Sceloglaux - Polski Serwis Naukowy

Sowica białolica (w jęz. maoryskim: Whēkau, Sceloglaux albifacies) – gatunek wymarłego ptaka z rodziny puszczykowatych (Strigidae). Była rodzimym endemitem Nowej Zelandii. Występowała powszechnie w całym kraju przed przybyciem osadnictwa europejskiego do Nowej Zelandii w 1840. Należy do monotypowego rodzaju Sceloglaux.

Nietoperze, rękoskrzydłe (Chiroptera) – rząd ssaków łożyskowych, obejmujący ok. 1100 gatunków, do którego zalicza się 17 rodzin zgrupowanych w dwóch podrzędach:
Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. Tradycyjna maoryska nazwa państwa, Aotearoa, jest najczęściej tłumaczona jako Kraj długiej białej chmury. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonych Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.

Systematyka

Sowica białolica była jednym z dwóch, obok sowicy ciemnolicej (Ninox novaeseelandiae), endemicznych gatunków sów Nowej Zelandii. Jest jedynym (monotypowym) gatunkiem z rodzaju Sceloglaux.

Przez Europejczyków odkryta tuż po ich dotarciu do Nowej Zelandii w 1840, stała się szybko bardzo popularnym ptakiem łownym ze względu na charakterystyczny głos (patrz sekcja: głos). Okazy zebrane na miejscu były wysyłane do Muzeum Brytyjskiego, gdzie opis naukowy tego gatunku autorstwa George'a Roberta Graya opublikowano w 1844. Gray początkowo umieścił gatunek w rodzaju Athene jako Athene albifacies. Kilka lat później, w 1848, kiedy Johann Jacob Kaup wydzielił i opisał naukowo rodzaj Sceloglaux (Isis, 41, 1848, col. 768), sowica białolica znalazła się w osobnym rodzaju.

Osadnictwo - całokształt działalności grup ludzkich wywołujący zmiany w środowisku geograficznym. Obejmuje ono proces zajmowania, podziału i użytkowania terenu wraz ze wszystkimi wytworami powstałymi w ramach tej działalności i służącymi jej. (wg Z. Woźniaka)
Pióro (łac. penna) – twory nabłonkowe pokrywające ciała ptaków , a w czasach prehistorycznych niektórych dinozaurów, przede wszystkim z grupy teropodów, zwłaszcza celurozaurów. Podobnie jak łuski u gadów, pióra zachodzą na siebie dachówkowato. Wyrastają z brodawek skórnych zbudowanych z komórek mezodermalnych, w których formują się najpierw pióra puchowe (embrionalne), a następnie pióra ostateczne (penna).

Gray znał gatunek tylko z okazów zebranych na Wyspie Południowej, wobec czego nie wyróżnił podgatunków.

Etymologia nazwy naukowej i zwyczajowej

Naukowa nazwa gatunkowa albifacies znaczy: o białej twarzy, białolica, stąd też polska nazwa zwyczajowa tego gatunku. Podobne znaczenie ma mniej powszechna w języku angielskim nazwa zwyczajowa: White-faced Owl (pol.: sowa białotwarzowa, sowa białolica). Znacznie powszechniejsza angielska nazwa zwyczajowa – Laughing Owl (pol.: śmiejąca [się] sowa) pochodzi od charakterystycznego odgłosu wydawanego przez tę sowę. Przez rdzenną ludność Nowej Zelandii – Maorysów określana jest nazwą: Whēkau lub (rzadziej) Hakoke i Kakaha.

Samiec (organizm męski) – określenie osobnika płci męskiej, to znaczy takiego organizmu zwierzęcego, który wytwarza komórki spermy, w których znajdują się komórki rozrodcze nazywane plemnikami. Komórki spermy definiowane są jako mniejsze gamety, podczas gdy większe gamety są wytwarzane przez samicę (organizm żeński).
Jajo - jedna z faz rozwoju nowego osobnika u wielu gatunków zwierząt. Jajo zawiera surowce odżywcze pozwalające na rozwój zarodka bez dostępu do organizmu macierzystego i zewnętrznych źródeł pożywienia oraz stosunkowo bezpieczne środowisko, ale ze względu na swoją zawartość jest również cenionym pokarmem.

