San Diego - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta San Diego w stanie Kalifornia. Zapoznaj się również z: inne miejsca o tej nazwie.

Downtown w San Diego

Plaża w dzielnicy Mission Beach w San Diego

Balboa Park w San Diego, Museum of Man

Wiktoriański Hotel del Coronado w San Diego

Żaglowiec Star of India

San Diego – miasto w USA w stanie Kalifornia położone nad Pacyfikiem. Siedziba hrabstwa o tej samej nazwie.

Uniwersytet Kalifornijski (University of California) – główny i najbardziej prestiżowy publiczny uniwersytet amerykańskiego stanu Kalifornia, de facto złożony z dziesięciu uniwersytetów i określany jako ich system. Wraz z systemem California State University i Community Colleges tworzy trójgałęziowy system publicznego szkolnictwa wyższego Kalifornii.
USS Midway (CVB/CVA/CV-41) - lotniskowiec amerykański, okręt główny lotniskowców typu Midway. Pierwszy okręt US Navy, który wszedł do służby po zakończeniu II wojny światowej. Brał udział w wojnie w Wietnamie i operacji Pustynna Burza. Od 2004 roku pełni funkcję okrętu-muzeum w San Diego w stanie Kalifornia. Jest jedynym pozostałym amerykańskim lotniskowcem z okresu II wojny światowej, który nie jest lotniskowcem typu Essex

Drugie co do wielkości miasto w stanie Kalifornia i ósme w USA. Znane z licznych plaż i łagodnego klimatu. W rankingu najbogatszych miast w USA stworzonym przez magazyn Forbes San Diego zdobyło piąte miejsce.

Historia

Okolice San Diego były zamieszkane już 10 tys. lat temu przez Indian Kumeyaay. W 1542 roku dopłynął tu Juan Rodríguez Cabrillo, portugalski odkrywca podróżujący pod hiszpańską banderą. Cabrillo ogłosił, że zatoka należy do Hiszpanii i nazwał miejsce San Miguel.

W 1602 roku w okolice dzisiejszego San Diego przybył Sebastián Vizcaíno, aby stworzyć mapę Kalifornii. Vizcaíno postanowił nazwać dzisiejsze rejony Mission Bay i Piont Loma San na cześć świętego Dydaka (hiszp. San Diego). W 1769 powstał tam pierwszy fort w okolicy dzisiejszego Old Town San Diego State Historic Park, a w 1797 roku – misja chrześcijańska Mission San Diego de Alcalá prowadzona przez franciszkanina, ojca Junípero Serra.

Port lotniczy San Diego (San Diego International Airport) – port lotniczy położony w San Diego, w Kalifornii. Obsługuje rocznie około 17 mln pasażerów.
SV Star of India (ang. tłum. Gwiazda Indii) – został zbudowany 14 listopada 1863 jako fregata Euterpe w stoczni Gibson. W 1906 roku przemianowany został na "Star of India".

Pierwsze zabudowania miejskie powstały w San Diego w okolicach dzisiejszego Old Town San Diego State Historic Park. Lokalizacja nie była jednak idealna – ludzie osiedlili się zbyt daleko do oceanu, portu i szlaków żeglugi. Pod koniec lat 60. XIX wieku tutejszy kupiec Alonzo Horton postanowił przenieść główną część miasta na brzeg oceanu, tam gdzie obecnie znajduje się Downtown. Zbudował pierwsze budynki i namówił do tego samego innych zamożnych mieszkańców. Miasto zaczęło bardzo dynamicznie się rozwijać.

Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.
National Medal of Science - wyróżnienia przyznawane przez prezydenta Stanów Zjednoczonych naukowcom za znaczący wkład w rozwój nauk społecznych, biologicznych, chemicznych, technicznych, matematycznych i fizycznych.

