Sarbinowo - gmina Dębno - Polski Serwis Naukowy

Sarbinowo (niem. Zorndorf) – wieś w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie myśliborskim, w gminie Dębno.

W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa gorzowskiego.

Węzeł drogowy drogi krajowej nr 31 i drogi nr 23 w kierunku Myśliborza, nieczynna linia kolejowa Kostrzyn nad Odrą-Myślibórz.

Nazwa

Starosłowiańska nazwa Czarna Woda lub Czarny Potok; Zorbamstorp 1262; Tzorbensdorf 1335; Czorbendorf 1337; Czorbindorff 1400; Tzornendorff 1451; Zornendorff 1460; Zorndorf 1758

Fryderyk II Wielki, Friedrich II von Hohenzollern (ur. 24 stycznia 1712 w Berlinie, zm. 17 sierpnia 1786 w Poczdamie) – król Prus w latach 1740-1786. Pod jego rządami Prusy stały się jednym z najpotężniejszych państw europejskich.
Jęczmień (Hordeum L.) – rodzaj zbóż z rodziny wiechlinowatych. W zależności od podziału wyróżnia się od 20 do 25 gatunków tego rodzaju traw jednorocznych lub trwałych. Pochodzi ze stref umiarkowanych półkuli północnej.

Środowisko przyrodnicze

Równina Sarbinowska osiąga wysokość 60-70 m n.p.m., obniża się ku północy w stronę równiny dębieńsko-różańskiej. Obszar ten jest prawie całkowicie użytkowany rolniczo. Rynna z ciągiem oczek wodnych i zabagnień ułożona południkowo na zach. od Sarbinowa to tzw. „Sarbinowska dolina”.

Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po roku 1701 wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 roku wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego.
Torfowisko (ang. peatland, mire, peat bog, niem. Moor, Moos, Ried, Filz) – jeden z typów mokradeł, siedlisk na tyle uwodnionych, że występuje tam specyficzna roślinność i zachodzą procesy akumulacji osadów organicznych. Jest to teren stale podmokły, o podłożu trudno przepuszczalnym, pokryty zbiorowiskami roślin bagiennych i bagienno-łąkowych. Torfowiska występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego wilgotnego i chłodnego (północna część Eurazji i Ameryki Północnej, a także obszary górskie). Obszary te są cenne pod względem przyrodniczym, można je także wykorzystać gospodarczo – poprzez wydobywanie torfu. Torfowisko przyrasta średnio o 1 mm w ciągu roku.

Okoliczne lasy porastają głównie drzewa iglaste – sosny, świerki, modrzewie – z domieszką drzew liściastych – dębu, brzozy, osiki, buku. Krawędzie doliny porośnięte są ciepłolubną roślinnością murawową i zaroślami czyżniowymi. Na terenach podmokłych występują wierzby (najgrubsza wierzba biała znajduje się nad brzegiem zarastającego jeziorka na zachód od Kolonii Sarbinowo; obwód 500 cm), jesiony i olchy. W bezodpływowych zagłębieniach wśród borów wykształcają się torfowiska. Niewielkie obiekty tego typu można spotkać w okolicy Kolonii Sarbinowo. Wśród wielu interesujących roślin uwagę zwracają licznie występujące: rosiczka okrągłolistna, wełnianka wąskolistna i żurawina błotna.

Jeleń – zwyczajowa nazwa kilku rodzajów zwierząt z rodziny jeleniowatych. Mianem tym określa się gatunki należące do rodzajów: Cervus, Blastocerus, Ozotoceros, Odocoileus i inne. W Polsce mianem tym określa się jelenia szlachetnego.
Kaleńsko – (niem. Kalenzig) wieś w Polsce położona koło Kostrzyna nad Odrą w województwie zachodniopomorskim, w powiecie myśliborskim, w gminie Boleszkowice. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego. Wieś o charakterze owalnicy, obecnie oscylująca w stronę układów wielodrożnicowych.

