Samuel Johnson - Polski Serwis Naukowy

Samuel Johnson

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Samuel Johnson

Samuel Johnson (ur. 18 września [7 września st.st.] 1709, zm. 13 grudnia 1784) – pisarz i leksykograf angielski.

Biografia

Urodził się w Lichfield w Anglii, w rodzinie księgarza Michaela Johnsona. Był słabowitym dzieckiem – w wyniku przebytych chorób stracił słuch i oślepł na jedno oko. Problemy zdrowotne spowodowały odizolowanie chłopca od rówieśników, ale obcowanie z książkami zaowocowało obyciem literackim i erudycją.

Leksykografia (gr. leksikón - słownik + gráphõ - piszę) – nauka zajmująca się metodami tworzenia słowników i encyclopedii oraz opracowywaniem haseł i sposobem ich objaśniania.

William Pulteney, 1. hrabia Bath (ur. 22 marca 1684 w Londynie, zm. 7 lipca 1764) - brytyjski arystokrata i polityk, kreowany w 1742 r. hrabią Bath przez króla Jerzego II. Przez kilka dni w 1742 r. stał na czele brytyjskiego gabinetu.

1716–1734

W 1716 roku rozpoczął naukę w Lichfield Grammar School, a gdy miał lat 16, spędził pół roku ze swym starszym kuzynem, studentem Cambridge, co miało duży wpływ na rozwój intelektualny Johnsona.

W 1728 roku rozpoczął studia w Pembroke College w Oksfordzie, lecz po roku musiał opuścić uczelnię z przyczyn finansowych. Było to dla niego wielkim ciosem i spowodowało depresję. Podźwignął się z niej dzięki pomocy przyjaciela – Edmunda Hectora.

1735–1760

W lipcu 1735 roku Johnson poślubił starszą o 20 lat wdowę Elizabeth "Tetty" Porter. Uroczystość odbyła się w St. Werburgh's Church w Derby (uroczystość ta jest co roku odgrywana w tym miejscu przez aktorów). Mimo tak wielkiej różnicy wieku, małżeństwo było szczęśliwe, aż do śmierci Elizabeth w 1752 roku.

William Szekspir (ang. William Shakespeare; ur. prawdopodobnie 23 kwietnia 1564, data chrztu: 26 kwietnia 1564, miejsce ur. Stratford-upon-Avon, zm. 23 kwietnia 1616 tamże) – angielski poeta, dramaturg, aktor. Powszechnie uważany za jednego z najwybitniejszych pisarzy literatury angielskiej oraz reformatorów teatru.

The University of Cambridge (nieformalnie: Cambridge University, po polsku Uniwersytet Cambridge lub po prostu Cambridge) - drugi po Oxfordzie najstarszy angielski uniwersytet, założony w roku 1209. Znajduje się w Cambridge w środkowej Anglii. Jest on uważany za jeden z najlepszych uniwersytetów w Europie i na świecie. Uniwersytety Oksfordzki i Cambridge określane są wspólną nazwą Oxbridge.

Johnson próbował pracy nauczyciela, lecz stanęły mu na przeszkodzie brak dyplomu uniwersyteckiego oraz brak poważania ze strony uczniów. W 1737 roku przeniósł się z żoną do Londynu, gdzie znalazł zajęcie jako recenzent książek, biografii i sprawozdań z obrad parlamentu dla różnych czasopism.

Termin rewolucja amerykańska odnosi się do wydarzeń oraz idei, których rezultatem było oddzielenie się trzynastu kolonii północnoamerykańskich od Wielkiej Brytanii oraz ich przekształcenie w Stany Zjednoczone Ameryki.

Satyra – gatunek literacki lub publicystyczny łączący w sobie epikę i lirykę (także inne formy wypowiedzi) wywodzący się ze starożytności (pisał je m.in. Horacy), ośmiesza i piętnuje ukazywane w niej zjawiska, obyczaje, stosunki społeczne. Prezentuje świat poprzez komiczne wyolbrzymienie, ale nie proponuje żadnych rozwiązań pozytywnych. Cechą charakterystyczną satyry jest karykaturalne ukazanie postaci. Istotą satyry jest krytyczna postawa autora wobec rzeczywistości, ukazywanie jej w krzywym zwierciadle.

Pierwsze zasługujące na uwagę utwory Johnsona to Londyn (1738) i The Vanity of Human Wishes (Próżność ludzkich życzeń) (1749).

