca wycofana z walk i przetransportowana do Bretanii, gdzie wzięła udział w ciężkich walkach przeciwko przeważającym siłom niemieckim. W ich wyniku brygada uległa rozproszeniu. Części żołnierzy udało się przedostać do Wielkiej Brytanii bezpośrednio lub przez Hiszpanię. Inni zasilili szeregi francuskiego ruchu oporu.

Felicjan Ludwik Majorkiewicz ps. "Iron" (ur. 20 listopada 1904 w Woli w pow. płockim, zm. 21 lutego 1975 w Warszawie) – pułkownik dyplomowany saperów inżynier Wojska Polskiego.

Polskie Siły Zbrojne – zorganizowane formacje wojskowe, utworzone jesienią 1939 poza granicami Polski, na podstawie międzysojuszniczych umów podpisanych przez Wielką Brytanię i Francję. Polskimi Siłami Zbrojnymi dowodził Naczelny Wódz.

W dniu 21 lipca 1940 roku Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski udekorował sztandar Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich Orderem Virtuti Militari V klasy.

21 sierpnia 1940 r. nastąpiło oficjalne rozwiązanie Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich, która na terenie Szkocji była popularnie zwana "Polish Brigade Narvik".

Z żołnierzy, którzy przedostali się do Wielkiej Brytanii, powstał Batalion Strzelców Podhalańskich, który wszedł w skład 1 Dywizji Pancernej. 25 listopada 1940 r. Naczelny Wódz polecił przechowywać sztandar brygady w Batalionie Strzelców Podhalańskich oraz kontynuować temu pododdziałowi tradycje brygady do czasu jej odtworzenia. Do odtworzenia brygady w składzie Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie nie doszło, a jej sztandar spłonął w sierpniu 1944 r. Wniosek płk dypl. Władysława Deca o nadaniu 3 Brygadzie Strzelców nazwy "Narwicka Brygada Strzelców Podhalańskich", nie został uwzględniony. Batalion Strzelców Podhalańskich rozformowany został w czerwcu 1947 r.

Kazimierz Szternal ps. Zryw (ur. 4 marca 1907 roku w Sękowej, zm. 6 maja 1981 w Chicago) – podpułkownik Wojska Polskiego, szef sztabu pułku "Baszta", powstaniec warszawski.

Bolesław Kontrym, ps. Żmudzin, Biały, Bielski, Cichocki (ur. 27 sierpnia 1898 w Zaturcach, zm. 2 stycznia 1953 w Warszawie) – kombrig Armii Czerwonej, oficer Policji Państwowej w II Rzeczypospolitej, major Wojska Polskiego, cichociemny, żołnierz Armii Krajowej.

Obsada personalna brygady

Dowództwo

dowódca – płk dypl. / gen. bryg. Zygmunt Szyszko-Bohusz

szef sztabu – ppłk dypl. Wacław Kamionko

szef Oddziału II (informacyjno-wywiadowczego) – mjr Tadeusz Nowiński

szef Oddziału III (taktyczno-operacyjnego) – mjr Felicjan Majorkiewicz

dowódca łączności – mjr Józef Morkowski

1 Półbrygada

Order Virtuti Militari (. Ustanowiony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 22 czerwca 1792 dla uczczenia zwycięstwa w bitwie pod Zieleńcami, po rozpoczęciu wojny polsko-rosyjskiej przeciwko konfederacji targowickiej, w obronie Konstytucji 3 Maja.

Bitwa o Narwik – starcie pomiędzy siłami niemieckimi a alianckim Korpusem Ekspedycyjnym trwające pomiędzy 9 kwietnia a 8 czerwca 1940 roku w okolicach portu i miasta Narwik.

dowódca – płk dypl. Benedykt Chłusewicz.

szef sztabu – mjr dypl. Fryderyk Langer.

dowódca kompanii sztabowej – kpt. Albin Nowobilski.

dowódca 1 kompanii broni towarzyszącej – kpt. Antoni Tomaszewski.

