Sarissa (lub sarysa) – długa włócznia piechoty składająca się z dwóch kawałków drewna dereniowego połączonych metalową tuleją. Ojczyzną sarissy była starożytna Macedonia, gdzie pod koniec I poł. IV w. p.n.e. wprowadził ją na użytek piechoty król Filip II.

Falanga macedońska uzbrojona w sarissy

Konstrukcja

Sarissa składała się z dwóch krótszych kawałków drewna dereniowego połączonych ze sobą 16 cm żelazną tulejką, poprawiającą jednocześnie wytrzymałość całej konstrukcji. Podzielenie sarissy na dwie krótsze części pozwoliło na zredukowanie powstających naprężeń materiału, które mogły wystąpić przy tak długiej włóczni. Długość sarissy wahała się w zależności od modelu i epoki w jakiej była używana. Początkowo miała ona długość 4-5 – 5,5 m, by w epoce hellenistycznej osiągnąć ponad 6 m, a jej średnica wynosiła prawdopodobnie 3,17 – 3,81 cm,. Istniały trzy typy sarissy. Krótka sarissa mierzyła 4,5 m i ważyła około 3 kg, zakończona była lekkim 30 cm grotem. Kolejny typ stanowiła włócznia o takiej samej długości, zaopatrzona jednak w grot z tulejką o łącznej długości 50 cm. Na końcu włóczni znajdowało się żelazne ostrze. Z powodu zwiększenia ilości i masy elementów metalowych w tym rodzaju sarissy jej waga wzrosła do około 5,5 kg . Ostatni rodzaj sarissy stanowiła włócznia długości 5,5 m. Zastosowano w niej znacznie grubsze drzewce, chcąc w ten sposób zneutralizować wibracje, mogące utrudnić jej używanie. Waga drzewca wraz z metalowymi elementami zwiększyła wagę włóczni do 6,2 kg. Podobnie jak opisywany wcześniej sarissa, ta także posiadała grot z tulejką oraz ostrze umieszczone na jej końcu. Ostrze to spełniało kilka zadań. Po pierwsze stanowiło przeciwwagę dla grotu, umożliwiając falangicie trzymanie włóczni znacznie bliżej jej końca. Umożliwiało to wystawienie od 2/3 do 4/5 długości sarissy przed szereg żołnierzy, dzięki czemu aktywny udział w walce mogło podjąć aż pięć szeregów żołnierzy. Po drugie żelazne ostrze można było wbić w ziemię dla uzyskania lepszej stabilności, co było szczególnie ważnej przy odpieraniu ataków jazdy. Kolejnym zastosowaniem dla ostrza było użycie go jako zapasowego grotu w przypadku gdy drzewce sarissy zostało połamane.