Seamus Justin Heaney (ur. 13 kwietnia 1939 w Bellaghy) – poeta irlandzki, laureat nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1995).

Oprócz poezji Heaney zajmuje się też krytyką literacką, dramatopisarstwem oraz tłumaczeniem: m.in. w 1999 wydał wierszowane tłumaczenie staroangielskiego poematu heroicznego Beowulf. Popularyzuje również literaturę, biorąc często udział w programach radiowych i telewizyjnych jej poświęconych (np. w produkcjach BBC).

Biografia

Dzieciństwo i młodość

Seamus Heaney z synem Czesława Miłosza, Antonim, Centrum Manggha, Kraków, sierpień 2004

Seamus Justin Heaney urodził się 13 kwietnia 1939 roku jako najstarsze z dziewięciorga dzieci Margaret Kathleen i Patricka Heaneyów na rodzinnej farmie o nazwie Mossbawn, w pobliżu Castledawson w hrabstwie Londonderry w Irlandii Północnej, trzydzieści mil na północny zachód od Belfastu. Wychował się w rodzinie katolickiej w atmosferze tradycyjnie patriotycznej, choć dalekiej od skrajnego nacjonalizmu (z tego właśnie powodu nazywa hrabstwo, w którym się urodził hrabstwem Derry). Uważa się za Irlandczyka, nie Brytyjczyka, i potwierdził to publicznie, wystosowując protest w formie wierszowanego listu otwartego, kiedy umieszczono jego utwory w antologii poezji brytyjskiej, z powodu przynależności Irlandii Północnej do Zjednoczonego Królestwa. Jako dziecko był w 1944 roku świadkiem przygotowań amerykańskich żołnierzy do lądowania w Normandii (D-Day).

Na początku kształcił się w lokalnej szkole podstawowej w miejscowości Anahorish. Następnie zdobył stypendium umożliwiające naukę na średnim szczeblu w St. Columb’s College, katolickiej szkole z internatem. Kiedy do niej uczęszczał, będąc nastolatkiem, jego rodzina przeniosła się w 1953 roku na większą farmę w miejscowości Bellaghy. W St. Columb’s nauczył się m.in. języka irlandzkiego. W 1957 roku Heaney pojechał do Belfastu studiować język i literaturę angielską na Queen’s University. Ukończył studia z wyróżnieniem w 1961 roku.

Początki twórczości

W trakcie praktyki nauczycielskiej w St. Joseph’s Teacher Training College w Belfaście podjął pracę w Gimnazjum św. Tomasza (St Thomas’ Intermediate School) w zachodnim Belfaście. Dyrektorem tej szkoły był pochodzący z hrabstwa Monaghan pisarz Michael MacLaverty, dzięki któremu Heaney zapoznał się z poezją Patricka Kavanagha. W tym też okresie, w roku 1962, zaczął publikować poezje. W 1963 roku został wykładowcą w St. Joseph’s. Wiosną 1963, po opublikowaniu paru artykułów w lokalnych czasopismach, Heaney zwrócił uwagę Philipa Hobsbauma, będącego w tym okresie wykładowcą na wydziale anglistyki Queen’s University. Hobsbaum stworzył w Belfaście grupę lokalnych młodych poetów (na wzór zorganizowanej przezeń z powodzeniem grupy londyńskiej), dzięki czemu Heaney wszedł w kontakt z innymi poetami z Belfastu takimi jak Derek Mahon czy Michael Longley. W sierpniu 1965 Heaney ożenił się z Marie Devlin, nauczycielką pochodzącą z hrabstwa Tyrone (Marie Heaney jest również pisarką, w 1994 roku wydała Over Nine Waves, zbiór tradycyjnych mitów i legend irlandzkich, wydanych po polsku pt. Za dziewiątą falą w 1996). Pierwsze profesjonalne wydawnictwo Heaneya, arkusz poetycki Eleven Poems, opublikowane zostało w listopadzie 1965 z okazji święta Queen’s University. W 1966 Faber and Faber wydał jego pierwszy tomik poetycki pt. Death of a Naturalist (Śmierć naturalisty). Zbiór ten spotkał się z przychylnym przyjęciem krytyki i był wielokrotnie nagradzany. Również w 1966 roku Heaney uzyskał stanowisko wykładowcy współczesnej literatury angielskiej na Queen’s University i urodził się jego pierwszy syn, Michael. Drugi syn, Christopher, urodził się dwa lata później. W 1968 roku Heaney prezentował swoje wiersze, biorąc udział wraz z Michaelem Longleyem w "poetyckim tournée" nazwanym "Room to Rhyme", dzięki czemu jego twórczość stała się szerzej znana. W 1969 roku opublikowany został kolejny tomik, Door Into The Dark.

