Samodzielny Korpus Litewski - Polski Serwis Naukowy

Samodzielny Korpus Litewski (Korpus Litewski, ros. Литовский отдельный корпус, Oddzielny Korpus Litewski) – korpus Armii Imperium Rosyjskiego utworzony w 1817 r., przemianowany na 6 Korpus Armijny po wojnie rosyjsko-tureckiej 1828/29. Specyfiką korpusu było to, że służyli w nim w większości rdzenni mieszkańcy Ziem Zabranych.

Język rosyjski (русский язык, russkij jazyk; dawniej też język wielkoruski) – język należący do grupy oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.

Rada Administracyjna (1830) – po wybuchu powstania listopadowego Rada Administracyjna Królestwa Polskiego przez krótki czas pełniła funkcję konstytucyjnego rządu królestwa. Uznała się za "nieustającą", działającą w imieniu króla.

Historia jednostki

Korpus powstał na fali liberalnej polityki cara Aleksandra I jako jeden z szeregu przyjaznych wobec Polaków gestów, które miały pobudzać ich nadzieje na powiększenie Królestwa Kongresowego o ziemie guberni zachodnich. Na mocy ukazu z 17 lipca 1817 r. powołano osobny Korpus Litewski, który od 1819 r. wraz z rosyjskim korpusem rezerwowym gwardii i Wojskiem Polskim znajdował się pod wspólną komendą wielkiego księcia Konstantego.

Wojska inżynieryjne (saperzy) - rodzaj wojsk przeznaczonych do inżynieryjnego zabezpieczenia działań wszystkich rodzajów sił zbrojnych i rodzajów wojsk. Wojska inżynieryjne wykonują najbardziej złożone prace wymagającego specjalistycznego przygotowania i zastosowania różnorodnego sprzętu inżynieryjnego.

Rusyfikacja – proces polegający na dążeniu Rosjan do wynarodowienia podbitych państw poprzez stopniowe narzucanie rosyjskiego języka, obyczajów, kultury i wzorców w sztuce.

Rekrutów do korpusu powoływano wyłącznie z guberni wileńskiej, grodzieńskiej, mińskiej, obwodu białostockiego, guberni wołyńskiej i podolskiej, zatem według ówczesnych pojęć byli to Polacy i Litwini, według dzisiejszych: Białorusini, Litwini, Polacy,Ukraińcy.

Część personelu Korpusu Litewskiego związana była z ruchem dekabrystów. W styczniu 1826 r. oficerowie i żołnierze stacjonującego w Brańsku batalionu saperów odmówili złożenia przysięgi na wierność carowi Mikołajowi I. Bunt został stłumiony, a przywódcy skazani na karę śmierci, którą zamieniono na zesłanie na Syberię.

Wielki książę (łac. magnus dux, franc. Grand Duc, niem. Grossherzog (Großfürst)), ros. великий князь (welikij kniaź) - tytuł feudalny i arystokratyczny, między rangą królewską a książęcą.

Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie wschodniej, głównie na Ukrainie (także w krajach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich.

Za panowaniu Mikołaja I korpus został poddany intensywnej rusyfikacji. W 1827 r. jego bezpośrednim dowódcą mianowano gen. Grigorija Rosena, a w 1829 r. zmieniono nazwę jednostki na 6 Korpus Armijny.

W okresie powstania listopadowego pojawiły się propozycje przeciągnięcia żołnierzy korpusu na stronę powstańców. Jednak Józef Chłopicki i Rada Administracyjna celowo zrezygnowali z tego pomysłu. W konsekwencji pod dowództwem Rosena jednostka uczestniczyła w tłumieniu powstania, walcząc m.in. pod Dębem Wielkim i Iganiami.

Lejb-Gwardyjski Pułk Ułanów Jego Wysokości (ros. лейб-гвардии Уланский Его Величества полк) – pułk kawalerii okresu Imperium Rosyjskiego, sformowany 7 grudnia 1817 za panowania cara Aleksandra I Romanowa.

Brańsk – gmina miejska w województwie podlaskim, w powiecie bielskim; jest ponadto siedzibą władz wiejskiej gminy Brańsk. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa białostockiego.

Po stłumieniu powstania 6 korpus rozwiązano.

Skład

W skład korpusu wchodziły ówczesne 18 i 27 Dywizje Piechoty, 29 Brygada Artylerii oraz pułki lejbgwardii: Litewski, Wołyński (Волынский лейб-гвардии полк), Podolski Pułk Kirasjerów (лейб-гвардии Подольский кирасирский полк), Pułk Ułanów Jego Wysokości (уланский цесаревича Константина Павловича) i Grodzieński Pułk Huzarów. Według Wacława Tokarza korpus składał się z 24 i 25 Dywizji Piechoty, brygady grenadierów litewskich, litewskiej brygady artylerii i dywizji ułanów. Wraz ze swoją gwardią liczył 17 pułków piechoty, 7 pułków jazdy i 11 baterii artylerii.

Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.

Lejb-Gwardyjski Grodzieński Pułk Huzarów - (ros. лейб-гвардии Гродненский гусарский полк) pułk kawalerii okresu Imperium Rosyjskiego, sformowany 19 lutego 1824 za panowania cara Aleksandra I Romanowa.

Dowódcy

wielki książę Konstanty Pawłowicz Romanow (od 1817)

generał piechoty Grigorij Rosen (od 1827)

Umundurowanie

Oddzielny Korpus Litewski został umundurowany na wzór Wojska Polskiego w Kongresówce. Na sztandarze umieszczono dwugłowego srebrnego orła z Pogonią na piersiach. Wyróżnikiem żołnierzy korpusu były srebrny kolor oporządzenie i żółte wyłogi, kołnierze, wypustki.

Brygada to najmniejszy związek taktyczny stanowiący w wielu armiach podstawową jednostkę bojową wojsk lądowych o wielkości pośredniej między pułkiem a dywizją. Dzieli się na pułki lub bataliony. Występuje również w innych rodzajach sił zbrojnych.

Konstanty Pawłowicz Romanow (ur. 8 maja 1779 w Carskim Siole (obecnie Puszkino), zm. 27 czerwca 1831 koło Witebska) – wielki książę rosyjski z dynastii Romanowów, następca tronu rosyjskiego w latach 1801-1823, naczelny wódz armii Królestwa Polskiego pełniący obowiązki gubernatora wojskowego Królestwa Polskiego, generał-inspektor kawalerii rosyjskiej, naczelny dowódca korpusu litewskiego, sprawujący nadzór nad pięcioma guberniami zachodnimi od 1819 roku, deputowany na Sejm Królestwa Polskiego w 1818 z cyrkułu VIII Warszawy.

Przypisy

Zbigniew Romaniuk: Historia Brańska. [dostęp 2011-05-21].
Литовский отдельный корпус (ros.). [dostęp 2011-05-21].
Wacław Tokarz: Wojna polsko-rosyjska 1830 i 1831. Warszawa: 1994, s. 56.
↑ Dariusz Ostapowicz: Boreml 1831. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2010, s. 45. ISBN 978-83-11-11708-2.