Geografia i klimat

Miasto położone jest na południowo-zachodnim krańcu Kalifornii i kontynentalnego USA, ok. 2 godzin jazdy samochodem od Los Angeles. Na południu graniczy z Meksykiem. Po stronie meksykańskiej znajduje się miasto Tijuana. Na zachodzie – Ocean Spokojny, na wschodzie – pasmo gór (Laguna Mountains) i pustynny Park Narodowy Anza-Borego. Samo miasto poprzecinane jest kanionami. Przez miasto przepływa rzeka San Diego (ang. San Diego River).

Surfing – jazda (ślizg) na przystosowanej do tego specjalnej desce, unoszonej przez czoło fali morskiej. Największy efekt osiąga się na przybrzeżnych falach oceanicznych. Deska wyposażona w żagiel służy do uprawiania windsurfingu, deski do uprawiania kitesurfingu napędzane są rodzajem latawca - paralotni. Jednym z rodzajów surfingu jest bodyboard, czyli ślizg na desce w pozycji leżącej.
Ocean Beach – dzielnica San Diego, miasta w stanie Kalifornia. Jej główne ulice to Newport Avenue i Voltaire Street. W latach 60. stała się lokalnym centrum ruchu hippisowskiego.

W San Diego występuje klimat śródziemnomorski. Lata są suche i ciepłe, zimy – łagodne. Średnia temperatura roczna to +18,0 °C (średnie maksimum +21,6 °C a średnie minimum +14,5 °C), roczny opad wynosi 274 mm (średnio 43 dni z opadami >¼ mm). Opady występują głównie od stycznia do marca, 52-58 mm miesięcznie. Latem temperatura w dzień wynosi od +22 do +26 °C, tylko przez kilka dni w roku osiąga +32 °C. Roczne nasłonecznienie wynosi 3057 godz. Zimy są łagodne, z temperaturami od +16 do +19 °C.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
John Sidney McCain III (ur. 29 sierpnia 1936 w Coco-Solo w Strefie Kanału Panamskiego) – amerykański senator Partii Republikańskiej z Arizony, kandydat Partii Republikańskiej w wyborach prezydenckich w 2008.

W najbardziej suchych i gorących miesiącach na wzgórzach w okolicy miasta często wybuchają pożary. W 2003 ogromny pożar zwany Cedar Fire (ogłoszony największym pożarem w Kalifornii w ciągu ostatnich 100 lat) zniszczył ponad 1200 km² lasów, zniszczył 2200 domów i spowodował śmierć 15 osób. Równie duże pożary miały miejsce w 2007.

Dydak — imię męskie pochodzenia greckiego, które oznacza "nauczający", od gr. διδαχη (didache) (zob. też: dydaktyka). Prawdopodobnie hiszpańskie imię Diego stanowi hiszp. formę tego imienia (o ile nie pochodzi od skróconego Santiago - "św. Jakub"). Patronem imienia jest św. Dydak, biskup Kadyksu. W dawnej Polsce imię to było znacznie bardziej znane, niż obecnie.
Adam Jared Brody (ur. 15 grudnia 1979 roku w San Diego, w stanie Kalifornia) – amerykański aktor, scenarzysta i producent filmowy, znany między innymi z roli Setha Cohena w serialu Warner Bros. Życie na fali.

Ekonomia

Główne gałęzie gospodarki San Diego to przemysł obronny, elektroniczny i turystyka. W połowie pierwszej dekady XXI wieku, według rankingu amerykańskiego instytutu The Milken Institute, miasto stało się czołowym ośrodkiem rozwoju biotechnologii. Swoje siedziby albo centra badawcze ma tutaj wiele największych firm biotechnologicznych (m.in. Neurocrine Biosciences, Nventa Biopharmaceuticals, BD Biosciences, Biogen Idec, Integrated DNA Technologies, Merck, Pfizer, Élan, Genzyme, Cytovance, Celgene, Vertex). Znajdują się tu także znane instytuty badawcze: The Scripps Research Institute, Salk Institute for Biological Studies, Burnham Institute oraz Uniwersytet Kalifornijski w San Diego.

