Sankcja - Polski Serwis Naukowy

Sankcja (funktor normotwórczy) – społeczna reakcja na określone działanie jednostki w postaci kary lub nagrody w danej zbiorowości w zależności od tego, czy jednostka ta działa zgodnie lub niezgodnie z ustalonymi w tej zbiorowości regułami. Karane są działania, które są niezgodne z imperatywami, a nagradzane te, które są zgodne z preferencjami.

Sankcje w prawie międzynarodowym - negatywna reakcja społeczności międzynarodowej wobec państwa naruszającego normy prawa międzynarodowego. Zasadniczym kryterium klasyfikacji sankcji jest ich stopień zorganizowania.

Sumienie – w niektórych religiach i nurtach etycznych wewnętrzne odczucie pozwalające rozróżniać dobro i zło, a także oceniać postępowanie własne i innych ludzi. Jest to zdolność pozwalająca człowiekowi ujmować swoje czyny pod kątem moralnym i odpowiednio je oceniać. Czynnikiem decydującym w przestrzeganiu tych norm jest poczucie winy występujące w momencie uświadomienia sobie rozbieżności między własnym postępowaniem, a przyjętymi normami. Sumienie kieruje się różnymi kryteriami, zależnymi od sposobu wychowania, miejsca przebywania, otoczenia społecznego, zasad moralnych jakie te wszystkie czynniki w człowieku wytworzyły.

W zależności od podjętych przez jednostkę działań można wyróżnić;

sankcje prawne - gdy jednostka narusza normy prawne lub gdy wykonała określony przepis prawny pozwalający jej uzyskać nagrodę

sankcje towarzyskie - sankcje stosowane nieformalnie w zbiorowościach o charakterze wspólnoty w przypadku realizacji bądź łamania norm i wartości przyjętych w zwyczajach

sankcje moralne - doznawane przez jednostkę w postaci poczucia winy, w momencie uświadomienia sobie rozbieżności między własnym postępowaniem, a przyjętymi normami społecznymi zinternalizowanymi w niej w postaci sumienia (normami moralnymi).

Rozumienie pojęcia w prawie

Sankcja to:

Preferencje (ang. preference) są podstawowym pojęciem w teorii ekonomii oraz w mikroekonomii, szczególnie w teorii wyboru konsumenta i w teorii gier. Preferencje konsumenta odzwierciedlają i formalizują gusty konsumenta i nie zależą w żaden sposób od cen dóbr lub budżetu konsumenta, lecz wyłącznie od zadowolenia, satysfakcji, szczęścia lub użyteczności jakie mu zapewniają. Preferencje pozwalają konsumentowi dokonywać wyborów w obliczu rozmaitych alternatyw.

Zwyczaj – termin ten w mowie potocznej używany jest często zamiennie ze słowem obyczaj, jednak w niektórych naukach (np. w socjologii) terminom tym nadaje się różne znaczenie.

określona w normie prawnej konsekwencja naruszenia prawa; rozróżnia się m.in.:
sankcje karne (np. kara pozbawienia wolności)
sankcje egzekucyjne (np. związana z prawem administracyjnym i cywilnym)
sankcje nieważności czynności prawnej (np. związana z prawem cywilnym i rodzinnym)
nadanie mocy prawnej, zatwierdzenie jakiegoś aktu przez wyższą instancję,
negatywna reakcja ze strony państwa na złamanie obowiązujących norm prawnych; jest trzecią częścią budowy norm, nie zawsze występującą.

Rodzaje sankcji:

Poczucie winy - stan emocjonalny powstający w sytuacji uświadomienia sobie popełnienia czynu prawnie albo moralnie niedozwolonego. Związane jest zwykle z chęcią zadośćuczynienia i poddania się karze.

Imperatyw – (łac. imperativus – rozkazujący) – nakaz, reguła, zasada, która nie podlega dyskusji i którą można bezpośrednio wywieść z założeń teoretycznych. Imperatyw może mieć charakter zasady moralnej, artystycznej lub ideowej.

represyjna - polega na pozbawieniu podmiotu ważnych dla niego dóbr

egzekucyjna - polega na przymusowym wykonaniu zachowania wymaganego przez normę prawną

nieważności - polega na unieważnieniu działań niezgodnych z prawem:

ex nunc - unieważnienie od momentu wydania decyzji

ex tunc - unieważnienie od momentu złamania prawa

sankcje rozsiane - wyrażają dezaprobatę społeczną wobec przestępstwa, mogą przyjąć formę bojkotu, potępienia i pogardy;

sankcje skupione - organizowane przez państwo działania bezpośrednio na osobę popełniającą wykroczenie.

Wyróżnia się sankcje formalne i nieformalne.

Prawo, a ściślej prawo w ujęciu przedmiotowym, to system norm prawnych, czyli ogólnych, abstrakcyjnych i jednoznacznych dyrektyw postępowania, które powstały w związku z istnieniem i funkcjonowaniem państwa lub innego uporządkowanego organizmu społecznego, ustanowione lub uznane przez właściwe organy władzy odpowiednio publicznej lub społecznej i przez te organy stosowane, w tym z użyciem przymusu.

Zbiorowość społeczna (zbiorowość ludzka) w socjologii jest to zbiór osób, zajmujących w danym czasie, trwale lub nie, daną przestrzeń, między którymi dochodzi do interakcji i pojawiać mogą się stosunki społeczne.

Zobacz też

sankcja pragmatyczna

sankcje w prawie międzynarodowym

sankcje gospodarcze