Charakterystyka

Morfologia

Upierzenie sowicy białolicej było żółtawo-brązowe prążkowane na przemian kolorem ciemnobrązowym. Miała białe paski na łopatkach i niekiedy na karku. Pióra pokrywy były białe i ostro zakończone. Na skrzydłach i ogonie miała jasnobrązowe paski. Palce i spód stopy koloru czerwonawo-bladożółtego – palce ponadto pokryte długimi, szczeciniastymi piórami, a spód stopy wieloma małymi kolcami. Szlara była biała i sięgała za i pod oczy, zanikając, przechodziła do szarobrązowych prążków. Niektóre osobniki były bardziej rude, z brązową szlarą; ta różnica początkowo tłumaczona była osobnymi podgatunkami, jednak prawdopodobnie świadczy ona o indywidualnej zmienności. Są oznaki, że samce miały częściej formę kolorystycznie bogatszą niż samice (np.: okaz OÖLM 1941/433 z Oberösterreichisches Landesmuseum w Linz (Austria)). Oczy były ciemnobrązowe, duże i raczej wydatne. Dziób koloru kości słoniowej. Szpony również koloru kości słoniowej z ciemnymi końcami. Powieki były szare. Długość ciała wahała się od 35,5–40 cm. Falla et al. (1966) podaje średnią długość "lecącego ptaka – od czubka dzioba do czubka ogona" równą 37,6. Z kolei Buller (1905) odnotował samicę o długość ok. 44 cm, a Potts (1870) podaje długość trzech okazów – 38,8 cm (okaz typowy Graya), 41,2 oraz 43,5. Długość skrzydła wahała się od 25,7 do 32,5, a długość dzioba od 6,4 do 8,5 cm. Gurney (1896) odnotował rozpiętość skrzydeł równą 70 cm u świeżo schwytanego okazu. Waga wynosiła około 600 g. Samce były mniejsze od samic.

Stewart (ang. Stewart Island, maoryski Rakiura) - trzecia pod względem wielkości wyspa Nowej Zelandii. Położona jest w archipelagu Nowej Zelandii około 30 km na południe od Wyspy Południowej. Oddziela ją od niej Cieśnina Foveaux. Wyspę o powierzchni 1746 km² zamieszkuje zaledwie 402 mieszkańców, z czego większość w głównej osadzie Oban. Wyspa wchodzi w skład nowozelandzkiego regionu Southland. Na północy wyspy przeważają bagniste tereny. Najwyższym szczytem jest Mt Anglem o wysokości 979 metrów, który znajduje się blisko północnego wybrzeża. W południowej części występują jednakowo pofałdowane, wznoszące się grzbiety, które biegną na południe od doliny rzeki Rakeahua.
Szczur pacyficzny, szczur polinezyjski (w jęz. maoryskim: kiore, Rattus exulans) – gatunek gryzonia z rodziny myszowatych (Muridae). Jest trzecim pod względem zasięgu występowania gatunkiem szczura, po szczurze wędrownym i szczurze śniadym. Pochodzi z Azji Południowo-Wschodniej, ale rozpowszechnił się na większości wysp Polinezji, w Nowej Zelandii, Fidżi, a nawet na Hawajach. Łatwo aklimatyzuje się do różnych typów środowiska przyrodniczego, od łąk po lasy. Jego występowanie jest jednak najczęściej blisko związane z człowiekiem, co spowodowane jest łatwym dostępem do pożywienia. W rezultacie gatunek stał się głównym szkodnikiem prawie we wszystkich regionach, w których występuje.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)