W okolicznych lasach występują sarny, jelenie, dziki, wiewiórki, lisy, kuny leśne, można też spotkać borsuka i sporą populację zająca. Z ptaków – gatunki zamieszkujące wody i szuwary, m.in. kaczki, żuraw, perkozy, bąk, trzcinniczek, derkacz, potrzosy, trznadle. Z obfitością gryzoni wiąże się występowanie gatunków ptaków drapieżnych, np.: sowy, pustułki, myszołowa. Zaobserwować można również bielika, kormorany, żurawie, czaple, bociany, łabędzie, bażanty, kuropatwy. Na opisywanych terenach występują różne gatunki płazów, m.in. kumak nizinny, ropuchy i żaby, traszka zwyczajna, jaszczurka żyworodna i zaskroniec zwyczajny.

Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID) - do 31 grudnia 2010 roku Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBiDZ) - z siedzibą w Warszawie przy ul. Szwoleżerów 9 na terenie Łazienek Królewskich – instytucja kultury utworzona w 2002 poprzez połączenie Ośrodka Dokumentacji Zabytków i Ośrodka Ochrony Zabytkowego Krajobrazu. NID podlega Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego i posiada Oddziały Terenowe w miastach wojewódzkich (oprócz Bydgoszczy i Gorzowa Wielkopolskiego) oraz Pracownie Terenowe w Trzebinach, Zamościu oraz Park Mużakowski w Łęknicy.
Bąk zwyczajny (Botaurus stellaris) – gatunek dużego wędrownego ptaka wodnego z rodziny czaplowatych (Ardeidae), zamieszkujący północną część Eurazji (podgatunek nominatywny) i Afrykę południową (B. s. capiensis). Zimuje na południu Eurazji i w Afryce. W Europie Zachodniej i Południowej gatunek osiadły. Przeloty w III - IV i IX - XI. W Polsce bardzo nielicznie lęgowy i nielicznie zimujący nad wodami śródlądowymi.

Historia

Dawna starosłowiańska osada o nazwie Czarna Woda lub Czarny Potok

31.12.1262 – wzmianka w dokumentach templariuszy pod nazwą Zorbamstorp; Jan i Otton z dynastii askańskiej zawierają ugodę z Widekindem (Widekinusem), mistrzem templariuszy w Niemczech i krajach słowiańskich, na mocy którego templariusze w zamian za zrzeczenie się praw do miejscowości leżących przy drodze do Gorzowa (oppidum – prawdopodobnie przedlokacyjna osada targowa pod Kostrzynem, Kłośnica, Warniki, Dąbroszyn, Pudignowe i Witnica) oraz dóbr komandorii w Myśliborzu, otrzymują potwierdzenie posiadania komandorii chwarszczańskiej wraz z dziesięcioma wsiami (Bogusław, Carkzowe?, Cychry, Dargomyśl, Dębno, Gudzisz, Krześnica, Nyvik?, Oborzany, Sarbinowo). Formą zadośćuczynienia jest dodatkowo wieś Kaleńsko w ziemi kostrzyńskiej, będąca wcześniej w posiadaniu rycerskim.

Zakonnicy byli zapewne fundatorami pierwszej granitowej świątyni, która nie zachowała się do naszych czasów. Ze wzmianek należy wnioskować, że był to prosty kościół salowy podobny do innych założeń parafialnych stawianych we wsiach należących do komandorii chwarszczańskiej.

Agroturystyka – forma wypoczynku w warunkach zbliżonych do wiejskich. Może być połączona z pracą u osoby zapewniającej nocleg. Traktowana jako alternatywne do rolnictwa źródło dochodu mieszkańców wsi.
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

02.05.1312 – rozwiązanie zakonu templariuszy bullą Ad providam papieża Klemensa V

1312 – posiadłości templariuszy na obszarze Marchii zajmują margrabiowie brandenburscy

1318 – w układzie zawartym w Cremmen, negocjowanym przez przedstawicieli przeora niemieckiego Pawła z Modeny i Leonarda de Tiburtis, margrabiowie brandenburscy potwierdzili joannitom posiadanie dóbr templariuszy

02.04.1335 – w Chwarszczanach wymienia się joannitów jako właścicieli; wzmianka o Sarbinowie pod nazwą Tzorbensdorf

1402 – ziemie Nowej Marchii sprzedane Zakonowi krzyżackiemu

1405 – kościół pełni funkcje parafialne

1433-34 – zbrojne najazdy dokonane przez wójta krzyżackiego Henryka von Rabenstein na dwór chwarszczański i konfiskata mienia komandorii

