Sanherib - Polski Serwis Naukowy

król Sargon II (po prawej stronie) wraz z następcą tronu Sanheribem - asyryjski relief z Dur-Szarrukin

Sanherib, Sennacherib (akad. Sîn-ahhē-erība, tłum. "Bóg Sin wyrównał stratę braci") - władca Asyrii z dynastii Sargonidów, który panował w latach 704-681 p.n.e., syn Sargona II; jego małżonkami były Taszmetum-szarrat i Naqi'a-Zakutu.

Nanna, Nannar – sumeryjski bóg Księżyca. Nazywany też był Suen, Zuen (akad. Sin). Inne imiona: Aszimbabar, Namrasit, Inbu. Jego imię zapisywano również liczbą trzydzieści (tyle jest dni w miesiącu księżycowym).
Herodot z Halikarnasu (Ἡερόδοτος ὁ Ἁλικαρνασσεύς Herodotos ho Halikarnasseus) – historyk grecki ur. ok. 484 p.n.e. w Halikarnasie (w czasach rzymskich Peronium, obecnie Bodrum w Turcji), zm. ok. 426 p.n.e. prawdopodobnie w Turioj lub w Atenach, zwany "Ojcem historii". Można także nazwać go ojcem geografii. Jedynym zachowanym jego dziełem jest 9-księgowa relacja z wojen perskich, opisująca także geografię i historię Hellady, Persji i Egiptu oraz okolicznych krain, zatytułowana Dzieje (Ἱστορίαι Historiai, łac. Historiae). Jego relacje nie były zawsze dokładne, ale - w odróżnieniu od wielu innych historyków, aż po czasy dzisiejsze - zawsze opatrzone klauzulą "zgodnie z tym, czego się dowiedziałem" (Dzieje, I, 2).

Jego imię wskazuje, że był jedynym pozostałym przy życiu synem Sargona II. Wstępując na tron był dobrze przygotowany do czekających go zadań, gdyż zadbano o jego odpowiednie wychowanie i już za młodu sprawował liczne funkcje wojskowe i administracyjne.

Polityka podbojów

Większość swego życia spędził na walce z licznymi wrogami Asyrii. Po śmierci jego ojca wybuchły rebelie w Fenicji i Palestynie oraz w Babilonii, które krwawo tłumił. W celu zapobieganiu buntom stosował na masową skalę deportacje ludności podbitych krajów.

Wojna z Babilonią i jej sojusznikami

Sytuacja w Babilonii była trudniejsza do opanowania. Sanherib odziedziczył jej koronę po swoim ojcu, ale już w 703 roku p.n.e. doszło tam do rebelii i przy pomocy Elamitów władzę odzyskał chaldejski król Marduk-apla-iddina II. Kilka miesięcy później rebelianci zostali pobici przez armię Sanheriba pod Kisz. Marduk-apla-iddina II zdołał jednak zbiec na bagna w południowej Mezopotamii. Sanherib uprowadził do Asyrii 208 tysięcy ludzi, a na tronie Babilonii osadził niejakiego Bel-ibniego. Trzy lata później (700 p.n.e.) Marduk-apla-iddina II ponownie spróbował odzyskać Babilon. Asyryjczycy uniemożliwili mu to, ale Bel-ibni został zdetronizowany za nieudolność lub też współpracę z Chaldejczykiem. Jego miejsce zajął Aszur-nadin-szumi, najstarszy syn Sanheriba.

Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.
Zagros – góry w Iranie, od pd.-zach. obrzeżają Wyżynę Irańską. Długość ok. 1600 km, szerokość 200-300 km. Najwyższy szczyt Zard Kuh, 4548 m n.p.m. Obejmują kilkanaście grzbietów górskich (biegnących równolegle z pn.-zach. na pd.-wsch.) rozdzielonych podłużnymi obniżeniami pochodzenia tektonicznego i krasowego. Grzbiety z płaskimi wierzchołkami i stromo opadającymi stokami.

