Saul Kripke - Polski Serwis Naukowy

Saul Kripke

Saul Aaron Kripke (ur. 13 listopada 1940 w Omaha w Nebrasce) - amerykański filozof i logik. Pionier badań nad semantyką logiki modalnej. "Naming and Necessity" (książka, stanowiąca zapis jego wykładów z 1970 roku) stanowiła punkt przełomowy w badaniach semantycznych. Obok prac Hilarego Putnama była to pierwsza zapowiedź eksternalizmu semantycznego. Jednocześnie Kripke atakował w niej teorię identyczności umysł-ciało. Praca "Wittgenstein on Rules and Private Language" jest jednym z punktów odniesienia w analizie tekstów późnego Wittgensteina. Obecnie wykłada w City University of New York.

Ludwig Josef Johann Wittgenstein (ur. 26 kwietnia 1889 w Wiedniu, zm. 29 kwietnia 1951 w Cambridge) – filozof zajmujący się przede wszystkim kwestiami języka i logiki, poruszał także kwestie kluczowe dla filozofii umysłu i matematyki. Jego wczesne prace uczyniły z niego "ojca chrzestnego" neopozytywizmu, późniejsze natomiast stanowiły kluczowy wkład w badaniach nad pragmatyką.

Logika (gr. λόγος, logos - rozum) nauka normatywna, analizująca źródła poznania pod względem prawomocności czynności poznawczych z nimi związanych. Zajmuje się badaniem ogólnych praw, według których przebiegają wszelkie poprawne rozumowania, w szczególności wnioskowania. Logika, jako dyscyplina normatywna, nie tylko opisuje jak faktycznie przebiegają rozumowania, ale także formułuje twierdzenia normatywne, mówiące o tym, jak rozumowania powinny przebiegać.

Filozofia

Jako jeden z pierwszych wykorzystał zdobycze logiki modalnej w swojej filozofii. Jako jeden z pierwszych wprowadził pojęcie "światów możliwych". W odpowiedzi na zarzuty, iż jest to termin narzucający skojarzenia metafizyczne, wprowadził jako równoprawne określenie termin "sytuacja kontrfaktyczna". Sytuacja kontrfaktyczna rozumiana jest jako wydarzenie alternatywne, które również mogłoby zaistnieć przy takim samym układzie początkowym. Mogłoby na przykład zdarzyć się, że Arystoteles nie został filozofem. Zatem istnieje taki świat możliwy (lub po prostu zaistniała taka sytuacja kontrfaktyczna), w którym nikt nie słyszał o Arystotelesie-filozofie. Nie byłby natomiast światem możliwym świat, w którym światło poruszałoby się dwukrotnie wolniej lub woda miała inne własności fizyczne.

Słowo filozofia (gr. φιλοσοφία, łac. philosophia) pochodzi (prawdopodobnie) od matematyka i filozofa Pitagorasa żyjącego w VI wieku p.n.e. Pierwotnie miało sens dosłowny i oznaczało poszukiwanie, umiłowanie mądrości lub posiadanie mądrości (gr. φιλέω phileo – kochać, σοφία sophia – mądrość). Obecnie terminu filozofia używa się w różnych znaczeniach. Trudno o jego definicję, gdyż zakres rozważań filozoficznych i ich metoda ulegały zmianom w historii, a rozumienie filozofii jest uzależnione od wielu czynników, w tym od przyjętej tradycji filozoficznej. W uproszczeniu można powiedzieć, że filozofia zajmuje się ogólnymi, podstawowymi zagadnieniami dotyczącymi natury świata i człowieka. Filozofowie rozważają kwestie natury istnienia, rozumienia bytu i rzeczywistości (ontologia, metafizyka, teoria bytu), poznawalności rzeczywistości i prawdy (epistemologia czyli teoria poznania), moralności, powinności i koncepcji wartości (etyka oraz aksjologia czyli teoria wartości), także zagadnienia dotyczące człowieka antropologia filozoficzna, a także kwestie społeczne, prawne, kulturowe, teologiczne i inne.

Wprowadził także podział na sztywny oraz nie-sztywny desygnator. Sztywny desygnator oznacza wyrażenie, które desygnuje we wszystkich światach możliwych ten sam obiekt. Analogicznie nie-sztywny desygnator tej własności nie posiada. Oto wyrażenia "Arystoteles" oraz "Wychowawca Aleksandra Wielkiego" wskazują na jedną i tę samą osobę. Arystoteles bez względu na to jak potoczyłoby się jego życie pozostałby Arystotelesem, więc słowo "Arystoteles" jest sztywnym desygnatorem. Możliwy jest jednak świat, w którym Arystoteles nie wychowywałby Aleksandra, zatem "Wychowawca Aleksandra Wielkiego" należy zaklasyfikować jako nie-sztywny desygnator.

Jest zdecydowanym krytykiem deskrypcjonizmu. Teorii stawiającej znak równości pomiędzy nazwą przedmiotu a jego opisem. Na dowód przytaczał wyżej wspomniany fakt istnienia nie-sztywnych desygnatorów. Gdyby owa teoria była słuszna, taki podział nie byłby możliwy. Jako alternatywę wprowadza teorię "chrztu językowego". Nazwa powstaje w momencie owego "chrztu", gdy przedmiot po raz pierwszy jest w określony sposób nazywany. Dalej nazwa rozprzestrzenia się w procesie wzajemnej komunikacji międzyludzkiej.

Kripke nie uznaje pokantowskiego podziału prawd na: konieczne-aprioryczne oraz przygodne-syntetyczne. Wykazuje istnienie prawd koniecznych-syntetycznych. Oto "Gwiazda Poranna" i "Gwiazda Wieczorna" okazała się w historii astronomii tym samym obiektem, nie dzięki analizie umysłowej, lecz dzięki doświadczeniu.

Kripke jest także krytykiem teorii identyczności umysłu z ciałem — teorii redukującej procesy psychiczne jedynie do zjawisk fizycznych zachodzących w mózgu. Gdyby owa teoria była prawdziwa, zdanie "Barwa czerwona to fala elektromagnetyczna od ok. 630 do ok. 780 nm." byłoby zdaniem koniecznym. Jednak możliwy do wyobrażenia jest świat, w którym nie widzimy tego zakresu, a spostrzegamy ultrafiolet (jak np. pszczoły). Nie ma tutaj dwóch sztywnych desygnatorów, zatem nie jest to zdanie konieczne. Właśnie owo podważenie teorii identyczności wydaje się być najważniejszym zastosowaniem, tak teorii desygnatów, jak i "światów możliwych".

Główne prace

Nazywanie a konieczność, tłum. Bohdan Chwedeńczuk,

"Wittgenstein o regułach i języku prywatnym, tłum. Krzysztof Posłajko i Leszek Wroński, wyd.Fundacja Aletheia, ISBN: 978-83-89372-29-1.

Linki zewnętrzne

Saul Kripke - filozofia

Zobacz też

Model Kripkego