Sebastian z Felsztyna - Polski Serwis Naukowy

Sebastian z Felsztyna zwany Felsztyńczykiem (ur. ok. 1485 w Felsztynie - zm. ok. 1544 w Sanoku) – polski kompozytor epoki Renesansu.

Życiorys

Pochodził z okolic Sambora. Dzięki protekcji i wprost ojcowskiej opiece władającego tymi ziemiami możnego rodu Herburtów młody Sebastian mógł zdobyć wykształcenie oraz pańskie obycie. najprawdopodobniej przez to, zwłaszcza za granicą znany jest jako Sebastian Herburt.

Siedem sztuk wyzwolonych (łac. septem artes liberales, właściwie siedem umiejętności godnych człowieka wolnego) – podstawa wykształcenia w okresie późnej starożytności oraz średniowiecza. Owe siedem sztuk dzielone było na dwie mniejsze grupy – trivium i quadrivium.

Kapela Rorantystów – męski zespół wokalny ufundowany przez króla Zygmunta I Starego w 1540 r. i działający w Katedrze na Wawelu od 1543 do ok. 1794 roku.

Początkowo kształcił się w Przemyślu gdzie prawdopodobnie ukończył wydział teologiczny. Następnie kształcił się w dziedzinie muzyki na wydziale artes liberales (sztuk wyzwolonych) w Akademii Krakowskiej - jego imię figuruje w archiwalnej księdze wpisów z datą 29 listopada i uwagą, że Sebastian z Felsztyna został wpisany w poczet słuchaczy fakultetu po uiszczeniu opłaty wpisowej 4 groszy. Jesienią 1509 roku, prawdopodobnie pod kierunkiem Jerzego Libana z Legnicy i Henryka Fincka, ukończył studia otrzymując tytuł bakałarza. Ponieważ studiował również teologię, prawdopodobnie około 1528 r. uzyskał święcenia kapłańskie a następnie został wikarym a później proboszczem parafii w Felsztynie (być może następnie w Przemyślu). W roku 1536 był wikarym a następnie proboszczem parafii pod wezwaniem św. Michała w Sanoku i na tym stanowisku prawdopodobnie pozostał aż do śmierci. W Sanoku, korzystając z finansowego wsparcia Mikołaja Herburta Odnowskiego, dla którego pisał wiele utworów muzycznych, założył szkołę muzyczną. Mimo pobytu na prowincji nie zerwał kontaktów z Krakowem. Jeździł tam często prezentować i wydawać drukiem swoje dzieła muzyczne. Trzy z jego kompozycji włączono do stałego repertuaru Kapeli Rorantystów.

Mikołaj Herburt Odnowski z Odnowa i Felsztyna herbu Herburt (ur. ok. 1482 - zm. ok. 1555, pochowany we Lwowie), syn Piotra, wnuk Jan z Odnowa, prawnuk Frydrusza z Chlipel – wojewoda krakowski do 1555, wojewoda sandomierski do 1553, kasztelan przemyski od 1538, starosta lwowski, krasnostawski (1550), kasztelan biecki i starosta sądecki, doradca królowej Bony.

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: łac. Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski) (łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.

Twórczość

Sebastian z Felsztyna jako absolwent, jeszcze w Krakowie rozpoczął działalność pedagogiczną i kompozytorską. Szczególną popularność zyskał jako autor podręcznika elementarnych zasad śpiewu liturgicznego pt. Opusculum musice compilatur noviter. Podręcznik ten prawdopodobnie ukazał się w 1515 i do 1539 miał aż pięć wydań. Felsztyńczyk pisał również traktaty teoretyczne poświęcone m.in. zasadom wielogłosowości i notacji mensuralnej. Do ważniejszych należy zaliczyć:

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Marcin Wartecki, Marcin z Warty (II poł. XVI w.), polski kompozytor i muzyk, w latach 1564-1565 śpiewak kapeli królewskiej w Krakowie. Monogramista MW. Jedynym zachowanym dziełem tego autora jest 4-gł. introit Nos autem gloriari oportet. Znajduje się on w Łowickiej tabulaturze organowej (ok. 1580) (por.: Polskie tabulatury organowe).