Sanherib na czele swojej armii. Asyryjska płaskorzeźba

W roku 694 p.n.e. Sanherib podjął wyprawę przeciwko Elamowi. Atakując z lądu i morza spustoszył kilka miast i powrócił z łupami. W odwecie król Elamu Halutusz-Inszuszinak wkroczył do Babilonu i zajął Sippar. Korzystając z sytuacji, Babilończycy zbuntowali się, pojmali Aszur-nadin-szumiego i wydali Elamitom, którzy wywieźli go do Elamu. Halutusz-Inszuszinak osadził na babilońskim tronie swojego protegowanego Nergal-uszeziba i wrócił do kraju. Kilka miesięcy później Sanherib odzyskał kontrolę nad Babilonem. Wkrótce mieszkańcy Babilonii znowu podnieśli bunt. W 691 p.n.e. doszło do bitwy pod Hallule nad Tygrysem. Roczniki asyryjskie przedstawiają bitwę jako wielkie zwycięstwo nad koalicją babiloński-elamicką, natomiast kronika babilońska mówi o odwrocie Asyryjczyków.

Cylicja (gr. Κιλικία, Kilikia) - historyczna kraina w południowo-wschodniej Azji Mniejszej, obecnie terytorium Turcji. Cylicja dzieliła się na dwie części: Cilicia Trachea i Cilicia Pedias. Cilicia Trachea (asyryjskie Khillaku, od którego pochodzi nazwa Cylicji) była surowym rejonem górskim uformowanym przez góry Taurus. Skaliste przylądki nadawały się znakomicie do budowy naturalnych portów, w których często znajdowali schronienie piraci. W starożytności pokryta gęstym lasem, który dostarczał budulca dla stoczni. Cilicia Pedias leżała we wschodniej części Cylicji i prócz terenów górskich kształtowały ją nadmorskie równiny. Przez Cylicję biegł perski szlak królewski, który łączył Anatolię z Syrią i wybrzeżem cylicyjskim.
Elamici - lud z południowo-zachodniego Iranu, o nieustalonym pochodzeniu. Język elamicki, podobnie jak sumeryjski trudno powiązać z jakąkolwiek grupą językową (czasami wskazuje się pokrewieństwo z językami drawidyjskimi [1]). Pod koniec IV tys. p.n.e. wytworzyły się, jak w sąsiedniej Mezopotamii, miasta-państwa które z czasem zostały zjednoczone w jednolite państwo - Elam ze stolicą w Suzie. W wyniku braku ciągłości kronik, napisanych pismem klinowym przejętym od Sumerów trudno odtworzyć dzieje Elamu, przez co pozostaje wiele niejasności i białych plam. Utrzymywali ożywione kontakty handlowe i kulturalne z ludami Mezopotamii. Często też w chwilach słabości państw Dwurzecza dokonywali wypraw wojennych. Szczególnie dwie były przełomowe, ponieważ przyczyniły się do upadku sumeryjskiej III dynastii z Ur (ok. 2005 r. p.n.e.) oraz państwa średniobabilońskiego dynastii kasyckiej (ok. 1157 r. p.n.e.). Sumerowie, Babilończycy i Asyryjczycy nie pozostawali im dłużni. Byli stałym czynnikiem niepokojów rolniczej południowej Mezopotamii. Niezależności Elamu położyli kres po wielu latach wojny Asyryjczycy, którzy pod wodzą króla Asurbanipala w roku 648 p.n.e. zniszczyli Suzę. Od tej pory stracili na znaczeniu i ok. roku 600 p.n.e. dostali się pod panowanie swoich wcześniejszych wasali - Persów.

Mając dość ciągłych buntów Babilończyków i mszcząc się za zaginięcie swego najstarszego syna Aszur-nadin-szumiego, Sanherib zdecydował się w czasie wojny z Muszezib-Mardukiem w 689 p.n.e. na świętokradztwo, którego nie dopuścił się żaden z jego poprzedników: zniszczył okryte sławą święte miasto Mezopotamii – Babilon:

Frygia (łac. Phrygia) to starożytna kraina w zachodniej części Azji Mniejszej, położona między Bitynią, Myzją, Lidią, Karią, Lycją, Pamfylią, Lykaonią i Galacją. Była znana z kwitnącego rolnictwa i chowu bydła, kopalni złota i kamieniołomów marmuru. Zamieszkiwali ją spokrewnieni z Trakami indoeuropejscy Frygowie, którzy przybyli na te ziemie około 1000 r. p.n.e. Stolicą Frygii było Gordion. Aż do najazdu Kimmerów (około 700 p.n.e.) Frygia była niezależnym królestwem. Około 600 p.n.e. dostała się pod panowanie Lidów, a w 546 p.n.e. Persów. Ponad dwieście lat później zdobył ją Aleksander Wielki. Po jego śmierci (323 p.n.e.) pozostawała pod zmiennymi rządami diadochów. W III w. p.n.e. na jej terytorium osiedlili się celtyccy Galatowie. Od 188 p.n.e. Frygia była w granicach Pergamonu i wraz z nim została przekazana w 133 p.n.e. republice rzymskiej przez ostatniego króla Pergamonu, Attalosa III Filometera. Po podziale imperium rzymskiego w 395 r. znalazła się w cesarstwie wschodnim. Po bitwie pod Manzikert w 1071 r. Frygia przejściowo znalazła się pod panowaniem Seldżuków. Pod koniec XI w, wraz z całą zachodnią Anatolią, wróciła ona pod panowanie Bizantyjczyków. W 1204, po zdobyciu Konstantynopola przez Krzyżowców - uczestników IV Krucjaty - Cesarstwo Bizantyńskie uległo rozpadowi. Frygia weszła w skład Cesarstwa Nikei. Po odbiciu Konstantynopola w 1261, za rządów cesarza Michała VIII Paleologa, Frygia weszła ponownie w skład Cesarstwa bizantyjskiego. W XIV wieku jej terytorium podbili Turcy Osmańscy. Od tego czasu Frygia pozostaje częścią Turcji.
Marduk-apla-iddina II (akad. Marduk-apla-iddina, tłum. "Marduk dał mi następcę";bibl. Merodach-Baladan, Merodachbaladan) - władca Babilonii w latach 721 - 710 p.n.e. oraz 703 p.n.e. Pochodził z chaldejskiego plemienia Bit-Jakini. W 721 roku p.n.e. korzystając ze zmiany władcy Asyrii, na czele wszystkich plemion chaldejskich wkroczył do Babilonu i ogłosił się królem Babilonii. Otwarcie w ten sposób zerwał z lojalnością wobec Asyrii. Rok później (720 p.n.e.) zawarł sojusz z królem Elamu Humbannikaszem, który pokonał w bitwie pod Der wysłane przez Sargona II oddziały interwencyjne bez pomocy Babilończyków. Nie przeszkodziło to Marduk-apla-iddinie II przypisania sobie zwycięstwa i ogłoszenia, że:

Zaatakowałem je jak huragan i powaliłem niczym burza... Nie oszczędziłem jego mieszkańców, ani starych, ani młodych; ich zwłokami pokryłem jego ulice. Splądrowałem i zniszczyłem jego domy, od fundamentów po dachy strawił je ogień... Aby potomność zapomniała, gdzie stały jego świątynie, zniszczyłem je wodą i zmieniłem w pastwiska.

Walki w Fenicji i Królestwie Judy

W dwóch pierwszych krainach w wyniku egipskich namów więzy z Asyrią zerwali: król Sydończyków Lule, król Askalonu Sidka, król Judy Ezechiasz oraz mieszkańcy Ekronu. Sanherib wyruszył przeciwko nim w roku 701 p.n.e. Wygnał Lule na Cypr, pojmał i uprowadził do Asyrii Sidkę, pobił armię egipską, która przyszła z pomocą Ekronowi, a następnie uderzył na królestwo Judy. Zdobył twierdzę Lakisz i okrążył wojska Ezechiasza w Jerozolimie, spod której murów odstąpił po otrzymaniu wielkiego okupu. Król Judy musiał też zgodzić się na wysiedlenie ludności wielu miast i odstąpienie ich Filistynom.

Sargon II Wielki (Šarrû(m)-kin,"król jest prawdziwy [prawowity] niezachwiany"[1]) – władca Asyrii, który panował w latach 722 p.n.e.- 705 p.n.e..W wyniku przewrotu wojskowego w czasie oblężenia Samarii obalił Salmanasara V. Ojciec króla Asyrii Sanacheryba, założyciel dynastii Sargonidów. Jego żoną była królowa Atalia.
Bitwa pod Halule (zwana też bitwą nad rzeką Dijala) – starcie zbrojne, które miało miejsce w roku 691 p.n.e. w trakcie walk Asyryjczyków z Elamitami.

Wojna Sanheriba z Ezechiaszem według Biblii

Przebieg kampanii wojennej Sanheriba przeciwko Judzie opisują księgi biblijne: Druga Księga Kronik (32; 1-23) oraz Druga Księga Królewska (18; 13-36).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)