Sautrāntika należy do wczesnych szkół buddyjskich. Oddzieliła się od sarvāstivādy w latach pomiędzy 50 p.n.e. i 100 n.e. Nazwa pochodzi od Sutrapitaki (pali. sutta pitaka) czyli drugiego kosza w Kanonie palijskim. Nauki tej szkoły zaliczane wg mahajany są również do nauk hinajany i tzw. poglądu śrawaki podobnie jak szkoła wajbaszika.

Sautrantika odrzucała całą Abhidharmę, traktującą o metafizyce i psychologii na rzecz oryginalnych sutt Kanonu palijskiego. Posługiwali się koncepcją aśraya (substratu, schronienia) tam, gdzie pudgalavāda i vatsīputrīya mówiły o pudgala a główny nurt indyjskiej filozofii mówił o atmanie. Uznawali, że świadomość (pali. vinnana) jest tym, co doświadcza samsary a pozostałe cztery khandhy rozpływają się w świadomości w chwili śmierci. samskara czyli siły tworzące są nietrwałe i zanikają zaraz po przeniesieniu się świadomości do innego ciała. Niektóre z ich teorii zostały wykorzystane przez szkołę yogacara.

Sautrantikowie uznawali istnienie rzeczywistych dharm, lecz tylko w czasie teraźniejszym. Dopuszczali istnienie dharm w trzech czasach, ale miały to być nie te same dharmy; inne były w przeszłości, inne są w teraźniejszości i inne będą w przyszłości.

Szkole tej przypisuje się duże znaczenie, gdyż stała się prekursorem widżnianawady, będącej jedną z głównych szkół mahajany.

Sautrāntika ponadto użyteczna jest w buddyzmie tybetańskim do rozróżniania etapów w stopniowych medytacjach na "pustość" (siunjata), gdzie znajduje się ona pomiędzy poglądem wajbaszika a czittamatra. Wajbaszika w tych stopniowych medytacjach m.in. przedstawia pogląd o ostatecznej naturze z trwałych niepodzielnie istniejących jednostek (wylie. rtag dngos) jako najmniejszych cząsteczek składowych rzeczywistości doświadczanej poprzez świadomość. Sautrantrika m.in. naucza, że to co przejawia się jako "zewnętrzna rzeczywistość" jest niczym innym tylko własną projekcją mentalną, niż faktycznym doświadczaniem "niepodzielnie istniejących cząsteczek" i w ten sposób tłumaczy jak możliwe jest doświadczanie, gdyż świadomość nie jest różna w naturze od jej mentalnego doświadczenia. Czittamatra naucza m.in. że nie ma oddzielnej od świadomości (lub jej projekcji wg sautrantiki) "zewnętrznej rzeczywistości", a wszystko ma ostatecznie naturę umysłu, który "samoświadomy i samorozświetlający się" jest wolny od dualizmu doświadczającego i doświadczanego.

Zobacz też

Przypisy