1 Batalion

dowódca 1 batalionu – mjr dypl. Wacław Kobyliński

dowódca 1 kompanii strzeleckiej – por. Roman Utnicki (początkowo kpt. Stanisław Nowicki)

dowódca 2 kompanii strzeleckiej – por. Leonard Królak (początkowo kpt. Oktawiusz Jastrzębski)

dowódca 3 kompanii strzeleckiej – kpt. Jan Bogusławski

dowódca 1 kompanii ciężkich karabinów maszynowych – kpt. Tadeusz Schmidt

dowódca kompanii gospodarczej – kpt. Adam Będzikowski (początkowo por. Stanisław Skałuba)

2 Batalion

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Władysław Eugeniusz Sikorski (ur. 20 maja 1881 w Tuszowie Narodowym, zm. 4 lipca 1943 na Gibraltarze) – polski wojskowy i polityk, generał broni Wojska Polskiego, Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych i premier Rządu na Uchodźstwie podczas II wojny światowej.

dowódca 2 batalionu – ppłk dypl. Władysław Dec

dowódca 1 kompanii strzeleckiej – kpt. Piotr Laurentowski

dowódca 2 kompanii strzeleckiej – kpt. Andrzej Stańczyk

dowódca 3 kompanii strzeleckiej – rtm. Stefan Zamoyski

dowódca 2 kompanii ciężkich karabinów maszynowych – kpt. Aleksander Moreń

dowódca kompanii gospodarczej – kpt. Jerzy Lüdtke

2 Półbrygada

Andrzej Galica (ur. 27 listopada 1873 w Białym Dunajcu na Podhalu, zm. 6 czerwca 1945 w Warszawie) – generał brygady Wojska Polskiego, legionista, uczestnik walk o niepodległość II Rzeczypospolitej.

Dowództwo – zespół ludzi, wraz z dowódcą, zajmujących się kierowaniem formacją wojskową lub zespołem ludzi. Najczęściej stosowane w terminologii wojskowej, rzadziej w terminologii cywilnej.

dowódca – płk Józef Kobyłecki

szef sztabu – mjr dypl. Ignacy Włostowski

dowódca kompanii sztabowej – rtm. Józef Jagielski

dowódca plutonu łączności – ppor. rez. łączn. – Marian Jurkowski

zastępca dowódcy plutonu łączności – pchor. rez. łączn. Józef Jackowicz

pchor. rez. łączn. Henryk Jabłoński

dowódca 2 kompanii broni towarzyszącej – kpt. Kazimierz Szternal

dowódca plutonu – ppor. rez. piech. Mieczysław Pruszyński

3 Batalion

Związek taktyczny (do 1945 używano także określenia wielka jednostka) – jednostka organizacyjna wojska przeznaczona do prowadzenia wspólnych działań bojowych. Związki taktyczne występują zazwyczaj we wszystkich rodzajach sił zbrojnych. Wyróżnia się wśród nich:

1 Dywizja Pancerna (1st Polish Armoured Division) – wielka jednostka pancerna Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie w czasie II wojny światowej (1942-1947).

dowódca 3 batalionu – ppłk Michał Maćkowski

dowódca 1 kompanii strzeleckiej – kpt. Czesław Śledziak

dowódca 1 plutonu – por. Bolesław Kontrym

dowódca 2 kompanii strzeleckiej – kpt. Konrad Stępień

dowódca 3 kompanii strzeleckiej – kpt. Leon Pacek

dowódca 3 kompanii ciężkich karabinów maszynowych – kpt. Leszek Krzywda

dowódca kompanii gospodarczej – kpt. Eustachy Idzikowski

4 Batalion

Leonard Szczęsny Zub-Zdanowicz ps. "Ząb", "Dor", "Szprung" (ur. 6 listopada 1912, zm. 12 sierpnia 1982) – major kawalerii WP, cichociemny, podpułkownik NSZ.

