Samojedzi - Polski Serwis Naukowy

Samojedzi (1914)

Zimowy strój Samojedów

Samojedzi - zbiorcza nazwa kilku autochtonicznych narodów zamieszkujących północno-zachodnią Syberię (Rosja), używających języków z grupy samojedzkiej, należącej do rodziny uralskiej. Ludy te mają własne okręgi autonomiczne: Nieniecki i Jamalsko-Nieniecki.

Nganasanie (dawna nazwa: Tawgijczycy, rzadziej Tawgi-Samojedzi, nazwa własna: няа - njaa) - autochtoniczna grupa etniczna z północno-wschodniej Syberii (Rosja), zamieszkująca głównie Półwysep Tajmyr. Nganasanie zaliczani są do Samojedów.

Nieńcy (nazwa własna: nienyc, l. mn. nienycja, dawniej nazywani Samojedami, Jurak-Samojedami lub Jurakami) – naród zaliczany do Samojedów, zamieszkujący północno-wschodni skrawek Europy i leżące przy nim azjatyckie obszary północno-zachodniej Syberii.

Do Samojedów zaliczają się następujące, istniejące do dziś narody:

Nieńcy (dawniej: Samojedzi, Juraci, 41 302 osoby)

Eńcy (dawniej: Jenisej-Samojedzi, 237 osób)

Nganasanie (dawniej: Tawgijczycy, Tawgi-Samojedzi, 834 osoby)

Selkupowie (dawniej: Ostiak-Samojedzi, 4249 osób)

Spośród wymarłych narodów samojedzkich najdłużej, do XX w. przetrwali Kamasyńcy (Południowi Samojedzi).

Hipoteza (gr. hypóthesis – przypuszczenie) – osąd, który podlega weryfikacji. Zdanie, które stwierdza spodziewaną relację między jakimiś zjawiskami, propozycja twierdzenia naukowego, które zakłada możliwą lub oczekiwaną w danym kontekście sytuacyjnym naturę związku.

Języki samojedzkie, rzadziej nazywane także językami samodyjskimi - rodzina językowa, przez zdecydowaną większość specjalistów klasyfikowana w obrębie rodziny uralskiej. Są też próby kwestionowania tej klasyfikacji, polegające na uznawaniu języków samojedzkich za osobną rodzinę w obrębie ligi uralo-ałtajskiej.

Dawniej nazwa Samojedzi oznaczała zarówno ową grupę narodów, jak i samych tylko Nieńców, będących najliczniejszym i najlepiej znanym (z powodu względnej bliskości geograficznej) ludem z tej grupy. To drugie znaczenie słowa Samojedzi jest obecnie rzadko spotykane.

Etnogeneza

Pochodzenie narodów grupy samojedzkiej nie jest jasne i na ten temat wykształciło się kilka hipotez.

Syberia (ros. Сибирь) – kraina geograficzna w północnej Azji, wchodząca w skład Rosji, położona między Uralem na zachodzie, Oceanem Arktycznym na północy, Oceanem Spokojnym na wschodzie, oraz stepami Kazachstanu i Mongolii na południu.

Rosja, Federacja Rosyjska (. Rosja jest największym państwem na świecie według powierzchni, jej terytorium jest większe od kontynentu: Europy, Australii i Antarktydy. Pod względem liczby ludności zajmuje 9. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii, Pakistanie, Bangladeszu i Nigerii).

Narody samojedzkie zamieszkiwały znacznie większe niż obecnie obszary, nie tylko na północnej, ale i w południowej Syberii. Ludy południowosyberyjskie (m.in. Kamasyńcy) w wyniku sąsiedztwa ludów tureckich aż do XIX w. podlegały systematycznej turkizacji, w wyniku której zatraciły swe języki i obecnie wchodzą w skład grup narodowościowych pochodzenia tureckiego.

Kamasyńcy, zwani też Południowymi Samojedami (nazwa własna: калмажи - kałmaży) — naród samojedzki zamieszkujący południową część środkowej Syberii.

Jamalsko-Nieniecki Okręg Autonomiczny (ros. Ямало-Ненецкий автономный округ) - jednostka podziału administracyjnego w obrębie Federacji Rosyjskiej, wchodząca w skład Obwodu Tiumeńskiego.

Wg najbardziej rozpowszechnionych teorii południowa Syberia była ojczyzną Samojedów i stamtąd rozprzestrzenili się oni w położone bardziej na północ rejony.

Zobacz też

języki samojedzkie