Sara Zyskind - Polski Serwis Naukowy

Sara Zyskind właściwie Sara Plager (ur. 26 marca 1927 w Łodzi, zm. w 1994 w Tel-Awiwie) – polska Żydówka, łodzianka, więźniarka Ghetto Litzmannstadt, przeżyła Holocaust, autorka 2 książek autobiograficznych, po wojnie żyła i zmarła w Izraelu.

Życiorys

Urodziła się w Łodzi w zamożnej rodzinie Plagerów. Jej rodzice to Anszel Kalman (1897 - 1943), pochodzący z Drohobycza i Mindla z Biedermanów (1900 - 1940). Oboje zmarli w getcie łódzkim i pochowani zostali na cmentarzu przy ul. Brackiej.

Wcześnie osierocona przeżyła trudy i grozę codziennych dni łódzkiego getta. Stworzone przez hitlerowców w 1940 w Łodzi na terenie najbiedniejszej dzielnicy miasta – Bałut – getto było wielkim obozem przymusowej pracy. Małe dzieci i "nieproduktywni" dorośli zostali przez hitlerowców zgładzeni, wszyscy zdolni do pracy pracowali w mniejszych czy większych przedsiębiorstwach produkcyjnych zwanych "resortami" i tylko oni dostawali żywność. Od 1942 pracowała w resorcie bieliźniarskim, szyjąc gorsety i biustonosze. W sierpniu 1944 podczas likwidacji getta została wywieziona do obozu koncentracyjnego w Auschwitz-Birkenau, a stamtąd do innych obozów.

Ghetto Litzmannstadt – zorganizowane w Łodzi przez okupacyjne, narodowosocjalistyczne (nazistowskie) władze III Rzeszy w 1939 r. getto żydowskie, do którego przymusowo przesiedlano ludność pochodzenia żydowskiego, głównie z terenów aglomeracji łódzkiej oraz przypadkowe klany Cyganów mordowanych w pierwszej kolejności.

Cmentarz żydowski w Łodzi - cmentarz założony w 1892 roku, zlokalizowany w południowej części Bałut, na niewielkim wzniesieniu pomiędzy ulicami Bracką, Zagajnikową, Zmienną i Inflancką; największa w Polsce nekropolia żydowska (42 ha, ponad 230 tys. pochowanych, w tym ok. 45 tys. stanowią mogiły ofiar pogromu w łódzkim getcie).

Po wyzwoleniu wróciła do Łodzi, ale okazało się, że cała jej rodzina została wymordowana, postanowiła więc wyjechać z Polski. W 1948 wraz z grupą członków łódzkiego kibucu przedostała się nielegalnie za granicę, zmierzając do Palestyny. Zatrzymana przez Anglików podczas rejsu do Palestyny, była internowana w obozie dla uchodźców na Cyprze.
Po kilku miesiącach przybyła jednak, już do Izraela, w grupie imigracyjnej "Alumim" (obecnie kibuc Saad). Podczas wojny izraelsko-arabskiej (1948-1949) walczyła z bronią w ręku o niepodległość swojego nowego kraju. Po demobilizacji osiadła w Tel-Awiwie, wyszła za mąż. W instytucjach oświatowych i wychowawczych na terenie Izraela odbywała spotkania, mówiła o holocauście.

Holocaust (‘całopalenie’) – termin pochodzący z kościelnej łaciny: słowo holocaustum jest adaptacją greckiego holókauston, rodzaj nijaki imiesłowu holókaustos (‘spalony w całości’), od czasownika holo-kautóo (‘spalam ofiarę w całości’) – spolszczenie: Holokaust. Słowo holocaust (termin religijny) pierwotnie oznaczało tylko ofiarę całopalną i w tym znaczeniu może być stosowane również dziś, przedmiotem tego artykułu jest jednak nowsze, obecnie najpowszechniejsze znaczenie tego słowa (w tym znaczeniu, jako nazwa własna, słowo Holocaust/Holokaust pisane jest wielką literą) – prześladowania i zagłada milionów Żydów przez władze III Rzeszy oraz jej sojuszników w okresie II wojny światowej.

Władysław Andrzej Kempa (ur. 1936, zm. 1 października 2009) – polski księgoznawca, bibliotekarz, bibliofil i regionalista. Absolwent polonistyki Uniwersytetu Łódzkiego, starszy kustosz dyplomowany, wieloletni pracownik Biblioteki Głównej Akademii Medycznej w Łodzi, a następnie, do emerytury, Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Marszałka J. Piłsudskiego w Łodzi. Działacz Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, członek założyciel Łódzkiego Towarzystwa Przyjaciół Książki, kolekcjoner ekslibrisów.

Wchodziła w skład grupy założycieli Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Izraelskiej i była członkiem zarządu Związku Byłych Mieszkańców Łodzi w Izraelu. Okupacyjne przeżycia swoje i męża Eliezera opisała w autobiograficznych książkach Skradzione lata i Światło w dolinie łez które wydano w Izraelu, Polsce i Stanach Zjednoczonych. Zmarła w Tel-Awiwie w 1994.

Bibliografia

Kempa A., Szukalak M. Żydzi dawnej Łodzi Słownik biograficzny Żydów łódzkich oraz z Łodzią związanych tom IV od A do Z, Łódź 2004, s. 142-143, ISBN 83-87522-67-8,

Zyskind S., Skradzione lata, Warszawa 1991,

Zyskind S., Światło w dolinie łez, Łódź 1994,

Lodz Names. List of the ghetto inhabitants 1940-1944, vol. 3, Jerusalem 1994 s. 1882 [tu jako Plager].