Mieczysław Pruszyński (ur. 18 września 1910 na Wołyniu, zm. 13 kwietnia 2005 w Warszawie) – major nawigator Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie, pisarz i publicysta, mecenas polskiej kultury, brat Ksawerego Pruszyńskiego.

dowódca 4 batalionu – mjr Arnold Jaśkowski

dowódca 1 kompanii strzeleckiej – kpt. Kazimierz Sulatycki

dowódca 2 kompanii strzeleckiej – kpt. Bolesław Kudelski

dowódca 3 kompanii strzeleckiej – kpt. Konrad Ambroziak

dowódca 4 kompanii ciężkich karabinów maszynowych – por. Jan Serafin

dowódca kompanii gospodarczej – kpt. Władysław Witrylak

Pododdziały brygadowe:

Francuski ruch oporu 1940-1944 (fr. Résistance) - walka społeczeństwa francuskiego przeciwko okupantom niemieckim oraz władzom kolaboracyjnym podczas II wojny światowej.

Stanisław Władysław Maczek (ur. 31 marca 1892 w Szczercu, zm. 11 grudnia 1994 w Edynburgu) – generał broni Wojska Polskiego, honorowy obywatel Holandii.

dowódca kompanii sztabowej – rtm. Ludwik Kwiatkowski (początkowo rtm. Edmund Zieliński)

dowódca kompanii łączności – mjr Józef Morkowski

dowódca plutonu żandarmerii polowej nr 15 – ppor. rez. żan. Leonard Zub-Zdanowicz

dowódca plutonu zwiadowców motocyklowych – ppor. rez. kaw. Józef Wyganowski

szef Sądu Polowego – kpt. aud. Władysław Tomaszewski

kierownik poczty polowej – kpt. piech. Adam Pawłowski

Symbole brygady

Sztandar

Armia Krajowa (AK) – zakonspirowana siła zbrojna polskiego podziemia w czasach II wojny światowej, działająca pod okupacją niemiecką państwa polskiego i sowiecką w granicach sprzed 1 września 1939 oraz poza nimi. Była najsilniejszą i najlepiej zorganizowaną armią podziemną z działających w tamtym czasie w Europie.

Zygmunt Piotr Bohusz-Szyszko herbu Odyniec (ur. 19 stycznia 1893 w Chełmie, zm. 20 czerwca 1982 w Londynie) – generał dywizji Wojska Polskiego, dowódca Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich.

Sztandar, którego wzór został zatwierdzony w Dz. Rozk. Nr 4/1940 a ufundowany został przez biskupa polowego Wojska Polskiego ks. Józefa Gawlinę, został wręczony brygadzie 10 kwietnia 1940 przez gen. W. Sikorskiego we francuskiej miejscowości Malestroit. Po poświęceniu sztandaru pierwsze gwoździe w jego drzewce wbili: prezydent, Naczelny Wódz, biskup polowy i dowódca brygady. Następnie generał Sikorski wręczył sztandar pułkownikowi Bohuszowi odbierając od niego przysięgę na wierność barwom sztandaru.

Drużyny Podhalańskie – polska paramilitarna organizacja niepodległościowa zawiązana przez działaczy ruchu ludowego przed wybuchem I wojny światowej. Profilem ideologicznym przypominała Drużyny Bartoszowe.

Piechota (lub infanteria) – wojsko walczące pieszo. Dawniej przemieszczało się pieszo, dzisiaj wykorzystuje inne środki transportu. Znane i wykorzystywane od starożytności do czasów współczesnych jako jeden z podstawowych składników armii. Piechota zawsze walczyła w najbliższej odległości wroga.

Za kampanię norweską, na podstawie Dekretu nr 181/V/40 z 19 lipca, Naczelny Wódz udekorował sztandar Krzyżem Virtuti Militari (21 lipca w Szkocji).