W latach czterdziestych pisywał do pisma Gentleman's Magazine (był to początek jego kariery pisarskiej i pierwsze zatrudnienie), który zamieszczał w nich teksty z obrad parlamentu: "Debates of the Senate of Magna Lilliputia", w których zmieniał nazwiska posłów i nazwy krajów, tak jednak by nadal były zrozumiałe i rozpoznawalne. Na przykład polityk William Pulteney był wspominany jako William Pulnub.

Szkocja (ang. Scotland, gael. Alba) – dawniej niezależne królestwo, obecnie część składowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Obejmuje północną część wyspy Wielkiej Brytanii oraz Hebrydy, Orkady i Szetlandy. Od południa graniczy z Anglią. Krajobraz w przeważającej części wyżynny i górski. Klimat umiarkowanie ciepły, wybitnie morski. Na północy Szkocji Góry Kaledońskie i Grampiany, na południu Wyżyna Południowoszkocka. W centrum niewielka Nizina Środkowoszkocka skupiająca większą część ludności.

David Garrick (ur. 19 lutego 1717, zm. 20 stycznia 1779) – angielski aktor, dramaturg i przedsiębiorca teatralny, który wywarł wpływ na całą sztukę aktorska XVIII wieku i potem. Oczyścił sztuki Szekspira z późniejszych XVII-wiecznych naleciałości.

Dziełem jego życia jest A Dictionary of the English Language (Słownik języka angielskiego), opracowany w latach 1747–1755. Słownik ten dał Johnsonowi sławę jednego z pierwszych światowych leksykografów, lecz nie przyniósł mu bogactwa.

W latach 1750–1752 powstała seria esejów Rambler (Wędrowiec), między 1758 a 1760 – cykl esejów Idler (Próżniak), a w roku 1759 – satyra Rasselas, Prince of Abyssinia (Rasselas, książę Abisynii). Ostatni z tych utworów napisał Johnson specjalnie po to, aby sfinansować pogrzeb swej matki, co dowodzi, że cały czas borykał się z kłopotami materialnymi.

The University of Oxford (nieformalnie: Oxford University, lub po prostu Oxford, tradycyjne spolszczenie: Uniwersytet Oksfordzki lub po prostu Oksford) – najstarszy uniwersytet w krajach języka angielskiego, znajdujący się w Oksfordzie w środkowej Anglii.

1760–1784

Jego problemy finansowe zażegnało przyznanie mu w 1762 roku renty rządowej. Opory przed jej przyjęciem stłumiło umotywowanie jej przyznania – w uznaniu za zasługi.

Wokół Johnsona zawiązał się krąg literacki, w którym działali m.in. Oliver Goldsmith, Joshua Reynolds, Edmund Burke i aktor David Garrick. W 1763 roku Johnson poznał Jamesa Boswella, który stał się jego serdecznym przyjacielem i późniejszym biografem (opublikował biografię Johnsona w 1791 roku).

Trapiony przez liczne choroby – astmę, artretyzm i prawdopodobnie raka, Samuel Johnson zmarł w wieku 75 lat w wyniku udaru mózgu. Został pochowany w londyńskim Opactwie Westminsterskim 20 grudnia 1784 roku.

Twórczość

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Samuel Johnson

Pozostała twórczość Johnsona obejmuje także pełne opracowanie i przedmowę do utworów Williama Shakespeare'a (1765), traktaty polityczne – m.in. krytykujące rewolucję amerykańską z pozycji zdecydowanego konserwatysty ("czy to nie dziwne, że największe wycie o wolność dobiega z gardeł właścicieli niewolników?"), wydane w 1775 roku zapiski z podróży do Szkocji w towarzystwie Boswella A Journey to the Western Islands of Scotland (Podróż do zachodnich wysp Szkocji), dziesięciotomowe dzieło z 1781 roku The Lives of the English Poets (Biografie poetów) – zbiór biografii poetów brytyjskich, serię kazań.

W Birmingham, gdzie Johnson przebywał w ostatnim roku swego życia, została założona Birmingham Central Library (Biblioteka Główna Birmingham), licząca ponad 2000 tomów dzieł samego Johnsona oraz książek i czasopism jemu poświęconych.

Linki zewnętrzne

Samuel Johnson Birthplace Museum & Bookshop website (ang.)

Samuel Johnson's Political Commentary

Życiorys (ang.)

Internet Library of Early Journals) Gentleman's Magazine tomy z lat 1731-1750 (ang.)