Popiersie S. B. Lindego z grobu rodzinnego na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie

Pomnik Lindego w Toruniu

Samuel Bogumił Linde (ur. 11 (24) kwietnia 1771 w Toruniu, zm. 8 sierpnia 1847 w Warszawie) – polski leksykograf, językoznawca i bibliotekarz.

Życiorys

Urodził się w Toruniu jako najmłodszy syn majstra ślusarskiego i rajcy, imigranta ze Szwecji, Jana Jacobsena Lindego i Anny Barbary z domu Langenhann. Uczęszczał do tamtejszej Szkoły Nowomiejskiej i protestanckiego Gimnazjum Akademickiego. Studiował teologię i filologię w Lipsku, wykazując tam wielkie zainteresowanie filologią, także klasyczną. W 1792, po dwuletnich staraniach, został wykładowcą literatury i języka polskiego, przedstawiając rozprawę habilitacyjną pod tytułem De solatiis adversus mortis horrores in Platone et Novo Testamento obviis. Od jesieni 1793 rozpoczął współpracę z przebywającymi na emigracji zwolennikami obalonej Konstytucji 3 maja, m.in. tłumacząc na język niemiecki ich materiały propagandowe.

W okresie insurekcji kościuszkowskiej przebywał w Warszawie, opowiadając się po stronie Hugona Kołłątaja. Był jednym z inicjatorów wieszania zdrajców 28 czerwca 1794. Po klęsce powstania związał się z Józefem Maksymilianem Ossolińskim, w latach 1795-1803 pełniąc funkcje jego osobistego bibliotekarza w Wiedniu. W tym okresie zebrał podstawowy materiał leksykograficzny do dzieła swego życia, słownika języka polskiego. Dzięki temu – za poparciem doceniających jego pracę Adama Kazimierza Czartoryskiego i Tadeusza Czackiego – w 1800 został on powołany na członka Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk.

W 1803, dzięki pomocy brata i szeregu uczonych niemieckich, został kierownikiem zakładanego przez władze pruskie Liceum Warszawskiego – funkcję tę sprawował nieprzerwanie do 1831. Być może, że zależność od władz zaborczych była przyczyną jego ówczesnej serwilistycznej postawy w Towarzystwie Przyjaciół Nauk.

1 marca 1804 Linde opublikował prospekt słownika języka polskiego, mającego liczyć wówczas tylko 4 tomy. Zdobywanie prenumeratorów nie było łatwe, mimo poparcia ze strony króla pruskiego. Ostatecznie wydane zostało, m.in. dzięki pomocy arystokratycznych sponsorów, do 1815 6 tomów w nakładzie 1200 egzemplarzy. Cały nakład jednak został rozprzedany bardzo powoli w ciągu kilkunastu następnych lat (m.in. dzięki pomocy cara Aleksandra I, który nakazał szkołom rosyjskim zakup Słownika).

Wedle oceny Jerzego Michalskiego:

Słownik oceniony został, mimo tych mankamentów, przez ówczesnych uczonych bardzo wysoko, czego wyrazem był wybór na członka wielu towarzystw naukowych za granicą.

Był również członkiem władz oświatowych Księstwa Warszawskiego: Izby Edukacyjnej – od 1807, Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych – od 1810 (prezes w latach 1810-1823). W 1812 roku przystąpił do Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego. W latach 1816-1818 wykładał na Uniwersytecie Warszawskim, od 1818 był dyrektorem wyodrębnionej z Uniwersytetu Biblioteki Publicznej, powiększając jej zbiory przede wszystkim o rzadkie starodruki. Był ponadto prezesem Warszawskiego Konsystorza Ewangelicko-Augsburskiego i deputowanym na sejmy lat 1818 i 1820.

W II poł. lat 20. XIX w. jego sława naukowa jako humanisty poczęła gasnąć, przyćmiona m.in. przez Joachima Lelewela. Jeszcze w 1826 otrzymał nobilitację, otrzymując herb Słownik. Pracował też nad słownikiem polsko-rosyjskim, mającym doprowadzić do ujednolicenia obu języków, który jednak – mimo pozytywnej opinii Michaiła Pogodina – nie spotkał się z poparciem władz carskich.

Drugie wydanie Słownika, wraz z uzupełnieniem, ukazało się nakładem Ossolineum w latach 1854-1861 (reprint 1951).

Zmarł w 1847, został pochowany na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie (Al. 1 nr 12). Odznaczony Orderem Świętego Stanisława II klasy z nadania Aleksandra I Romanowa.