Sztandar nie dotrwał do końca wojny. W sierpniu 1944, podczas inwazji na Normandię, w wyniku bombardowania lotniczego, spłonął w pojeździe 1 Dywizji Pancernej, kontynuatorki tradycji brygady.

Sznur naramienny

Lądowanie w Normandii – wstępna faza Operacji Overlord, największa w historii pod względem użytych sił i środków operacja desantowa podczas II wojny światowej i w historii wojen, mająca na celu otwarcie tzw. drugiego frontu w zachodniej Europie. Operacja rozpoczęła się 6 czerwca 1944 pod dowództwem gen. Eisenhowera. Miała ona stanowić początek końca III Rzeszy. W trakcie operacji około 3 miliony żołnierzy zostało przetransportowanych z wybrzeży Anglii do Normandii. Trzon tych sił stanowiły wojska amerykańskie i brytyjskie.

Henryk Jabłoński (ur. 27 grudnia 1909 w Starym Waliszewie koło Łowicza, zm. 27 stycznia 2003 w Warszawie) – polski polityk, działacz komunistyczny okresu PRL.

W norweskich kolorach narodowych (czerwono-biało-niebieski) nadany w Londynie przez rząd norweski za udział w obronie tego kraju (Dz. Rozk. Nr 2/1941). Był noszony na lewym ramieniu – od naramiennika do klapy górnej lewej kieszeni.

z węzłem i norweskim złotym lewkiem – dla uczestników walk w Norwegii;

bez dodatkowych elementów dla pozostałych strzelców brygady.

Tradycje

Jednostka wpisywała się w ciąg tradycji polskich jednostek górskich:

Drużyny Podhalańskie (1913)

pułki strzelców podhalańskich

Dywizja Górska gen. Galicy (1920)

21 Dywizja Piechoty Górskiej (do 1939)

22 Dywizja Piechoty Górskiej (do 1939)

Do tradycji górskich nawiązywały Batalion Strzelców Podhalańskich 1 Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka oraz pułki strzelców podhalańskich Armii Krajowej.

Norwegia, Królestwo Norwegii (bokmål Norge, Kongeriket Norge, nynorsk Noreg, Kongeriket Noreg) – państwo położone w Europie Północnej na Półwyspie Skandynawskim. Administracyjnie podlegają Norwegii też Jan Mayen, archipelag Svalbard, Wyspa Bouveta, Wyspa Piotra I i Ziemia Królowej Maud na Antarktydzie (dwie ostatnie zgodnie z Traktatem Antarktycznym). Nazwa kraju pochodzi od Nordvegen co znaczy droga na północ.

Strzelcy podhalańscy, podhalańczycy – to tradycyjna nazwa na określenie polskich oddziałów piechoty górskiej (niem.: Gebirgsjäger). Charakterystycznym elementem umundurowania żołnierzy tej jednostki są długie peleryny i kłobuki.

Obecnie kontynuatorką tradycji Brygady jest utworzona w 1993 21 Brygada Strzelców Podhalańskich.

Zobacz też

Strzelcy podhalańscy

Krzyż Wojenny (Norwegia)

Przypisy

↑ Witold Biegański: Polacy w bitwie o Narwik. s. 38.
Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. s. 34-35.
T. Panecki Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich, Bellona, Warszawa 2010 s 225
Kontynuatorem tradycji brygady był Batalion Strzelców Podhalańskich
T. Panecki Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich, Bellona, Warszawa 2010 s 226

Bibliografia

Władysław Dec: Narwik i Falaise. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1958, wyd. 1.

Felicjan Majorkiewicz: Narwik. Dzieje Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1957, wyd. 1.

Wojsko Polskie 1939-1945 – Barwa i broń. Warszawa: 1984. ISBN 8322320558.

Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Wydawnictwo Bellona, 1990. ISBN 83-11-07825-4.

Witold Biegański: Polacy w bitwie o Narwik. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1969.