Heaney jako uznany literat

Po krótkim okresie, podczas którego gościnnie wykładał na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, Heaney wrócił w 1971 roku do Queen’s University. W 1972 roku opuścił stanowisko wykładowcy w Belfaście i przeniósł się do Republiki Irlandzkiej, podjąwszy pracę w Carysfort College (wyższa szkoła pedagogiczna) w Dublinie. W 1972 roku opublikował Wintering Out, a w ciągu paru kolejnych lat zaczął dawać odczyty w Irlandii, Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych. W 1974 roku został członkiem Arts Council Republiki Irlandii, został również wybrany przez Aosdána (irlandzkie stowarzyszenie wybitnych artystów i pisarzy), którego jest członkiem, Saoi (najwyższy tytuł honorowy stowarzyszenia). W 1975 roku opublikował swój czwarty tomik, North. Stanął również na czele wydziału filologii angielskiej w Carysfort College w 1976 roku, i przeprowadził się wtedy do Dublina wraz z rodziną. Kolejny jego tomik, Field Work, został opublikowany w 1979 roku.

Selected Poems oraz Preocupations:Selected Prose zostały wydane w 1980 roku. W 1981 roku Heaney opuścił Carysfort, aby gościnnie wykładać przez pewien czas na Uniwersytecie Harvarda, w 1982 roku przyznano mu doktorat honoris causa Queen’s University w Belfaście. W 1983 roku, wraz z Brianem Frielem i Stephenem Rea założył wydawnictwo Field Day Publishing, a w 1984 roku opublikował Station Island. Również w 1984 roku obdarzono go na Uniwersytecie Harvarda bardzo prestiżowym stanowiskiem Boylston Professor of Rhetoric and Oratory. Rok ten przyniósł w późniejszej części także smutne wydarzenie – zmarła jego matka, Margaret Kathleen. W 1987 roku wydał tomik The Haw Lantern, lecz wkrótce po publikacji zmarł jego ojciec, Patrick. W 1988 roku wyszedł drukiem zbiór krytycznych esejów Heaneya pt. The Government of the Tongue. W 1989 roku Heaney otrzymał zaszczytne stanowisko profesora poezji (Professor of Poetry) na Uniwersytecie Oksfordzkim, które piastował przez okres pięciu lat do 1994 roku (stanowisko to nie wymagało stałego pobytu w Oksfordzie). W tym okresie Heaney dzielił swój czas pomiędzy Irlandię, Anglię i Amerykę. Wciąż też dawał publiczne odczyty i recytacje, które cieszyły się sporą popularnością. Przybywała na nie tak liczna publiczność i były z takim entuzjazmem wyczekiwane, że osoby stojące w kolejkach po bilety nazywano nawet czasem "Heaneyboppers", termin sugerujący podobny do gwiazdy muzyki pop status Heaneya wśród zwolenników jego poezji.

W 1990 roku wydana została The Cure At Troy, sztuka oparta na greckim micie, którą bardzo przychylnie przyjęto. W 1991 wyszedł kolejny tomik poetycki, Seeing Things. W 1995 roku Heaneyowi przyznano Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury, jak to określił komitet noblowski, za dzieła charakteryzujące się lirycznym pięknem i etyczną głębią, które sławią cuda dnia powszedniego i żywą przeszłość. Wydany w 1996 roku kolejny zbiór poezji, The Spirit Level, został przez jury Nagrody Whitbread wybrany książką roku. Ten sam sukces powtórzyło w 1999 roku jego tłumaczenie staroangielskiego eposu Beowulf. W 2001 roku ukazał się kolejny tomik pt. Electric Light (Światło elektryczne), najnowszy zaś pt. District and Circle – 6 kwietnia 2006 roku.