Fundamenty dawnej kaplicy (2011)

Sanktuarium Maryjne na Górze Chełmskiej (niem. Die Marienkapelle auf dem Gollen) – nieistniejące już miejsce modlitwy i pielgrzymowania, którego szczątki znajdują się na Górze Chełmskiej, na terenie miasta Koszalin. W jego skład wchodził kościół i budynek pomocniczy, otoczone cmentarzem. Kościół ten powstał po już odbytych podróżach misyjnych biskupa Ottona z Bambergu (1124 i 1127). Zabudowa została zniszczona po reformacji. Sanktuarium przeznaczono głównie dla modlitwy pątników mających na sumieniu jeden z najcięższych grzechów – popełnione morderstwo. Droga pielgrzymów wiodła między trzema kaplicami wzniesionymi na Górze Chełmskiej, na Świętej Górze i na Rowokole.

Historia sanktuarium do czasów reformacji

Plan do sprawozdania z badań archeologicznych na Górze Chełmskiej przeprowadzonych w latach 1905/1906 r. jako podstawa do hipotetycznego przedstawienia budowli i rozmieszczenia budowli

Graficznym przedstawieniem analizy Paula Schulza jest ten szkic, pokazujący wykorzystanie światła z ciągle palącego się świecznika kaplicznego. To światło pokazywało drogę statkom. Materiały do budowy miasta (Koszalin) mogły docierać bezpiecznie również nocą pokonując przesmyk na jezioro Jamno. Usytuowanie Sanktuarium Maryjnego na Górze Chełmskiej.

Kościół wzmiankowany pierwszy raz w 1263 r. Wystawiany jest dokument biskupi "Camminer Bischof" (biskup Kamienia Pomorskiego) gdzie pojawia się "Nicolaus, plebanus in Golme". W niewiele lat później, w 1269, kościół na Górze Chełmskiej, w załączniku do ogólnego przedstawienia jego posiadłości, jest obsługiwany przez patronacki klasztor z "Belbuck" (Białoboków). Początki jednakże powstania tego kościoła pozostają nie wyjaśnione.

Po raz pierwszy jest wzmiankowana Góra Chełmska w dokumencie z 1214 r., kościół jednakże nie został tu razem wymieniony. Przypuszcza się, że kościół wtedy już istniał. W tym zagadkowym dokumencie wymieniona jest tylko Góra Chełmska, celem dokładnego określenia położenia wsi Koszalin. Również te późniejsze dokumenty, wykazują na Górze Chełmskiej istnienie tam od dłuższego czasu kościoła, okazjonalnie góra ta jest wymieniana jako miejsce topograficzne terenu i wzmiankowana bez kościoła . Tak samo pozbawione podstaw jest przypuszczenie, że Góra Chełmska została przekazana 1214 r. klasztorowi włącznie ze wsią Cossalitz. Założenie kościoła jest jak wynika z treści dokumentów możliwe przed rokiem 1214.

Analogicznie jak w innych słowiańskich obszarach grodowych również i tu na Górze Chełmskiej był budowany kościół w pobliżu grodu zaraz z rozpoczęciem chrystianizacji.

Z dokumentów pochodzących z 1263 i 1269 r. wynika, że przy kościele na Górze Chełmskiej funkcjonuje kościół parafialny. Wskazuje na to wzmianka „eines Plebans” i obsługa praw opiekuńczych. Zdaje się, że na początku roku 1278 kościół został przekształcony w sanktuarium. Przypomnienia tu wymaga prawdopodobnie bardzo stary obrządek chrzcielny, który pierwotnie wypełniał kościół Góry Chełmskiej jako zadania spełniane przez kościół parafialny.

Kościół na Górze Chełmskiej traci na znaczeniu. Niewiele lat później, bo w 1278 roku, powstaje w Koszalinie żeński klasztor założony i wyposażony przez „Camminer”-skiego biskupa (biskupa z Kamienia Pomorskiego), jest jednak jeszcze określany jako „capella in Gholme” (sanktuarium na Górze Chełmskiej).

Na długo przed osiągnięciem przez miasto Koszalin pewnego okrzepnięcia gospodarczego, sanktuarium Góry Chełmskiej ma nowe znaczenie jak dla kościołów. Bez wątpienia służy ono oznakowaniu kresów pomorskiego wybrzeża jako znak lądowy i morski znak nawigacyjny. Usytuowanie kościoła by w swojej wzdłużnej osi tworzył kąt z północą dokładnie taki by wiązka światła trafiała w przesmyk z Bałtyku na Jamno.

W 1905 r. koszalinianie dawno już zapomnieli o istnieniu kiedyś na wierzchołku góry "jakiejś kaplicy". Jedynie nieliczni (do nich należał Paul Schulz, nauczyciel) dawali wiarę kronikarzom i legendom, szukając śladów budowli.

Oto co pisał Paul Schulz w swoim sprawozdaniu (ukazało się w 1911 i 1925 roku.).