1434 – zaangażowanie w spór najwyższych władz świeckich i kościelnych kończy spór komandorii chwarszczańskiej z Zakonem krzyżackim wydaniem wyroku korzystnego dla joannitów

1455 – elektor Fryderyk II bierze Nową Marchię od Zakonu krzyżackiego w zastaw za 100 000 florenów

1460 – elektor Fryderyk II potwierdza joannitom ich włości, m.in. Chwarszczany (w dokumencie Sarbinowo występuje pod nazwą Zornendorff), Sulęcin, Ostrów

1538 – margrabia Jan Hohenzollern oficjalnie wprowadza na terenie Nowej Marchii luteranizm jako religię obowiązującą

15.06.1540 – komandoria Chwarszczany przejęta przez margrabiego Jana z Kostrzyna od joannitów, którzy zostają zmuszeni do przeniesienia konwentu do Świdwina. W Chwarszczanach zorganizowano siedzibę domeny państwowej, w skład której wchodzi również wieś Sarbinowo. Kościół przejmuje gmina protestancka.

1624 – do nawy kościoła dobudowano wieżę

1701 – Ziemia Chojeńska dostaje się pod panowanie króla pruskiego Fryderyka Wilhelma I

25.08.1758 – prusko-rosyjska bitwa pod Sarbinowem (Zorndorf); wieś spalona ogniem artylerii rosyjskiej, częściowemu zniszczeniu ulega też kościół

1768 – wieś odbudowana z rozkazu Fryderyka Wielkiego

1806-1807 – Ziemia Chojeńska pod okupacją wojsk napoleońskich; na mocy traktatu w Tylży w dniu 12.07.1807, wojska francuskie opuszczają terytorium państwa pruskiego z wyjątkiem niektórych ważniejszych twierdz, pod warunkiem spłaty bądź zabezpieczenia nałożonej na Prusy kontrybucji wojennej

1825 – postawiono nowy kościół w stylu neogotyckim, na miejscu średniowiecznej świątyni

25.08.1826 – na pamiątkę bitwy pod Sarbinowem wzniesiono pamiątkowy obelisk, na którym widniał napis: "Tu stał Fryderyk Wielki 25 sierpnia 1758 r."

Szkoła i kościół. Pocztówka sprzed II wojny światowej

1832 – przebudowa kościoła

1871-1918 – Ziemia Chojeńska w ramach zjednoczonej Drugiej Rzeszy Niemieckiej

1881 – budowa fortu Sarbinowo, wchodzącego w skład twierdzy Kostrzyn

1890 – wieżę kościelną zniszczył piorun

1892 – zbudowano nową wieżę kościelną

1899 – Wojciech Kossak, na zlecenie cesarza Wilhelma II, namalował obraz „Szarża gwardii pruskiej na piechotę rosyjską pod Zorndorf”, olej, płótno, ok. 270 × 600 cm.

Po 1945 – napływ osadników, w tym wielu żołnierzy 1 Armii Wojska Polskiego, m.in. kapral Jan Karaszewski, który podczas zaślubin Bałtyku w Kołobrzegu w 1945 trzymał polski sztandar

12.05.1946 – poświęcenie kościoła przez ks. kan. Franciszka Sobolewskiego z Dębna

31.08.1948 – erygowanie parafii w Sarbinowie

18.04.1953 – założenie Koła Ludowych Zespołów Sportowych, przewodniczącym Rady Koła został Tadeusz Szabata

Lata 60 XX w. – zburzono pomnik z 1826; obecnie przy drodze znajduje się tablica informacyjna opisująca bitwę

19.02.1999 – otwarcie dobudowanego segmentu szkoły podstawowej. Szkoła zyskała też kotłownię olejową

Wilhelm II (ur. 27 stycznia 1859 w Berlinie, zm. 4 czerwca 1941 w Doorn w Holandii) – ostatni niemiecki cesarz i król Prus, przedstawiciel dynastii Hohenzollernów.
Kormoranowate (kormorany, Phalacrocoracidae) - rodzina ptaków z rzędu pełnopłetwych. Obejmuje gatunki wodne, zamieszkujące brzegi mórz i rzek poza Azją Środkową i Oceanią.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)