Scypion Afrykański Starszy

Publiusz Korneliusz Scypion Afrykański Starszy, (łac. Publius Cornelius Scipio Africanus Maior) ur. w roku 235 p.n.e. w Rzymie, zm. 183 p.n.e. w Liternum – wódz rzymski z okresu II wojny punickiej, który zdołał pokonać Hannibala, wybitnego wodza kartagińskiego, w polu.

Młodość

Syn Korneliusza Scypiona i plebejki Pomponii. Wywodził się z patrycjuszowskiego rodu o militarnych tradycjach. Jego dziadek, ojciec i stryj brali udział w zmaganiach I wojny punickiej. Publiusz od najmłodszych lat również sposobił się do wojennego rzemiosła. Uczył się jazdy konnej, władania bronią i dowodzenia. Poznał grekę i zaczytywał się w historiach największych helleńskich wodzów jak Aleksander Wielki, Epaminondas, Pyrrus i Ksenofont, a także wodzów perskich: Dariusza i Kserksesa.

W roku 218 p.n.e., pomimo młodego wieku uczestniczył już w bitwie nad rzeką Ticinus jako dowódca oddziału jazdy. Wojskami rzymskimi dowodził jego ojciec, który w pewnym momencie został otoczony przez Kartagińczyków i zraniony. Widząc to z pewnej odległości Publiusz na czele swego oddziału rzucił się na pomoc, rozerwał szeregi nieprzyjaciół i uratował ojca przed śmiercią. Korneliusz Scypion postanowił udekorować syna corona civica, jednym z najwyższych odznaczeń wojskowych starożytnego Rzymu, ale młody człowiek odmówił przyjęcia wyróżnienia mówiąc, że jego akcja "była nagrodą samą w sobie". Historię tę opowiedział Polibiuszowi pod koniec życia Gajusz Laeliusz, przyjaciel i towarzysz broni Scypiona.

W bitwie nad Trebią przypuszczalnie nie brał udziału, natomiast pod Kannami w roku 216 p.n.e. wyróżnił się jako trybun wojskowy. Paradoksalnie, dzięki temu że zaraz na początku starcia ciężka kawaleria Hannibala zmusiła konnicę rzymską do ucieczki, nie znalazł się w okrążeniu i nie poległ, lecz dotarł do odległego o około 15 km od pola bitwy miasteczka Canusium, gdzie przekonał konsula Gajusza Terencjusza Warrona, by poprowadził resztki armii do Rzymu. Po powrocie do "wiecznego miasta" Warronowi podziękowano w Senacie za to, że "nie zwątpił w sprawę Republiki" i w okresie późniejszym powierzono mu inne odpowiedzialne zadania. Doceniono również Scypiona, który w roku 213 został wybrany jednym z czterech edylów Rzymu.

W Hiszpanii

Po zakończenia oblężenia Kapui w roku 211 p.n.e., odpoczywający w Puteoli Scypion dowiedział się o śmierci ojca i stryja w Hiszpanii. Nie było prawdopodobnie przypadkiem, że młody Korneliusz w roku następnym otrzymał naczelne dowództwo i zaraz udał się na Półwysep Iberyjski, gdzie zastąpił bardziej potrzebnego w Italii Gajusza Klaudiusza Nerona.

Stały przed nim dwa zadania: odzyskać stracone przez ojca i stryja terytoria oraz nie dopuścić by Hazdrubal Barkas dołączył z wojskiem do brata w Italii. Przekroczywszy Ebro wczesną wiosną 209 roku p.n.e., wbrew przewidywaniom wszystkich nie ruszył przeciw Hazdrubalowi i wodzom celtyberyjskim stacjonującym w środkowej Hiszpanii, a szybkim marszem wzdłuż wybrzeża skierował się ku Nowej Kartaginie, stolicy kartagińskich posiadłości na półwyspie. W drodze zbierał informacje o mieście, jego fortyfikacjach i sile garnizonu. Liwiusz pisał, że przemarsz zajął mu sześć dni; w rzeczywistości najszybciej mógł pokonać dystans od ujścia Ebro do Nowej Kartaginy w trzy tygodnie.

Nowa Kartagina zbudowana została na półwyspie, z jednej strony otoczonym wodami głębokiej zatoki morskiej, z drugiej zaś płytką laguną, którą – w czasie odpływu – można było łatwo sforsować. Dlatego Scypion rozstawił swe główne siły i machiny oblężnicze przed głównymi murami twierdzy oraz na okrętach na zatoce, zaś na drugą stronę laguny posłał niewielki oddział, który w chwili najbardziej zaciekłego szturmu ruszył przez wodę, dotarł niezauważony pod mury, sforsował je i uderzył od tyłu na obrońców. Po chwili bramy zostały otwarte i Rzymianie, ze Scypionem na czele, wdarli się do miasta. Teraz nastąpiła rzeź ludności. Widząc to nieliczni obrońcy, którzy schronili się w cytadeli, poddali się Rzymianom, a wówczas Scypion nakazał zaprzestania rzezi. W ręce Rzymian dostała się nie tylko ogromna zdobycz, zaopatrzenie armii Hazdrubala, ale także zakładnicy z całej Hiszpanii, dzięki którym Kartagińczycy utrzymywali posłuch wśród niepokornych Celtyberów.

Nic dziwnego, że w tej sytuacji Celtyberowie natychmiast przeszli na stronę Scypiona i decydująca bitwa pod Baeculą w roku 208 p.n.e. zakończyła się zwycięstwem Rzymian. Hazdrubal poniósł klęskę, ale nie stracił zbyt wielu ludzi i – korzystając z tego, że Scypion go nie ścigał – przeszedł Pireneje i wkroczył do Italii w nadziei na połączenie z wojskami Hannibala. Tymczasem Scypion, zagrożony przez dwie inne armie kartagińskie, nie mógł przeszkadzać Hazdrubalowi, by nie wpaść samemu w pułapkę.

Wojna na Półwyspie Iberyjskim trwała jeszcze jakiś czas i dopiero w roku 206 p.n.e. dowodzone przez Hannona wojska kartagińskie zostały pokonane. W tej sytuacji Scypion mógł liczyć na godność konsula w roku 204 p.n.e. Urząd rzeczywiście otrzymał, ale wraz z nim polecenie przerzucenia wojny do Afryki.