Samodzielna Grupa Operacyjna Śląsk

Wojewoda śląski Michał Grażyński, marszałek Edward Rydz-Śmigły i gen. Władysław Bortnowski w Czeskim Cieszynie 12 października 1938 r.

Samodzielna Grupa Operacyjna "Śląsk" (SGO "Śląsk") - grupa operacyjna Wojska Polskiego II RP, improwizowana we wrześniu 1938 r., w celu rewindykacji Zaolzia.

Zaolzie (czes. Zaolší – rzadziej używana nazwa, Těšínsko – nazwa częściej używana, choć dwuznaczna, niem. Olsa-Gebiet) — używana głównie w Polsce potoczna nazwa zachodniej części górnośląskiego Księstwa Cieszyńskiego, położonego na Śląsku Cieszyńskim, który w latach 1918–1920 należał do Polski, a na Konferencji w Spa w 1920 roku, po podziale Śląska Cieszyńskiego między Polskę i Czechosłowację, został przez mocarstwa przyznany Czechosłowacji (dziś Czechy). Zaolzie było zamieszkane głównie przez Polaków (123 tysięcy na Zaolziu; 139 tys. w całej czeskiej części Śląska Cieszyńskiego) z mniejszościami czeską (32 tys.) i niemiecką (22 tys.). Nazwa pochodzi od rzeki Olzy (po czesku do 1920 Olza, od 1920 Olše), stanowiącej w okolicach Cieszyna granicę pomiędzy Polską i Czechami.

Osowiec-Twierdza (ros. Осовец-Крепость) – osada w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie monieckim, w gminie Goniądz nad rzeką Biebrzą. W latach 1743–1827 Osowiec (jako Marcinpol) posiadał prawa miejskie. Na terenie miejscowości ma siedzibę Biebrzański Park Narodowy oraz znajduje się carska twierdza z XIX wieku. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa łomżyńskiego.

Organizacja i obsada personalna (w nawiasach podano jednostki macierzyste).

Dowództwo

dowódca - gen. bryg. Władysław Bortnowski

dowódca artylerii - płk Leon Bogusławski

dowódca lotnictwa - płk pil. Władysław Kalkus

dowódca saperów - mjr Jan Guderski

Sztab

szef sztabu - ppłk dypl. Czesław Kopański

szef sztabu - płk dypl. dr Ignacy Izdebski

szef Oddziału I - mjr dypl. Michał Maćkowski

szef Oddziału II - ppłk dypl. Franciszek Tomczuk

szef Oddziału III - płk Jan Berek

kwatermistrz - ppłk Stanisław Kłosowicz

Kombinowana Dywizja Piechoty

Legion Zaolziański - grupy dywersyjne Wojska Polskiego II RP, improwizowane we wrześniu 1938 r., w trakcie przygotowań politycznych i wojskowych do rewindykacji Zaolzia, przeznaczone do przeprowadzenia "działań dywersyjnych w większym stylu na tyłach armii czeskiej" .

Rewindykacja - odzyskanie dóbr kultury będących własnością państwa ubiegającego się o nie, a wywiezionych w wyniku zagrabienia (np. kolekcje obrazów, monet, księgozbiory, archiwalia).

Dowództwo Kombinowanej DP (Dowództwo 4 Dywizja Piechoty)

dowódca - płk dypl. Mikołaj Bołtuć

Kombinowany Pułk Piechoty (4 DP)

Kombinowany Pułk Piechoty (14 DP)

Kombinowany Pułk Piechoty (15 DP)

Kombinowany Pułk Piechoty (16 DP)

Kombinowany Pułk Piechoty (25 DP)

21 Dywizja Piechoty Górskiej - płk Józef Kustroń
23 Górnośląska Dywizja Piechoty - płk Jan Jagmin-Sadowski
Wielkopolska Brygada Kawalerii - gen. bryg. Roman Abraham
Kombinowany Pułk Kawalerii (Pomorska BK)
10 Brygada Kawalerii - płk dypl. Antoni Trzaska-Durski (od 24 X płk dypl. Stanisław Maczek)
Śląska Brygada Obrony Narodowej - płk dypl. Józef Giza
Śląsko-Cieszyńska Półbrygada Obrony Narodowej - ppłk dypl. Jan Gabryś
Szkolny pułk KOP (16 plutonów z Centralnej Szkoły Podoficerów KOP w Osowcu)
pododdziały Straży Granicznej
Batalion "Różan" (Batalion Manewrowy Ośrodka Wyszkolenia Rezerw Piechoty w Różanie)