The Black Heart Procession (poprawną formą jest również The Blackheart Procession) – zespół z San Diego w Kalifornii, grający muzykę z gatunku indie rock. Powstał w 1997 roku, a jego twórcami są Pall Jenkins (również członek nieaktywnego już projektu Ugly Casanova) oraz Tobias Nathaniel (obydwaj grają w zespole Three Mile Pilot). Grupę często zasilają Mario Rubalcaba, Jason Crane, Joe Plummer, Dimitri Dziensuwski oraz Jimmy LaValle.
Klimat śródziemnomorski – rodzaj klimatu podzwrotnikowego, występujący nad Morzem Śródziemnym (stąd jego nazwa), w Kalifornii, RPA, na południu Australii oraz u wybrzeży Chile w Ameryce Południowej. Jego charakterystyczną cechą są ciepłe i suche lata powyżej 20 stopni C oraz łagodne zimy powyżej 0 stopni, a także fakt, że występuje głównie bezpośrednio nad morzem lub oceanem, zazwyczaj na zachodnim wybrzeżu, a bardzo rzadko w głębi lądu. Klimat ten sprzyja rolnictwu i turystyce masowej.

San Diego to również ośrodek przemysłu lotniczego, rakietowego i elektronicznego. Dobrze rozwinięty jest tu przemysł stoczniowy, metalowy, spożywczy, poligraficzny i odzieżowy. Znajdują się tu wielkie zakłady odsalania wody morskiej. San Diego jest też ważnym węzłem drogowym i posiada międzynarodowy port lotniczy San Diego International Airport.

Theodor Seuss Geisel znany jako Dr. Seuss (ur. 2 marca 1904 w Springfield, Massachusetts, zm. 24 września 1991 w La Jolla, Kalifornia) to amerykański autor książek dla dzieci, które weszły do kanonu literatury tego gatunku. Absolwent Lincoln College na Uniwersytecie w Oksfordzie.
Matt Cameron (ur. 28 listopada 1962 w San Diego, Kalifornia) – amerykański perkusista zespołów grunge Soundgarden (1986-1997, od 2010) i Pearl Jam (od 1998).

W San Diego znajduje się wiele instalacji wojskowych, wliczając w to porty marynarki wojennej (US Navy) oraz marines: Marine Corps Air Station Miramar i Marine Corps Recruit Depot San Diego. Miasto jest portem macierzystym największej na świecie flotylli wojennej, składającej się z trzech superlotniskowców (USS "John C. Stennis", USS "Nimitz" oraz USS "Ronald Reagan"), pięciu dużych okrętów desantowych, kilku atomowych okrętów podwodnych i licznych mniejszych okrętów.

Nagrody Tony (ang. Tony awards, oficjalnie, Antoinette Perry Award for Excellence in Theatre) – nagrody przyznawane corocznie twórcom teatralnym w USA. Pierwotnie nagrody honorowały twórców wystawiających na Broadwayu w Nowym Jorku.
Kary Banks Mullis (ur. 28 grudnia 1944 w Lenoir, Karolina Północna, Stany Zjednoczone) – amerykański biochemik uważany za wynalazcę PCR, fundamentalnej dla biologii molekularnej techniki, pozwalającej na kopiowanie specyficznych sekwencji DNA. Za pracę w tej dziedzinie Kary Mullis otrzymał w roku 1993 Nagrodę Nobla. W rozmowie z Albertem Hofmannem wyznał, że odkrycie reakcji łańcuchowej polimerazy zawdzięcza po części LSD W wywiadzie opublikowanym we wrześniowym wydaniu California Monthly (1994), Mullis powiedział, ze "w latach sześćdziesiątych i wczesnych siedemdziesiątych XX wieku zażywałem dużo LSD, podobnie jak inni pracownicy Uniwersytetu Berkeley. Było to doświadczenie otwierające umysł. Dużo ważniejsze niż jakiekolwiek zajęcia, w których brałem udział."

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)