Opusculum musice mensuralis (Kraków, 31 października 1517, pierwszy w Polsce podręcznik notacji mensuralnej, oparty na teorii Franchinusa Gaffuriusa)

Modus regulariter accentuandi lectiones (Kraków, 1518)

Opusculum musices noviter congestum

De musica dialogi VI (Kraków, 1536)

Directiones musicae ad cathedralis ecclesia Premislensis usum(Kraków, 1543)

De inventoribus musicae

W swoich opracowaniach zwracał uwagę na terapeutyczne i etyczne wartości muzyki. Prace teoretyczne kierował w głównej mierze do nauczycieli muzyki. Interesował się teoriami i kwestiami muzyki w liturgii, opracował w tym celu zbiór zasad do śpiewania Chorału gregoriańskiego. W jego pracach metodycznych dotyczących muzyki można znaleźć wpływy innych autorów epoki, wśród nich najbardziej znanego Adama z Fuldy [1].

Skeliwka do 1945 Felsztyn (ukr. Скелівка, do 1945 Фельштин) – wieś na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, w rejonie starosamborskim; za II Rzeczypospolitej w województwie lwowskim, w powiecie samborskim, siedziba gminy Felsztyn.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Dzięki swojej twórczości muzycznej mistrz Sebastian zyskał sławę jako jeden z najwybitniejszych twórców muzyki polskiej epoki Renesansu. Pisał głównie wokalną muzykę religijną. Jego zachowane motety są najstarszymi przykładami czterogłosowej polifonii w Polsce. Ważniejsze utwory muzyczne to:

Przemyśl (ukr. Перемишль, ros. Перемышль, niem. Prömsel, czes. Přemyšl, łac. Praemislia) – miasto w województwie podkarpackim nad Sanem, liczące 66 389 mieszkańców (XII 2009), co czyni je drugim pod względem ludności miastem województwa podkarpackiego.

Marcin Leopolita (zwany także Marcinem ze Lwowa lub Marcinem Lwowczykiem) (ur. ok. 1540 we Lwowie, zm. ok. 1584) - polski organista, kompozytor muzyki renesansowej, nadworny muzyk króla Zygmunta II Augusta. Prawdopodobnie studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim. Twórca kilkudziesięciu motetów i mszy, z których do naszych czasów nie zachowało się prawie nic (zaledwie jedna msza w oryginalnej postaci).

Alleluja ad rorate cum prosa Ave Maria

Alleluja felix es sacra virgo Maria

Popule meus

Prosa ad Rorate

Najsłyniejszym uczniem Felsztyńczyka był Marcin ze Lwowa (Leopolita, ur. ok. 1540, zm. ok. 1589), muzyk na dworze króla Zygmunta II Augusta. Pod jego wpływem tworzyli także: Mikołaj z Krakowa, Krzysztof Borek, Wacław z Szamotuł, Marcin Wartecki, Krzysztof Klabon, Tomasz Szadek, Marcin Paligon, Walentyn Gawara i wielu innych.

Polifonia (gr. πολυφωνία polyphonia - "wiele głosów") – rodzaj faktury muzycznej, w której równocześnie dwa lub więcej głosów prowadzonych jest niezależnie od siebie. Szczytowym osiągnięciem polifonii jest twórczość Jana Sebastiana Bacha.

Zygmunt II August (lit. Žygimantas Augustas, białorus. Жыгімонт Аўгуст), (ur. 1 sierpnia 1520 w Krakowie – zm. 7 lipca 1572 w Knyszynie) – od 1543 wielki książę litewski, od 1548 król Polski, od 1569 władca zjednoczonego państwa – Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Bibliografia

Stępień B., Sebastian z Felsztyna, "Kamerton", 2005 Nr 1-2 (48-49), s. 242-245. ISSN 1233-8249. Tamże szczegółowa literatura przedmiotu).

Mała encyklopedia muzyki, Warszawa 1981