Kwatermistrz (ang. Quartermaster) – oficer dowództwa (sztabu), który dowodzi w polu (w czasie wojny) z ramienia dowódcy (szefa sztabu) kwatermistrzostwem (tyłami), kieruje działalnością podległych mu szefów służb w zakresie zaopatrzenia i obsługi wojsk, organizuje dowóz i ewakuację, a na wyższych szczeblach - komunikację na obszarze tyłów oraz jest odpowiedzialny za organizację tyłów (etapów); w czasie pokoju kieruje gospodarką jednostki wojskowej będącej oddziałem gospodarczym (na wyższych szczeblach powierzonymi mu działami gospodarki) i prowadzi szkolenie podległych mu kadr. Aktualnie w Siłach Zbrojnych RP pojęcia kwatermistrz – kwatermistrzostwo, zastąpione zostały pojęciami: szef logistyki – logistyka. Funkcja kwatermistrza znana jest także w straży pożarnej, skautingu i harcerstwie.

Dywersja pozafrontowa - utworzona w 1923 w Oddziale II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, na bazie doświadczeń Grupy "Wawelberg", ściśle zakonspirowana komórka której zadaniem miało być:

dowódca - mjr Karol Fanzlau (od 3 października zastąpiony przez 2 Morski Batalion Strzelców - ppłk Ignacy Szpunar)

1 Batalion Czołgów - mjr Adam Kubin
1 Batalion Saperów - mjr Henryk vel Zygmunt Pieńkowski
3 Batalion Strzelców - ppłk Marian Wieroński
Zmotoryzowany Dywizjon Artylerii Najcięższej - ppłk Piotr Jezierski
18 Dywizjon Artylerii Ciężkiej - ppłk dypl. Władysław IV Brzozowski
2 Kompania Przeciwpancerna (2 i 4 pp Leg. z 2 DP)
22 Kompania Przeciwpancerna (2, 5 i 6 pspodh. z 22 DPG)
ciężki pociąg pancerny nr 260 - kpt. Bronisław Korobowicz
Legion Zaolziański - ppłk dypl. Ludwik Zych
grupy bojowe Organizacji "B" - mjr Feliks Arkenstein

Władysław Jan Kalkus (ur. 8 czerwca 1882 we Lwowie – zm. 23 lutego 1945 w Blackpool, w Anglii) – prawnik, podoficer piechoty Cesarskiej i Królewskiej Armii i generał brygady Wojska Polskiego.

Straż Graniczna - polska formacja graniczna powołana dla ochrony południowych, zachodnich i północnych granic II Rzeczypospolitej z Niemcami, Czechosłowacją i z Rumunią (granica wschodnia z ZSRR, Litwą i Łotwą podlegała ochronie Korpusu Ochrony Pogranicza).

Lotnictwo:

pięć eskadr myśliwskich (111, 112, 121 i 131 Eskadra Myśliwska),

dwie eskadry lekkich bombowców (21 i 22 Eskadra Liniowa),

jedna eskadra rozpoznawcza,

pięć plutonów towarzyszących.

Razem:

35 966 oficerów, podoficerów i szeregowych,

837 koni, 267 samochodów osobowych, 707 ciężarowych, 459 motocykli, 103 czołgi, 9 samochódów pancernych, 1012 rkm i lkm, 445 ckm, 117 dział, 117 dział ppanc., 103 samoloty.

Bibliografia i linki zewnętrzne

Marek Piotr Deszczyński, "Ostatni egzamin. Wojsko Polskie wobec kryzysu czechosłowackiego 1938-1939", Warszawa 2003.

Grupa Rekonstrukcyjna Grupa Operacyjna "Śląsk" dostęp 24.11.2008